Spastisite Nedir?

Spastisite nedir, nörolojik hasar sonucu ortaya çıkan, kasların istemsiz ve kontrolsüz bir şekilde kasılı kalmasıyla karakterize edilen, kompleks bir motor bozukluğudur. Spastisite terimi, tıbbi açıdan, kas sertliği veya gerginliği ile kendini gösteren, hız bağımlı bir tonus artışı olarak tanımlanır.

Spastisite, merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) hasarı sonrasında, kas gerilmesi refleksinin aşırı aktif hale gelmesi sonucu ortaya çıkar. Normal şartlarda, kaslar gerildiğinde omurilik ve beyin bu gerilmeyi düzenler ve kasın uygun dirençle tepki vermesini sağlar. Ancak; inme, omurilik yaralanması, Multipl Skleroz (MS), serebral palsi veya beyin hasarı gibi durumlarda, merkezi sinir sistemindeki üst motor nöronlarda hasar meydana gelir.

Bu hasar, beynin omurilik üzerindeki inhibe edici (engelleyici) kontrolünün azalmasına yol açar. Kontrolün kalkmasıyla birlikte, omurilikteki refleks yolları aşırı uyarılabilir hale gelir. Sonuç olarak, kaslar hızlı bir şekilde gerildiğinde, normalden çok daha güçlü ve kontrolsüz bir şekilde kasılarak artmış kas tonusu ve sertliğe neden olur. Spastisite ne demek sorusunun temel cevabı, bu patolojik durumun klinik adıdır.

Kas sertliği nedir sorusu, spastisiteyi de içeren, kas tonusunun artmasıyla ilişkili genel bir durumu ifade eder. Ancak, spastisitedeki sertlik nörolojik kökenlidir ve genellikle kasların hareket sırasında aniden kilitlenmesi veya sınırlanması şeklinde kendini gösterir.

Spastisite, hastanın yaşam kalitesini ve günlük aktivitelerini ciddi şekilde etkileyebilir:

• Kontrolsüz Kasılmalar: İstemsiz ve ani kas seğirmeleri veya krampları.

• Hız Bağımlı Direnç: Kaslar ne kadar hızlı hareket ettirilirse, direnç o kadar artar.

• Eklemlerde Kısıtlılık: Eklemlerin hareket açıklığının azalması ve kontraktür (eklem kilitlenmesi) gelişimi.

• Anormal Duruş ve Yürüyüş: Bükülmüş el bilekleri, dirsekler ve parmaklar, çapraz bacaklar veya parmak ucunda yürüme gibi patolojik hareket kalıpları.

• Ağrı: Kronik kas kasılmalarından kaynaklanan şiddetli ağrı.

Kas sertliği neden olur sorusu, spastisite dışında da birçok farklı nedenle açıklanabilir. Spastisitede neden merkezi sinir sistemi hasarıyken, diğer sertlik nedenleri şunlardır:

• Rijidite (Katılık): Özellikle Parkinson hastalığı gibi bazal gangliyon hastalıklarında görülür. (Detaylı fark aşağıda açıklanmıştır).

• Miyopati: Kas hastalıklarına bağlı kas yorgunluğu ve sertliği.

• Metabolik Nedenler: Elektrolit dengesizlikleri, dehidrasyon veya bazı ilaçların yan etkileri.

• Yorgunluk: Yoğun egzersiz sonrası kas liflerindeki mikro hasarlar ve laktik asit birikimi.

Spastisite değerlendirmesi (veya spastisite değerlendirme) fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları ile nörologlar tarafından yapılır. Değerlendirme sırasında en sık kullanılan ölçekler şunlardır:

1. Modified Ashworth Skalası (MAS): Klinik uygulamada en yaygın kullanılan değerlendirme aracıdır. Hekim, ilgili kas grubunu yavaşça ve hızla hareket ettirerek dirence karşı kas tonusunu 0'dan 4'e kadar puanlar (0: Tonus artışı yok; 4: Etkilenen eklemde bükülme veya gerilme katılığı).

2. Tardieu Skalası: Hız bağımlı tonus artışını farklı hızlarda hareket ettirerek daha detaylı ölçüm sağlar.

3. Fonksiyonel Testler: Günlük yaşam aktivitelerini (yürüme, giyinme, tutma vb.) yapabilme yeteneği değerlendirilir.

Spastisite rijidite farkı, her ikisi de kas tonusu artışı (sertliği) anlamına gelmesine rağmen, temel nörolojik mekanizmaları ve klinik prezentasyonları açısından ayrılır:

Bu ayrım, doğru tanı ve tedavi stratejisinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır.

