Uzm. Dr. Bağnu Sarıdemir

Sedasyon; endoskopi, kolonoskopi veya diş cerrahisi gibi işlemlerde hastanın kaygısını dindirmek amacıyla yatıştırıcı ilaçlarla hafif ya da derin bir uyku hali yaratılmasıdır. Genel anesteziden farkı; hastanın bilincinin baskılanmasına rağmen solunum reflekslerinin tamamen durmaması ve solunumunun çoğunlukla kendi kontrolünde spontan olarak devam etmesidir.

Spinal anestezide lokal anestezik madde doğrudan beyin omurilik sıvısının (BOS) bulunduğu subaraknoid boşluğa tek doz verilir ve uyuşma saniyeler içinde başlar. Epidural anestezide ise omuriliği saran zarın dışına (epidural aralık) ince bir kateter yerleştirilir; ilaç yavaşça verilir ve ameliyat sonrasında da ağrı kesici infüzyonu sürdürülebilir.

Premedikasyon muayenesinde anestezi hekimi; hastanın kronik hastalıklarını (hipertansiyon, diyabet vb.), kullandığı ilaçları, alerji geçmişini ve önceki operasyon öykülerini inceler. Hava yolu açıklığını değerlendirerek uygun anestezi tekniğini belirler; riskleri minimalize etmek, cerrahi güvenliği planlamak ve hastanın ameliyat kaygısını ilaçlarla yatıştırmak için bu aşama zorunludur.

Anestezi ilaçları ve kas gevşeticiler midenin koruyucu yutma ve öğürme reflekslerini geçici olarak felç eder. Midede katı veya sıvı gıda artığı kalması, anestezi altında mide içeriğinin yemek borusundan yukarı kaçarak nefes borusuna ve akciğerlere dolmasına (aspirasyon pnömonisi) yol açabilir; bu ölümcül tabloyu önlemek için katı-sıvı açlığı şarttır.

İlaçların etkisi azaldıkça hasta yavaşça uyanır; ilk dakikalarda boğazda kuruluk, hafif ses kısıklığı, üşüme, titreme, hafif sersemlik ve mide bulantısı izlenebilir. Derlenme odasında (PACU) vital bulgular ve ağrı durumu uzman anestezi ekibince takip edilir; hastanın tamamen kendine gelmesi ortalama 30 ila 60 dakika sürer.

Gelişmiş monitörizasyon ve modern anestezik ajanlar sayesinde anestezi altında uyanma (intraoperatif farkındalık) binde bir oranında görülen son derece nadir bir durumdur. Operasyon boyunca hastanın beyin dalgalarını (BIS monitörü), kas gevşeme düzeyini, tansiyonunu ve solunum derinliğini sürekli takip eden hekimler uyanma riskini önceden tespit edip dozu hemen optimize eder.

En yaygın geçici yan etkiler bulantı, kusma, boğaz tahrişi, baş dönmesi, geçici kafa karışıklığı ve bölgesel anesteziler sonrası bel-baş ağrısıdır. Nadir ancak ciddi riskler arasında şiddetli alerjik reaksiyonlar (anafilaksi), malign hipertermi (genetik vücut ısısı tırmanması) ve kardiyovasküler komplikasyonlar yer alır; bu tablolar uzman gözetiminde anında tedavi edilir.

Reanimasyon ünitesi; organ yetmezliği, ağır travma, sepsis, kardiyak arrest (kalp durması) sonrası veya masif cerrahi girişimler geçirmiş hayati tehlikesi bulunan hastaların takip edildiği 3. basamak yoğun bakım merkezidir. Bu ünitelerde solunum cihazları (ventilatör), hemodiyaliz ve ileri yaşam destek donanımları ile organ fonksiyonları 24 saat kesintisiz desteklenir.

Lokal anestezi; hastanın bilincinin tamamen açık kaldığı, sadece operasyon yapılacak milimetrik dokunun hissizleştirildiği küçük girişimlerde tercih edilir. Küçük cilt benlerinin alınması, kutanöz biyopsiler, tırnak çekimi, yüzeysel kesi dikişleri ve basit diş çekimleri lokal anestezik solüsyonların hedeflenen anatomik alana enjekte edilmesiyle ağrısız ve hızlı şekilde gerçekleştirilir.

Hasta, operasyon öncesinde hekimin belirttiği açlık süresine (genellikle 6-8 saat katı gıda, 2 saat berrak sıvı) rijit uymalıdır. Düzenli kullanılan kan sulandırıcı, tansiyon veya diyabet ilaçları anestezi doktorunun talimatına göre ayarlanmalıdır. Grip, ateş gibi akut solunum yolu enfeksiyonları varsa işlem öncesinde hekime mutlaka bilgi verilmelidir.