Elektronik Sigara Zararları Nelerdir?

Modern elektronik sigara cihazları, özellikle genç kullanıcılar arasında hızla popülerlik kazanmıştır. "Daha az zararlı" veya "sigarayı bırakmaya yardımcı" gibi iddialarla pazarlansalar da, tıbbi araştırmalar ve klinik bulgular bu cihazların göründüğü kadar masum olmadığını göstermektedir. Solunum sistemi ve kalp sağlığı üzerinde ciddi etkiler yaratabilen bu cihazlar, kullanıcıların farkında olmadan vücutlarına zarar verebilir.

A Life Sağlık Grubu olarak bu rehberde, elektronik sigaraların biyolojik etkilerini, potansiyel sağlık risklerini ve bilimsel gerçekleri tüm ayrıntılarıyla ele alıyoruz.

Temel olarak pil, ısıtıcı bir rezistans ve likit haznesinden oluşan, içerisine konulan sıvıyı ısıtarak aeresol (buhar) haline getiren cihazlara elektronik sigara adı verilir. Kullanıcılar, bu cihazı kullanırken sadece "su buharı" soluduklarını zannetseler de, gerçekte durum çok farklıdır. Cihazın ürettiği buhar, nikotin, propilen glikol, gliserin, ağır metaller (kurşun, nikel, kalay) ve akciğerlerin derinliklerine kadar ulaşabilen ultra ince partiküller içerir.

Özellikle aromalandırıcı olarak kullanılan kimyasallar (diasetil vb.), ısıtıldığında toksik hale gelerek solunum yollarında geri dönüşü olmayan hasarlara zemin hazırlar. Bu cihazlar yanma işlemi olmaksızın nikotin iletimi sağlasa da, nikotinin kendisi zaten güçlü bir bağımlılık yapıcı ve damar yapısını bozucu maddedir. Dolayısıyla, duman çıkmıyor olması, vücuda zehirli kimyasalların girmediği anlamına gelmez.

Tıbbi literatürde yapılan çalışmalar, bu cihazların kullanımının kısa ve uzun vadede vücudun hemen hemen her sistemini olumsuz etkilediğini göstermektedir. Toplumda sıkça sorulan elektronik sigara zararlı mı sorusunun cevabı, tartışmasız bir "evet"tir. Zarar sadece bağımlılıkla sınırlı kalmaz; hücresel boyutta DNA hasarlarına kadar uzanır.

Kapsamlı bir inceleme yapıldığında elektronik sigara zararları nelerdir başlığı altında şu kritik maddeler sıralanabilir:

• Solunum Yolu Hasarları: Akciğer dokusunda inflamasyon (iltihaplanma), savunma hücrelerinin işlevsizleşmesi ve hava yollarında daralma.
• Kardiyovasküler Riskler: Nikotin, kan basıncını ve kalp atış hızını artırır. Bu durum uzun vadede damar sertliği, kalp krizi ve felç riskini yükseltir.
• Beyin Gelişimine Etkisi: Özellikle 25 yaşına kadar devam eden beyin gelişimi sürecinde, nikotine maruz kalmak dikkat eksikliği, dürtü kontrol bozukluğu ve öğrenme güçlüklerine yol açar.
• Bağışıklık Sisteminin Zayıflaması: Buhar içerisindeki kimyasallar, akciğerlerin enfeksiyonlara karşı direncini kırar.
• Kanser Riski: Isınan tellerden salınan formaldehit ve asetaldehit gibi maddeler, bilinen kanserojenlerdir.

Son yıllarda acil servislere açıklanamayan solunum yetmezliği şikayetiyle başvuran genç hastaların sayısında ciddi bir artış gözlemlenmiştir. Yapılan tetkikler sonucunda bu tablonun, elektronik cihaz kullanımına bağlı olduğu anlaşılmıştır. Tıp literatürüne evali (E-cigarette or Vaping Use-Associated Lung Injury) olarak giren bu hastalık, doğrudan buharın içerdiği kimyasalların akciğer dokusunu tahrip etmesiyle oluşur.

