eGFR Değerleri Kaç Olmalı?

eGFR nedir? Özetle, böbreklerin bir dakikada ne kadar kanı “standart vücut yüzeyi” için arındırabildiğini tahmin eden sayısal bir göstergedir. Rutin biyokimya testinizdeki kreatinin sonucuna dayanır; laboratuvarınız bunu otomatik olarak hesaplayıp eGFR değeri olarak yazabilir. eGFR yüksek ya da düşük çıkması, tek başına kesin tanı değildir. Sonuçlar klinik bulgular ve idrarda albümin/kreatinin oranı gibi ek testlerle birlikte değerlendirilir.

Sağlıklı böbrekler, kana karışan atıkları süzerek vücudun dengesini korur. Bu süzme performansını pratikte kanda eGFR ile takip ederiz. eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate); yaş, biyolojik cinsiyet ve kandaki kreatinin (gerektiğinde sistatin-C) gibi ölçümlerden eGFR hesaplama formülleriyle tahmin edilir ve mL/dk/1,73 m² cinsinden raporlanır. Günlük pratikte eGFR, böbrek sağlığını tek başına “teşhis koymadan” izlemeye yarayan, yön gösterici bir değerdir.

Yaşa, kas kütlesine ve ölçüm yöntemine göre değişmekle birlikte pratik bir çerçeve şöyledir:

• ≥90 mL/dk/1,73 m²: Çoğu erişkin için “genel olarak normal” kabul edilir.

• 60–89: Özellikle ileri yaşta, böbrek hasarı kanıtı yoksa tek başına hastalık sayılmayabilir.

• 45–59: Hafif-orta azalma; nedeni araştırılmalı.

• 30–44: Orta derecede azalma; yakından takip ve yaşam tarzı/ilaç düzenlemeleri gündemdedir.

• 15–29: İleri azalma; nefroloji izlemi gerekir.

• <15: Ciddi yetmezlik düzeyi; nefroloji yönetimi ve ileri tedavi seçenekleri değerlendirilir.

Not: Bu aralıklar genel bir klinik çerçevedir. Kesin kararlar, hekim muayenesi ve ek testlerle birlikte verilir.

eGFR düşüklüğü, böbrek süzme performansında azalmayı ifade eder. eGFR düşüklüğü belirtileri erken evrelerde çoğunlukla sessizdir.

İlerleyen aşamalarda:

• yorgunluk
• ödem
• iştahsızlık
• yüksek tansiyon
• gece sık idrara çıkma
• konsantrasyon güçlüğü gibi yakınmalar görülebilir.

Diyabet, hipertansiyon, kalp-damar hastalığı olanlar ile ailesinde böbrek hastalığı bulunanlar düzenli tarama yaptırmalıdır.

“eGFR yüksekliği” raporda kulağa her zaman iyi gibi gelse de iki farklı senaryo söz konusu olabilir:

1. Gerçek hiperfiltrasyon: Erken dönem diyabet, obezite veya bazı fizyolojik durumlarda (ör. gebelikte artmış böbrek kan akımı) böbrekler aşırı çalışabilir. Bu durum uzun vadede koruyucu değildir; böbreğe yük bindirebilir.

2. Tahmini hatası/fizyoloji: Düşük kas kütlesi kreatinini olduğundan düşük gösterebilir; eGFR bu yüzden “yalancı yüksek” hesaplanabilir. Böyle durumlarda hekim, gerekiyorsa sistatin-C içeren alternatif hesaplamayı isteyebilir.

eGFR yüksek çıkması nedir? sorusunun yanıtı kısaca: Her zaman “mükemmel böbrek” anlamına gelmez; klinik bağlam şarttır.

eGFR testi, aslında doğrudan bir “makine ölçümü” değil, kreatinin (gerektiğinde sistatin-C) üzerinden yapılan bir hesaptır. Kan tahlili için çoğu kişide özel hazırlık gerekmez; sonuç, laboratuvarın standart formülüyle otomatik hesaplanır. Böbrek sağlığının daha doğru fotoğrafı için hekim, idrarda albümin/kreatinin oranı ve kan basıncı gibi ek parametreleri de birlikte değerlendirir.

eGFR düşüklüğü nasıl tedavi edilir? Temel ilke, nedene yönelik yaklaşımdır; eGFR’yi tek başına “yükselten” mucize bir yöntem yoktur.

• Doğrulama ve izlem: Düşük değer tekrarlanmalı; geçici susuzluk, yoğun egzersiz, enfeksiyon veya bazı ilaçlar sonucu yalancı düşüklük görülebilir.

• Kan basıncı/şeker kontrolü: Hipertansiyon ve diyabetin iyi yönetilmesi böbrek kaybını yavaşlatır. Hekim, uygun hastalarda ACE inhibitörü/ARB veya yeni nesil ek tedaviler önerebilir.

• Nephrotoksiklerden kaçınma: Doktorunuz önermedikçe NSAİİ grubu ağrı kesicileri sık ve yüksek doz kullanmayın; kontrast madde içeren görüntülemelerde koruyucu önlemler planlanır.

• Yaşam tarzı: Tuzu azaltın, sigarayı bırakın, ideal kiloya yaklaşın, düzenli yürüyüş/egzersiz yapın, yeterli su (kişisel hastalık durumunuza göre).

• Proteinüri yönetimi: İdrarda albümün yüksekliği varsa, tedavi ve hedefler buna göre ayarlanır.

eGFR nasıl yükseltilir? sorusunun doğru yanıtı: eGFR’yi “yapay olarak yükseltmeye” çalışmak yerine düşüş hızını yavaşlatmak ve böbreği korumak esastır.

• Fizyolojik/Geçici: Yüksek proteinli öğün, gebelik, akut stres.

• Patolojik: Erken diyabet, obezite, tek böbreğin kompansasyonu gibi hiperfiltrasyon durumları.

• Ölçüm/yorum farkları: Düşük kas kütlesi veya farklı laboratuvar yöntemleri sonucu hesaplama farklılıkları.

“eGFR referans aralığı” kişiye özeldir; ancak pratikte:

• ≥90: Genellikle iyi böbrek fonksiyonu

• 60–89: Yaş ve eşlik eden bulgulara göre normal kabul edilebilir

• <60 (3 aydan uzun): Kronik böbrek hastalığı olasılığı; evreleme ve neden araştırması gerekir

• eGFR kaç olmalı?
Genel erişkin popülasyonda ≥90 çoğu zaman normaldir; 60–89 aralığında yaş ve idrar albümini birlikte değerlendirmek gerekir.

• eGFR 55 tehlikeli mi?
Tek ölçümle karar verilmez. 3 ay kalıcı düşüklük ve/veya idrarda albümün yüksekliği varsa böbrek hastalığı lehine değerlendirilir.

• eGFR düşüklüğü belirtileri nelerdir?
Erken dönemde sessiz olabilir; ileride ödem, yorgunluk, hipertansiyon gibi belirtiler gelişebilir.

• eGFR yüksekliği zararlı mı?
Gerçek hiperfiltrasyon uzun vadede böbreğe yük bindirebilir; hekim değerlendirmesi gerekir.

• eGFR hesaplama güvenilir mi?
Günlük pratik için yeterli bir göstergedir; ancak kas kütlesi çok düşük/yüksek kişilerde ek testlerle doğrulama gerekebilir.