Dr. Mehmet Sunguroğlu

Triyaj, acil servise başvuran hastaların tıbbi durumlarının ciddiyetine göre öncelik sırasına dizilmesidir. Kırmızı alan hayati tehlikesi bulunan acil durumları, sarı alan takip gerektiren orta derece vakaları, yeşil alan ise hayati tehlikesi bulunmayan, ayaktan tedavi edilebilecek genel sağlık sorunlarını temsil eder.

Göğüste baskı hissi, ani başlayan nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ağrısı, felç belirtileri (yüzde kayma, konuşma bozukluğu), durdurulamayan kanamalar, yüksekten düşme, trafik kazaları, kırık şüphesi, yüksek ateş ve akut alerjik reaksiyonlar vakit kaybetmeden doğrudan acil servise başvurulması gereken kritik durumlardır.

Temel yaşam desteği; solunumu ve dolaşımı durmuş kişilere hava yolu açıklığı sağlanması, yapay solunum ve kalp masajı (CPR) uygulanması sürecidir. Acil servislerde resüsitasyon işlemi, uzman ekip tarafından elektroşok cihazları (defibrilatör) ve acil damar yolu ilaçlarıyla desteklenerek kalbin yeniden çalıştırılması amacıyla hızla yürütülür.

Travma vakalarında öncelik hava yolu güvenliği, solunum kontrolü ve kanamanın durdurulmasıdır. Hastanın boyunluk ve sedye ile sabitlenmesi sağlanır, damar yolu açılarak sıvı desteği verilir. Ardından iç kanama veya kırıkların tespiti için acil ultrason (FAST), röntgen ve bilgisayarlı tomografi gibi görüntülemeler uygulanır.

İş kazalarında ilk anlar hayati önem taşır; ortam güvenliği sağlandıktan sonra yaralanmanın türüne göre (yanık, elektrik çarpması, uzuv kesilmesi veya kimyasal temas) yerinde ilk yardım yapılır. Hasta hızla acil servise ulaştırılarak tetanos koruması, yara temizliği, cerrahi onarım ve gerekli sistemik tedaviler eksiksiz uygulanır.

Spor sahalarında veya antrenmanlarda gelişen burkulma, çıkık, bağ kopması ya da kafa travmalarında ilk kural aktivitenin durdurulmasıdır. Bölgeye buz uygulama, elastik bandajla kompresyon, eklemi dinlendirme ve yüksekte tutma (RICE protokolü) adımları izlenir; sonrasında radyolojik görüntüleme ile doku hasarı acil serviste netleştirilir.

Göğüs ağrısıyla başvuran hastaya ilk 10 dakika içinde elektrokardiyografi (EKG) çekilir ve kalp enzimlerini belirleyen acil kan testleri (troponin) çalışılır. Oksijen desteği, kan sulandırıcılar ve ağrı kesici tedaviler başlatılarak damar tıkanıklığı durumunda hasta anjiyografi laboratuvarına hızla sevk edilir.

İnmede her saniye milyonlarca beyin hücresi oksijensiz kalarak hasar görür. Belirtilerin başladığı ilk 4,5 saat "altın pencere" olarak adlandırılır. Acil serviste çekilen beyin tomografisiyle kanama dışlandıktan sonra damar açıcı pıhtı eritici (trombolitik) tedavi verilerek kalıcı sakatlıkların önüne geçilmesi hedeflenir.

Besin, kimyasal madde, ilaç veya gaz zehirlenmelerinde ilk hedef toksik maddenin emilimini engellemektir. Bilinci açık hastalarda gerekirse mide yıkaması yapılır ve aktif kömür uygulanır. Zehirlenmeye yol açan etkene özgü antidot (panzehir) verilerek hastanın solunum, böbrek ve karaciğer fonksiyonları acilde yakından izlenir.

Acil servislerde zaman baskısı yüksek olduğundan, hızlı kan sayımı, biyokimya, kan gazı analizleri ile direkt grafi, ultrason ve tomografi sonuçları dakikalar içinde alınır. Bu hızlı tetkikler, hekimlerin hayat kurtarıcı kararları gecikmeden vermesini ve doğru tedavi planını başlatmasını sağlayan temel araçlardır.

Hayati risk taşıyan her durumda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı, adres net şekilde verilmeli ve hastanın genel durumu sakin bir dille aktarılmalıdır. Sağlık ekipleri gelene kadar bilinçsiz hastalar kımıldatılmamalı, yabancı cisimler çıkarılmamalı ve hekim dışı kulaktan dolma müdahalelerden kesinlikle kaçınılmalıdır.