Hastalık genellikle gribe benzer semptomlarla başlar ancak hızla ilerleyerek yoğun bakım ihtiyacı doğurabilir. Peki, tam olarak evalı hastalığı nedir? Bu durum, akciğerlerdeki hava keseciklerinin (alveollerin) hasar görmesi, sıvı dolması ve oksijen alışverişinin bozulmasıyla karakterize akut bir solunum yetmezliği sendromudur. Özellikle likitlerin içerisine kıvam artırıcı olarak eklenen E vitamini asetatın, akciğerlerde yapışkan bir tabaka oluşturarak bu tabloya neden olduğu düşünülmektedir.

Ne yazık ki evali hastalığı, bazı vakalarda ölümcül seyredebilmekte veya kalıcı akciğer hasarı bırakarak hastanın ömür boyu oksijen desteğine ihtiyaç duymasına neden olabilmektedir. Bu hastalık, buhar solumanın masum olmadığını kanıtlayan en somut ve trajik örnektir.

Kullanıcıların kendilerini rahatlatmak veya vicdanlarını aklamak için en sık başvurdukları yöntem, bu cihazları geleneksel tütün ürünleriyle kıyaslamaktır. Sıklıkla gündeme gelen elektronik sigara mı normal sigara mı daha zararlı tartışması, aslında yanlış bir zeminde yürütülmektedir. Çünkü her iki ürün de vücuda toksik madde girişi sağlar ve her ikisi de öldürücüdür. Bir zehrin diğerinden "daha yavaş öldürüyor" olması, onu güvenli kılmaz.

Bazı toksik maddelerin miktarının elektronik cihazlarda daha düşük olması, onların zararsız olduğu algısını yaratmamalıdır. Aksine, elektronik cihazlarda bulunan bazı ağır metaller ve tatlandırıcı kimyasallar, normal sigarada bulunmaz. Dolayısıyla elektronik sigara mı daha zararlı sigara mı sorusunun tıbbi cevabı; "her ikisi de farklı mekanizmalarla vücudu iflasa sürükleyen bağımlılık yapıcı araçlardır" şeklindedir.

Genel olarak bilinen sigara zararları (KOAH, akciğer kanseri, gırtlak kanseri vb.) yıllar içinde ortaya çıkarken, elektronik cihazların yarattığı akut hasarlar (EVALI gibi) çok daha kısa sürede, hatta aylar içinde görülebilmektedir. Ayrıca "dual kullanım" denilen, hem normal sigara hem de elektronik sigara içme davranışı, riski katlayarak artırmaktadır.

Kısaca özetlemek gerekirse e sigara zararları, geleneksel sigaradan kaçarken yağmura tutulmak gibidir; format değişse de tehlike baki kalır.

Dünya genelinde sağlık otoriteleri, bu yeni nesil salgına karşı ciddi uyarılar yayınlamaktadır. Küresel sağlık politikalarının belirleyicisi olan dsö elektronik sigara konusundaki raporlarında, bu ürünlerin kesinlikle "zararsız" olarak etiketlenemeyeceğini ve tütün kontrolü çalışmalarını baltaladığını vurgulamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü, özellikle çocukların ve gençlerin aromalı ürünlerle tuzağa düşürüldüğüne dikkat çekmektedir.

Ülkemizde de durum yakından takip edilmektedir. Yapılan düzenlemeler ve yayınlanan raporlarla elektronik sigara zararları sağlık bakanlığı tarafından net bir şekilde kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Bakanlık, bu ürünlerin satışının ve ithalatının yasak olduğunu, sigarayı bırakma tedavisinde yeri olmadığını ve en az tütün kadar tehlikeli olduğunu ısrarla belirtmektedir.

