Doç. Dr. Fatih Çankal

Paranasal sinüs BT; kronik sinüzit, burun tıkanıklığı, polip ve kafa tabanı lezyonlarının incelenmesinde altın standarttır. Endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) öncesinde anterior-posterior etmoidal kanallar, vidian kanal yerleşimi ve kafa tabanı kemik kalınlıkları milimetrik kesitlerle taranır; böylece operasyon sırasında gelişebilecek görme kaybı veya beyin zarı hasarı riski önlenir.

Renkli Doppler dupleks ultrasonografi, kan damarlarındaki akış yönünü, hızını ve olası darlıkları ses dalgalarıyla haritalandıran radyolojik yöntemdir. Şah damarı (karotis) ve vertebral arterlerdeki plakları, bacak varislerini, derin ven trombozunu (DVT) ve koroner by-pass operasyonu sonrası iç meme arteri (İMA) greftlerinin açıklığını radyasyon riski olmadan güvenle değerlendirir.

By-pass ameliyatı geçiren hastalarda göğüs atardamarının (internal mammary artery - İMA) açık kalıp kalmadığı renkli Doppler ultrasonografi ile non-invaziv olarak izlenebilir. Koldan ya da göğüsten yapılan Doppler taramasıyla greft içi kan akım hızı, direnç indeksi ve akış kalitesi saniyeler içinde ölçülerek olası tıkanıklıklar anjiyografiye gerek kalmadan saptanır.

Beyin MR; yumuşak doku çözünürlüğü en yüksek görüntüleme yöntemidir. İnme, beyin tümörleri, serebellar kitleler, posterior fossa anomalileri ve multipl skleroz (MS) gibi nörolojik hastalıklarda ilk tercihtir. Difüzyon ağırlıklı MR protokolleri sayesinde dakikalar önce gelişmiş akut felç tabloları ve hücre içi ödem erken evrede net olarak yakalanır.

Diz, omuz ve ayak bileği gibi eklem yaralanmalarında yumuşak doku hasarlarını göstermede MR vazgeçilmezdir. Ayak bileği bağ yırtılmaları, aşil tendiniti, dizdeki menisküs ve ön çapraz bağ hasarları ile omuz rotator manşet yırtıkları yüksek çözünürlüklü manyetik rezonans kesitleriyle taranarak hastanın ameliyat mı yoksa fizik tedavi mi göreceği netleştirilir.

Tiroit ultrasonografisi; nodüllerin boyutunu, sınır düzenini, kistik-katı yapısını, kanlanmasını ve mikrokalsifikasyon (kireçlenme) içerip içermediğini analiz eder. Boyun lenf nodu haritalamasıyla birlikte yapılan radyoanatomik takip, nodülün iyi veya kötü huylu olma riskini ortaya koyar ve gereksiz biyopsilerin önüne geçerek cerrahi sınırları belirler.

HRCT; akciğer dokusunu 1 milimetreden daha ince kesitlerle tarayan ileri bir tomografi yöntemidir. İnterstisyel akciğer hastalıkları, akciğer sertleşmesi (fibrozis), KOAH, amfizem, bronşektazi ve viral zatürre tutulumlarının erken teşhisinde kullanılır. Akciğer parankimindeki en küçük nodül ve buzlu cam görünümleri bu yöntemle hatasız şekilde ayırt edilir.

Kanser tanısı alan hastalarda tümörün çevre dokulara yayılımını, lenf bezlerine sıçramasını ve uzak organ metastazlarını belirlemede toraks, abdomen ve pelvis BT/MR protokolleri uygulanır. Tedavi sürecinde kemoterapi veya radyoterapinin tümörü küçültme yanıtı, uluslararası RECIST kriterlerine göre radyolog tarafından milimetrik ölçümler yapılarak titizlikle raporlanır.

Bilgisayarlı tomografi (BT), X ışınları kullanarak kemik yapıları, kafa tabanını, akciğerleri ve akut iç kanamaları saniyeler içinde görüntüler. Manyetik rezonans (MR) ise güçlü mıknatıs ve radyo dalgalarıyla çalışır; radyasyon içermez. MR; beyin, omurilik, sinirler, kıkırdak ve kas gibi yumuşak doku detaylarını göstermede çok daha üstündür.

Kontrast maddeler; damarları, tümör dokularını ve iltihaplı alanları çevre dokulardan belirgin şekilde ayırmak için damar yoluyla verilir. Çekim öncesinde hastanın böbrek fonksiyonlarını gösteren kreatinin kan testine bakılmalıdır. Alerji öyküsü olan kişilerin durumu hekime bildirmesi ve çekimden önceki 4-6 saat boyunca aç kalması gerekir.

Film çekildikten sonra hazırlanan radyoloji raporu, klinik teşhisin omurgasını oluşturur. Şüpheli akciğer nodülleri, karmaşık sinüs anatomisi, geçmeyen eklem ağrıları veya damarsal şikayetlerde doğru tedavi planı kurulabilmesi için tetkiklerin anatomi bilgisi güçlü bir radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve takip eden klinik hekime ulaştırılması gerekir.