Çocuk Nefroloji Hastalıkları

Çocuklarda böbrek ve idrar yolu hastalıkları, yetişkinlerden tamamen farklı fizyolojik ve gelişimsel özellikler gösterir. Çocuk Nefrolojisi (Pediatrik Nefroloji); doğumdan itibaren 18 yaşına kadar olan süreçte böbrek yapısı, işleyişi ve idrar yolları ile ilgili her türlü sorunun teşhis ve tedavisiyle ilgilenen üst uzmanlık dalıdır. Alife Sağlık Grubu olarak, Ankara’daki modern merkezlerimizde çocuklarımızın böbrek sağlığını en ileri teknoloji ve uzman klinik deneyimle koruyoruz.

Böbrekler, vücudun sıvı-elektrolit dengesini sağlayan, kanı süzerek atık maddeleri uzaklaştıran ve tansiyonu düzenleyen hayati organlardır. Çocuklarda bu sistemdeki en ufak bir aksama; büyüme geriliğinden kalıcı böbrek hasarına kadar ciddi sonuçlar doğurabilir. Bölümümüzde takip ettiğimiz temel alanlar:

• Doğumsal (konjenital) böbrek anomalileri.

• İdrar yolu enfeksiyonları ve buna bağlı gelişen böbrek yaralanmaları (skarlar).

• İdrar kaçırma ve işeme bozuklukları.

• Böbrek taşı ve metabolik kemik hastalıkları.

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon) teşhis ve yönetimi.

• Diyaliz ve nakil öncesi hazırlık süreçleri.

Çocuklarda en sık görülen ikinci enfeksiyon türüdür. Ancak çocuklarda İYE, yetişkinlerdeki gibi "basit bir sistit" olarak görülmemelidir. Tekrarlayan enfeksiyonlar, böbrekte kalıcı hasar (skar) bırakabilir.

Normalde mesanede toplanan idrarın, böbreklere geri kaçması durumudur. Google aramalarında en çok merak edilen konulardan biri olan VUR, çocuklarda tekrarlayan böbrek enfeksiyonlarının (piyelonefrit) birincil nedenidir.

• Neden Tehlikelidir? Böbreğe geri kaçan idrar, zamanla böbrek dokusunda kalıcı hasara (skarlanma) ve ilerleyen yaşlarda böbrek yetmezliğine neden olabilir.

• Evreleme ve Tedavi: Grade 1'den 5'e kadar evrelendirilir. Düşük evreli reflüler takip edilebilirken, yüksek evreli vakalarda Sting operasyonu (endoskopik tedavi) veya cerrahi müdahale gerekebilir.

VUR tanısı konulduğunda, yapılacak ilk iş Voiding Sistoüretrografi (Sondalı İşeme Filmi) ile reflünün şiddetini 1'den 5'e kadar derecelendirmektir. Bu evreleme, çocuğunuzun ameliyat olup olmayacağını belirleyen en kritik veridir.

Evreleme ve Klinik Yaklaşım

• Evre 1 ve 2 (Hafif Düzey): İdrar kaçağı üretere veya böbreğe ulaşsa da genişleme yapmaz.

  • Strateji: "Bekle ve Gör." Çocuk büyüdükçe mesane-üreter bileşkesi geliştikçe reflü genellikle %80 oranında kendiliğinden düzelir.

• Evre 3 (Orta Düzey): Üreterde ve böbrek havuzunda hafif genişleme başlar.

  • Strateji: Düşük doz koruyucu antibiyotik tedavisi ile idrar yolu enfeksiyonu (İYE) engellenir. Böbrek fonksiyonları DMSA Sintigrafisi ile izlenir.

• Evre 4 ve 5 (İleri Düzey): Üreter kıvrımlı bir hal alır (tortuozite) ve böbrek toplayıcı sistemi ciddi şekilde genişler (Hidronefroz).

  • Strateji: Kendiliğinden düzelme şansı düşüktür (%10-20). Kalıcı böbrek hasarını önlemek için cerrahi veya endoskopik müdahale (STING) planlanır.

Çocuğun idrarında aşırı miktarda protein sızması durumudur. Genellikle göz kapaklarında, bacaklarda ve karında şişlik (ödem) ile kendini gösterir.

• Minimal Değişiklik Hastalığı: Çocukluk çağındaki nefrotik sendromların en yaygın nedenidir ve genellikle kortizon tedavisine iyi yanıt verir.

• FSGS ve Diğer Türler: Tedaviye dirençli vakalarda böbrek biyopsisi ile tanı kesinleştirilerek immünosupresif tedaviler planlanır.

Anne karnında ultrason ile fark edilen; tek böbreklilik, at nalı böbrek, böbrek kistleri veya idrar yollarındaki darlıklar bu gruba girer.

İdrarın kırmızı veya çay renginde olması ebeveynler için en korkutucu belirtidir. Hematüri; bazen basit bir enfeksiyon, bazen de Glomerülonefrit denilen böbrek filtre sisteminin iltihaplanması sonucu oluşur. Alife bünyesinde, hematürinin kaynağı (böbrek mi, idrar yolları mı?) ileri laboratuvar tetkikleriyle saptanır.

Çocuklarda taş oluşumu genellikle altta yatan bir metabolik bozukluğun (sistinüri, hiperoksalüri vb.) habercisidir.

