Uzm. Dr. Özge Alp Topbaş

Psikiyatrist, 6 yıllık tıp fakültesi eğitiminin ardından psikiyatri uzmanlık ihtisasını tamamlamış tıp doktorudur; ruhsal hastalıkların biyolojik kökenlerini değerlendirir, kan tahlili veya beyin görüntülemesi ister, ilaç reçete edebilir ve psikoterapi uygular. Psikolog ise fen-edebiyat fakültesi psikoloji mezunudur; tıbbi tanı koyamaz ve ilaç tedavisi uygulayamaz, terapi temelli çalışır.

En az iki hafta boyunca süren derin keder, eskiden keyif alınan aktivitelere karşı ilgisizlik, kronik enerji düşüklüğü, uyku ve iştah değişimleri ile değersizlik hissi depresyonun ana belirtileridir. Bu semptomlar kişinin iş, aile ve sosyal yaşamını sürdürmesini engellediğinde nörotransmitter dengesini yeniden kurmak adına psikiyatrik değerlendirme ve medikal tedavi şarttır.

Bipolar bozukluk; kişinin ruh halinin aşırı neşeli, taşkın ve enerjik olduğu mani/hipomani dönemleri ile derin çöküş yaşadığı depresif dönemler arasında dalgalanmasıdır. Mani evresinde aşırı para harcama, az uyuma ve büyüklük düşünceleri görülür. Tedavide duygu durum dengeleyici ilaçlar ve düzenli psikiyatrik takip kilit rol oynar.

Panik atak; aniden başlayan çarpıntı, terleme, nefes alamama (boğulma hissi), göğüs sıkışması ve ölüm korkusuyla seyreden geçici krizlerdir. Panik bozukluk ise bu atakların beklenmedik şekilde tekrarlaması ve kişinin sürekli "yeniden atak geçireceğim" endişesiyle (beklenti anksiyetesi) dışarı çıkmaktan ve kalabalıktan kaçınmasıyla oluşan kronik tablodur.

OKB; zihne istemsizce gelen rahatsız edici, tekrarlayıcı düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı yoğun kaygıyı azaltmak için yapılan yineleyici davranışlardır (aşırı el yıkama, kontrol etme, sayma gibi kompulsiyonlar). Tedavisinde serotonin geri alım inhibitörü (SSRI) grubu ilaçlar ile Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yöntemleri kombine uygulanır.

Yaygın anksiyete bozukluğunda kişi günlük yaşamdaki olağan durumlar hakkında dahi sürekli, orantısız ve kontrol edilemeyen bir felaket beklentisi yaşar. Zihinsel endişeye kas gerginliği, çabuk yorulma, kalp çarpıntısı, baş ağrısı, mide-bağırsak hassasiyeti ve uykusuzluk gibi somatik (bedensel) belirtiler eşlik eder; yaşam kalitesini ciddi derecede düşürür.

Psikotik bozukluklar; kişinin gerçeklikle olan bağının zayıflaması veya kopmasıyla karakterizedir. Şizofrenide başkalarının duymadığı sesleri duyma (işitsel halüsinasyon), takip edildiğine inanma gibi mantık dışı sabit düşünceler (sanrılar), konuşma dağınıklığı ve içe kapanma görülür. Erken başlanan antipsikotik ilaç tedavisi, hastalığın kronikleşmesini ve beyin dokusundaki yıkımı önler.

Çocukluktan süregelen erişkin DEHB; işleri sürekli erteleme, organize olamama, unutkanlık, toplantılarda odaklanamama, detay hataları yapma ve içsel huzursuzlukla kendini gösterir. Zaman yönetiminde yaşanan kronik aksaklıklar bireyin kariyerini ve ikili ilişkilerini zedeler. Doğru psikiyatrik tanı sonrası uygulanan ilaç tedavileri ve bilişsel stratejilerle odaklanma kapasitesi hızla toparlanır.

Yeme bozuklukları, beden algısının bozulması ve kilo alımına karşı duyulan patolojik korkuyla gelişen hayati hastalıklardır. Anoreksiyada yemek yemeyi tamamen reddetme varken; bulimiyada aşırı yeme krizlerini kusma veya laksatif kullanımı izler. Tedavi; psikiyatri hekimi, klinik psikolog ve diyetisyenin koordinasyonunda yürütülen çok yönlü bir psikoterapi ve medikal programdır.

Toplumdaki yaygın inanışın aksine, depresyon ve kaygı tedavisinde kullanılan modern antidepresanlar, duygu durum dengeleyiciler ve antipsikotikler kesinlikle uyuşturucu niteliğinde bağımlılık yapmaz. Yalnızca yeşil reçeteli yatıştırıcıların hekim kontrolü dışında uzun süre alınması risklidir. İlaçlar hekimin belirlediği süre boyunca düzenli kullanılmalı, aniden kesilmeden kademeli bırakılmalıdır.

İki haftayı aşan derin mutsuzluk, kontrol edilemeyen panik nöbetleri, intihar düşünceleri, gerçek dışı sesler duyma veya şüpheler yaşama, uyku düzeninin tamamen bozulması ve iş/ilişki hayatının kilitlenmesi durumlarında zaman kaybetmeden psikiyatri (ruh sağlığı ve hastalıkları) polikliniğine başvurulmalıdır. Erken müdahale ruhsal sağlığın korunmasında en güvenilir adımdır.