Dispepsi (Hazımsızlık) Nedir?

Yemekten sonra mide bulantısı, mide üstünde şişlik veya sürekli bir dolgunluk hissi oluşabilir. Bu şikayetler günlük yaşamı ciddi anlamda etkileyebilen ve yaşam kalitenizi düşürebilen yaygın sindirim sorunlarına işaret eder. Tıp dilinde bu semptomlar bütününe Dispepsi denir.

Toplumda "hazımsızlık" olarak bilinir. Bir hastalık değil, altta yatan farklı sorunların bir yansıması olan bir semptomlar grubudur. Dispepsi hastalığı, mide veya onikiparmak bağırsağından kaynaklanan ağrı, rahatsızlık, şişkinlik ve sindirim güçlüğü ile karakterizedir. Bu durumu yaşayan milyonlarca insan için dispepsi nasıl geçer sorusu, günlük bir endişe kaynağıdır.

Midenin üst-orta kısmında (epigastrik bölge) hissedilen, kronik veya tekrarlayıcı ağrı ya da rahatsızlık hissidir. Uluslararası sınıflandırmalarda bu durum K30 Dispepsi koduyla tanımlanır.

Dispepsiyi reflüden ayıran en önemli fark, reflüde ana şikayet göğüste yanma hissidir. Baskın olan şikayet ağrı, şişkinlik ve erken doyma hissidir.

Mide hazımsızlığı belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir ancak belirtileri genellikle yemek yeme ile ilişkilidir.

En sık görülen semptomlar şunlardır:

• Mide Üstünde Şişkinlik: Karnın üst kısmında rahatsız edici bir basınç, karın ağrısı ve midede şişkinlik hissi.
• Erken Doyma (Tokluk Hissi): Yemeğe başladıktan çok kısa bir süre sonra, aşırı doyma ve yemeği bitirememe hali.
• Aşırı Dolgunluk Hissi: Yemek bittikten sonra midenin saatlerce boşalmadığı ve gıdaların midenizde "oturuyormuş" gibi hissedilmesi.
• Yemekten Sonra Mide Bulantısı: Sık görülen bir belirtidir ve bazı durumlarda kusmaya yol açabilir.
• Yemekten Sonra Geğirme: Aşırı ve tekrarlayan geğirme ihtiyacı.
• Epigastrik Ağrı: Karnın üst orta kısmında, göğüs kemiğinin hemen altında hissedilen yanma veya ağrı.
• Mide Ekşimesi: Bazen dispepsiye reflü de eşlik edebilir.

Hastaların en çok endişe duyduğu sorulardan biri "mide şişkinliği nefes darlığı yaparmı" sorusudur. Cevap, dolaylı da olsa evettir.

Mide üstünde şişlik ve gaz birikimi arttığında, mide fiziksel olarak diyaframa aşağıdan baskı yapar. Bu baskı, diyaframın tam olarak kasılıp akciğerlerin tam kapasiteyle genişlemesini engeller. Sonuç olarak, kişi yeterince derin nefes alamadığını hisseder ve bu durum "nefes darlığı" olarak algılanır. Bu durum, özellikle anksiyeteye yatkın kişilerde paniği tetikleyebilir.

Dispepsi tanısı nedir sorusunun cevabı, genellikle ikiye ayrılır: Organik Dispepsi ve Fonksiyonel Dispepsi.

• Organik Dispepsi: Belirtilerin altında endoskopide görülebilen net bir neden (ülser, gastrit, kanser gibi) vardır.
• Fonksiyonel Dispepsi: Hastaların büyük çoğunluğu bu gruptadır. Yapılan tüm testlere (kan tahlilleri, endoskopi) rağmen, semptomları açıklayacak yapısal veya biyokimyasal hiçbir sağlık sorunları bulunamaz.

Fonksiyonel dispepsi nedir? Bu durum, midenin çalışma biçimindeki bir bozukluktur. Fonksiyonel dispepsi belirtileri, organik dispepsi ile aynıdır (şişkinlik, ağrı, erken doyma).

Ancak fonksiyonel dispepsi vakalarında sorun, midenin gıdalara karşı aşırı hassas olması veya gıdaları bağırsağa boşaltma hızının yavaşlamasıdır. Stres, anksiyete ve depresyon, fonksiyonel dispepsiyi tetikleyen en önemli faktörlerdendir.

Dispepsi neden olur sorusunun yanıtı, altta yatan organik veya fonksiyonel sebeplere bağlıdır.