Pazarlama stratejileri, bu cihazları bir statü sembolü veya teknolojik bir aksesuar gibi sunmaktadır. İnternet ortamında yapılan aramalarda elektronik sigara fiyatları ile ilgili binlerce sonuç çıkması, pazarın büyüklüğünü ve erişilebilirliğini göstermektedir. Ancak ödenen bedel sadece maddi değildir; en büyük bedel sağlıkla ödenmektedir. Cihazın maliyeti, likit giderleri ve yedek parça masrafları, uzun vadede ciddi bir ekonomik yük oluşturur.

Çevrimiçi forumlarda veya sosyal medyada elektronik sigara kullananların yorumları genellikle yanıltıcı olabilir. Kullanıcılar ilk etapta "nefesim açıldı", "koku üzerime sinmiyor" gibi öznel ve geçici iyileşmelerden bahsetseler de, tıbbi taramalarda akciğer kapasitelerinin düştüğü ve damar yapılarının bozulduğu görülmektedir. Bu yorumlar, bilimsel verilerin yerini tutamaz ve genellikle "balayı dönemi" denilen, henüz ciddi hasarların yüzeye çıkmadığı dönemi yansıtır.

Sıvı nikotin, özellikle küçük çocuklar için ölümcül bir zehirdir. Cihazların likit haznelerinin evde açık bırakılması, çocukların bu sıvıyı içmesi veya ciltlerine temas etmesi sonucu ciddi zehirlenmelere yol açabilir. Ayrıca cihazların bataryalarının aşırı ısınarak patlaması, yüzde, ellerde ve bacaklarda ciddi yanıklara, doku kayıplarına ve yaralanmalara neden olmaktadır. Bu fiziksel travmalar, elektronik sigara zararları listesinin göz ardı edilen ama çok tehlikeli bir maddesidir.

Pasif içicilik konusu da önemlidir. Cihazdan çıkan aeresol, sadece su buharı değildir; nikotin ve ultra ince partiküller içerir. Kapalı ortamda bu buhara maruz kalan kişiler, özellikle çocuklar ve hamileler, pasif etkilenim riski altındadır.

1. Elektronik sigara sigarayı bırakmaya yardımcı olur mu? Hayır, sağlık otoriteleri elektronik sigarayı bir sigara bırakma yöntemi olarak kabul etmemektedir. Aksine, nikotin bağımlılığını devam ettirdiği için kişinin tütün ürünlerinden tamamen kopmasını engeller ve sıklıkla her ikisinin de kullanıldığı bir döngüye yol açar.

2. İçerisinde nikotin olmayan likitler zararlı mıdır? Evet, zararlıdır. Nikotin olmasa bile, buharın oluşmasını sağlayan kimyasallar, aromalar ve ısınan metal parçacıkları akciğer dokusuna zarar verir ve kanserojen etki yaratabilir.

3. "Su buharı" solumak neden tehlikeli olsun? Elektronik sigaradan çıkan duman, saf su buharı değildir. İçerisinde propilen glikol, gliserin, ağır metaller ve kimyasal partiküller barındıran bir aeresoldür. Bu maddeler solunum yollarında birikerek tıkanıklıklara ve hasara neden olur.

4. Patlama riski ne kadar gerçektir? Cihazların kalitesiz pilleri veya hatalı kullanımı sonucu cepte veya yüzde patlaması nadir olmayan bir durumdur. Bu patlamalar ciddi yanıklara, diş kırılmalarına ve görme kayıplarına yol açabilir.

5. Hamilelikte kullanımı bebeğe zarar verir mi? Kesinlikle verir. Nikotin, plasentadan geçerek bebeğin beyin ve akciğer gelişimini bozar. Ayrıca erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve ani bebek ölümü sendromu riskini artırır.

Bağımlılık zincirini kırmak, ciğerlerinizi özgürleştirmek ve geleceğinizi dumanaltı etmemek için profesyonel destek alarak sağlıklı bir yaşama adım atın; bu süreçte ihtiyaç duyduğunuz tıbbi rehberlik ve tedavi desteği A Life Sağlık Grubu ile güvenle yanınızda.