Spastisite tedavisi, hastanın yaşam kalitesini artırmayı, ağrıyı azaltmayı, fonksiyonel hareketliliği iyileştirmeyi ve kontraktürleri önlemeyi amaçlayan multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.

Spastisite egzersizleri, konservatif tedavinin temel taşını oluşturur. Fizik tedavi programı şunları içerir:

1. Germe Egzersizleri: Spastik kasları uzun süre germek, kasılmaları azaltmaya ve eklem hareket açıklığını korumaya yardımcı olur.

2. Kuvvetlendirme Egzersizleri: Spastik kasın karşısındaki (antagonist) kas grubunu kuvvetlendirmek, dengeyi sağlamaya yardımcı olur.

3. Pozisyonlama ve Atelleme: Özellikle uyku sırasında etkilenen ekstremiteleri fonksiyonel pozisyonlarda tutmak için ortezler (atel) kullanılır. Bu, kasların kısalmasını ve kalıcı deformite gelişimini önler.

4. Hidroterapi: Suyun kaldırma kuvveti, egzersiz yapmayı kolaylaştırırken, suyun sıcaklığı da kas gevşemesine yardımcı olabilir.

Spastisitenin şiddetine göre ağızdan alınan veya direkt kas içine uygulanan ilaçlar kullanılabilir:

1. Oral İlaçlar: Baklofen, Tizanidin ve Diazepam gibi ilaçlar, merkezi sinir sistemi üzerinde etki ederek omurilikteki aşırı refleks aktivitesini azaltır ve genel kas tonusunu düşürür.

2. Botulinum Toksin (Botoks) Enjeksiyonları: Spastisitenin tek bir kas grubunda veya sınırlı bölgelerde yoğunlaştığı durumlarda, Botoks direkt kasa enjekte edilerek o kasın sinir-kas kavşağındaki uyarılabilirliğini geçici olarak bloke eder. Etkisi 3-6 ay sürer.

Cerrahi yöntemler, ileri ve dirençli spastisite vakalarında düşünülebilir:

1. İntratekal Baklofen Pompası (ITB): Omurilik çevresindeki sıvının içine (intratekal) Baklofen ilacını doğrudan veren küçük bir pompanın cerrahi olarak yerleştirilmesidir. Sistemik yan etkileri azaltarak ilacın hedefe daha yoğun ulaşmasını sağlar.

2. Selektif Dorsal Rizotomi (SDR): Omuriliğe giren duyusal sinir köklerinin (dorsal kökler) bir kısmının seçici olarak kesilmesi işlemidir. Özellikle serebral palsili çocuklarda şiddetli alt ekstremite spastisitesini kalıcı olarak azaltmak için uygulanır.

Kolonda spastisite nedir sorusu, genel nörolojik spastisiteden farklı bir durumu işaret eder ve genellikle İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS) ile ilişkilidir. Bu durum, kolon (kalın bağırsak) duvarındaki düz kasların istemsiz ve aşırı kasılması (spazmı) sonucu ortaya çıkan karın ağrısı, kramp, şişkinlik ve dışkılama düzeninde değişikliklere yol açar. Her ne kadar aynı "spastisite" terimini kullansa da, kolondaki mekanizma otonom sinir sistemi ve bağırsak sinir sistemi ile ilgili olup, ekstremitelerde görülen üst motor nöron hasarına bağlı spastisiteden ayrılır.

Kolon spastisitesi durumunda uygulanan tedaviler, düz kas gevşeticiler ve yaşam tarzı değişikliklerini içerir.

Spastisite, yaşam boyu yönetim gerektiren kronik bir durumdur. Erken teşhis, kişiselleştirilmiş fizik tedavi programları ve gerektiğinde ilaç veya cerrahi müdahalelerle hastaların bağımsızlık seviyeleri önemli ölçüde artırılabilir.

A Life Sağlık ile uzman fizyoterapi ve nöroloji ekiplerimizle spastisiteye yönelik en güncel ve bütüncül tedavi çözümlerine ulaşarak yaşam kalitenizi yeniden kazanabilirsiniz.