Başlıca dispepsi nedenleri şunlardır:

1. Helicobacter pylori Enfeksiyonu: Bu bakteri mideye yerleşerek gastrit ve ülsere yol açar.
2. Peptik Ülser: Mide veya onikiparmak bağırsağındaki yaralar.
3. Gastrit: Mide zarının iltihaplanması.
4. İlaç Kullanımı: Özellikle Aspirin ve NSAİİ grubu ağrı kesicilerin sık kullanımı mide duvarına zarar verir.
5. Yaşam Tarzı: Hızlı yemek yeme, aşırı yağlı yiyecekler tüketme, gazlı içecekler, alkol ve kafein.
6. Stres ve Anksiyete: Beyin-bağırsak eksenini doğrudan etkileyerek kronik dispepsi ve dirençli dispepsi vakalarına zemin hazırlar.

Hastaların en büyük korkusu "dispepsi kanser mi" sorusudur. Çoğu dispepsi vakası iyi huyludur ve kanserle ilişkili değildir. Bununla birlikte, özellikle 40-45 yaşından sonra aniden başlayan dispepsi şikayetleri "alarm semptomu" olarak kabul edilir. Mutlaka araştırılmalıdır ve doktor muayenesi yapılmalıdır.

Mide kanserini düşündürebilecek alarm semptomları şunlardır:

• Dispepsi kilo kaybı: İstenmeyen ve açıklanamayan kilo kaybı.
• Yutmada güçlük (Disfaji).
• Kanlı kusma veya dışkıda kan görülmesi.
• Demir eksikliği anemisi.
• Dirençli kusma.

Bu belirtilerden herhangi biri varsa, derhal bir Gastroenteroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Dispepsi tedavisi, altta yatan nedene yönelik olarak planlanır. Amaç, semptomları hafifletmek ve yaşam kalitenizi artırmaktır.

Dispepsi nasıl geçer?

1. H. pylori Eradikasyonu: Eğer test pozitifse, bakteriyi yok etmek için antibiyotik tedavisi verilir.
2. Yaşam Tarzı Değişikliği: Tetikleyici gıdalardan kaçınmak, stresi yönetmek ve yeme alışkanlıklarını düzenlemek tedavinin temelidir.
3. Medikal Tedavi (Dispepsi İlaçları): Doktorunuz, semptomlarınıza ve tanınıza göre bir dispepsi reçete düzenleyecektir.

Dispepsi İlaçları Nelerdir?

Dispepsi tedavisinde kullanılan ilaçlar genellikle mide asidini azaltmaya veya mide hareketlerini düzenlemeye yöneliktir.

• Proton Pompa İnhibitörleri (PPI): Mide asidini güçlü bir şekilde baskılayan ilaçlardır.
• H2 Reseptör Blokerleri: Asit üretimini azaltan başka bir gruptur.
• Prokinetikler: Midenin boşalmasını hızlandırarak şişkinlik ve tokluk hissi gibi belirtilere yardımcı olur.
• Antidepresanlar: Düşük doz antidepresanlar, özellikle fonksiyonel dispepsi vakalarında kullanılır. Bu ilaçlar, beyin-bağırsak eksenini düzenleyerek ağrı eşiğini yükseltir ve semptomları giderir.

Dispepsi ilaç isimleri konusunda kendi kendine tedaviye başvurulmamalıdır; ilaç kullanımı mutlaka hekim kontrolünde olmalıdır.

Fonksiyonel dispepsi yönetiminde beslenme kilit rol oynar. Peki, dispepsi beslenme ve dispepsi hastaları nasıl beslenmeli?

• Az ve Sık Yiyin: Mideye tek seferde aşırı yüklenmekten kaçının.
• Yavaş Çiğneyin: Sindirim ağızda başlar. İyi çiğnemek midenin işini kolaylaştırır.
• Tetikleyicilerden Kaçının: Yağlı yiyecekler (kızartmalar), baharatlı gıdalar, soğan, çikolata, gazlı içecekler ve kafein semptomları artırabilir.
• Yatmadan Önce Yemeyin: Yatmadan en az 2-3 saat önce yemeyi bırakın.
• Zencefil ve Nane: Mide bulantısını azaltmaya yardımcı olabilir (Reflünüz yoksa nane tercih edilebilir).

Bebeklerde dispepsi terimi yetişkinlerdeki gibi kullanılmaz. Bebeklerde dispepsi belirtileri olarak algılanan durumlar genellikle infantil kolik, gastroözofageal reflü veya besin alerjileridir. Bebeğinizde aşırı gaz, sürekli ağlama, kusma veya beslenmeyi reddetme varsa dispepsi belirtisi olabilir. Bu durumun bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Tedavi süreci, özellikle kronik dispepsi vakalarında sabır gerektirebilir.