Çocuk nefrolojisinde tanılar, radyolojik ve nükleer tıp yöntemlerinin kombinasyonu ile konur.

• Pediatrik Üriner Ultrasonografi: Radyasyonsuz ve ağrısız bir yöntemdir. Böbrek boyutlarını ve parankim kalınlığını ölçmede temeldir.

• Voiding Sistoüretrografi (VCUG): Sondalı film olarak bilinir. Reflü (VUR) tanısında alternatifi olmayan altın standarttır. Alife’ta bu işlem, çocuk psikolojisi gözetilerek en konforlu şekilde uygulanır.

• Renal Sintigrafi (DMSA / MAG3): Böbreğin süzme kapasitesini ve doku kaybını nükleer tıp teknikleriyle ortaya çıkarır.

• Ürodinami: İşeme bozukluğu olan çocuklarda mesane basıncını ölçen ileri düzey bir testtir.

Böbrek hastalıkları bazen "sessiz" ilerleyebilir. Aşağıdaki belirtiler bir çocuk nefroloji uzmanına danışmak için önemli sinyallerdir:

• Yeterli Su Tüketimi: Böbreklerin süzme işlevini rahatlatır ve taş oluşumunu engeller.

• Tuz Kısıtlaması: Çocukluk çağı hipertansiyonunu önlemede en kritik adımdır.

• Gereksiz İlaç Kullanımından Kaçınma: Bilinçsiz ağrı kesici kullanımı böbreklere toksik etki yapabilir.

• Tuvalet Alışkanlığı: İdrarın uzun süre tutulması mesane yapısını bozar ve enfeksiyonu tetikler.

• Düzenli Tansiyon Ölçümü: Çocuklarda tansiyon genellikle belirti vermez, yıllık kontrollerde mutlaka ölçülmelidir.

Eğer hastalık son evre böbrek yetmezliğine (EVBY) ilerlemişse, tedavi seçenekleri şunlardır:

• Periton Diyalizi: Çocuğun karnına yerleştirilen bir kateter yardımıyla, genellikle gece uykudayken evde yapılan diyaliz türüdür. Çocuğun okula devam etmesine olanak tanır.

• Hemodiyaliz: Hastane şartlarında damar yoluyla kanın temizlenmesidir.

• Böbrek Nakli: Çocuklarda en ideal tedavi seçeneğidir. Mümkünse diyalize hiç girmeden (Pre-emptif nakil) yapılması, çocuğun büyüme ve gelişme potansiyelini en üst düzeye çıkarır.

Böbrek hastası bir çocuğun diyeti, hastalığın evresine göre kişiselleştirilmelidir:

1. Tuz Kısıtlaması: Ödem ve tansiyon kontrolü için paketli gıdalar, cipsler ve aşırı peynir tüketimi sınırlandırılmalıdır.

2. Protein Dengesi: Aşırı protein böbrekleri yorar, ancak çocuk büyüdüğü için proteinin tamamen kesilmesi gelişimi durdurur. Uzman diyetisyen takibi şarttır.

3. Sıvı Tüketimi: Taş hastalarında bol su istenirken, ödemi olan çocuklarda sıvı kısıtlamasına gidilebilir.

4. Potasyum ve Fosfor: Böbrekler süzemediğinde bu mineraller kanda birikir. Kuruyemişler, muz ve süt ürünleri doktor kontrolünde tüketilmelidir.

Yetişkinlerin aksine, çocuklardaki tansiyon yüksekliğinin %80-90'ı ikincil bir nedene bağlıdır ve bu nedenlerin başında böbrek hastalıkları gelir.

• Renovasküler Hipertansiyon: Böbrek damarlarındaki darlıklar.

• Kronik Böbrek Hasarı: Geçirilmiş enfeksiyonların bıraktığı skarların tansiyonu yükseltmesi.

• Tuz Tüketimi: Çocuklarda gizli tuz tüketimi (hazır gıdalar) böbrekleri yorarak tansiyonu tetikleyebilir.

Çocuk nefroloji hastalıkları sabır, düzenli takip ve multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Erken teşhis ve doğru tedavi planı ile kronik böbrek yetmezliğine gidiş durdurulabilir. Çocuğunuzun büyüme ve gelişmesini desteklemek, onları gelecekteki ciddi sağlık sorunlarından korumak için rutin idrar analizlerini ve nefrolojik kontrollerini ihmal etmeyin.

Bu rehber tıbbi bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka bir Çocuk Nefroloji Uzmanımıza başvurunuz.

Ankara’nın merkezinde, Pursaklar, Etimesgut ve Altındağ bölgelerindeki tam donanımlı hastanelerimizle Keçiören, Sincan, Batıkent ve Eryaman gibi çevre bölgelerden gelen hastalarımıza hızlı erişim sunuyoruz.

• Hızlı Randevu: Çocuk nefrolojisi gibi randevu almanın zor olduğu branşlarda bekleme süresini minimuma indiriyoruz.

• Multidisipliner Yaklaşım: Çocuk Cerrahisi, Çocuk Ürolojisi ve Çocuk Sağlığı hekimlerimizle koordineli çalışarak bütüncül tedavi sunuyoruz.

• Kişiye Özel İzlem: Kronik böbrek hastalarımız için ömür boyu takip ve beslenme danışmanlığı sağlıyoruz.