Aşırı Tüylenme (Hirsutizm)

Kadın vücudundaki kıllanma derecesi ve dağılımı, genetik, etnik ve hormonal faktörlere bağlı olarak büyük değişkenlik gösterir. Ancak bazı durumlarda, kadınlarda normalde kıl bulunmayan veya çok ince olan bölgelerde kalın kılların çıkması durumu gözlemlenir. Bu duruma tıp dilinde hirsutizm denir.

Yüzde kıllanma neden olur sorusu, bu durumu yaşayan kadınların en sık sorduğu sorudur. Genellikle altta yatan bir hormon bozukluğu durumuna işaret eder. Bu, basit bir kozmetik sorundan ziyade, vücudun hormonal bir dengesizlik yaşadığının önemli bir belirtisidir.

Vücuttaki normal tüylenmeden farklıdır. Burada, ince ayva tüylerinden farklı olarak, erkek tipi kıllanmadan (terminal kıl) bahsedilmektedir. Belirtileri, bu kalın ve koyu renkli kılların, kadınlarda erkek tipinde kıl dağılımı olan bölgelerde ortaya çıkmasıdır:

• Yüz Bölgesi: Bıyık, çene ve yanaklarda (favori bölgesi) kıllanma.
• Göğüs Bölgesi: "Göğsümde tüylenme var" şikayeti, genellikle göğüs ucu çevresinde veya iki göğüs arasında kıllanma şeklinde görülür.
• Karın Bölgesi: Göbek deliğinden kasıklara doğru inen dikey bir çizgide kıllanma.
• Sırt ve Omuzlar: Üst sırt ve omuzlarda belirgin kıllanma.
• Kollar ve Bacaklar: Kolların üst kısmı ve bacakların iç yüzeylerinde kıllanma artışı.

Aynı zamanda altta yatan hormonal bozukluğun diğer belirtileriyle birlikte görülebilir. Bunlar arasında adet düzensizliği, akne (sivilce), saç dökülmesi (erkek tipi kellik) ve sesin kalınlaşması yer alabilir.

Neredeyse her zaman androjen hormonunun (erkeklik hormonu) fazlalığı veya kıl köklerindeki hassasiyetin artmasıdır. Kadınların vücudu da normalde düşük düzeylerde androjen üretir. Ancak bu hormon seviyeleri yükseldiğinde veya kıl kökleri bu hormonlara aşırı tepki verdiğinde, hirsutizm genellikle ortaya çıkar.

Başlıca nedenleri ve hirsutizm sebepleri şunlardır:

1. Polikistik Over Sendromu (PKOS): Polikistik Over Sendromu PCOS Hirsutizm nedenleri arasında en sık görülenidir. Bu hormonal bozukluk, hirsutizm vakalarının büyük çoğunluğundan sorumludur. Bu bozukluk; yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist, adet düzensizliği ve androjen fazlalığı ile karakterizedir.
2. İdiyopatik (Nedeni Bilinmeyen) Hirsutizm: Hormon seviyeleri normal olmasına rağmen oluşan bir durumdur. Kıl köklerinin androjenlere karşı genetik olarak aşırı duyarlı olmasıdır.
3. Cushing Sendromu: Vücutta kortizol hormonunun aşırı üretilmesi sonucu ortaya çıkar. Kilo alımı, yüzde yuvarlaklaşma ve kıllanma ile kendini gösterir.
4. Adrenal Bezi Hastalıkları: Böbreküstü bezlerinin (adrenal bezler) androjenleri aşırı üretmesi (örn: Konjenital Adrenal Hiperplazi).
5. Bazı İlaçlar: Özellikle bazı ilaçlar (anabolik steroidler veya bazı epilepsi ilaçları) yan etki olarak kıllanmaya neden olabilir.

Kıllanma artışı fark edildiğinde, aşırı tüylenme için hangi doktora gidilmeli sorusu önem kazanır. Bu durumun altında yatan hormon bozukluğu kıllanma nedenlerini için uzman doktora başvurulması gerekmektedir.

Başvurulması gereken ana branş Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları uzmanıdır. Hirsutizm hangi bölüm bakar sorusunun bir diğer cevabı da Kadın Hastalıkları ve Doğum (Jinekoloji) olabilir. Özellikle PKOS şüphesi varsa.

Doktor, öncelikle hastanın öyküsünü dinler ve fizik muayene yapar (Ferriman-Gallwey skorlaması ile kıllanmanın şiddeti belirlenir). Hirsutizm testi olarak bilinen süreç ise, altta yatan nedeni bulmak için yapılan kan testleridir. Bu testlerde total ve serbest testosteron, DHEA-S, prolaktin ve tiroid hormonları gibi çeşitli hormon seviyeleri incelenir.

Hirsutizm nasıl tedavi edilir? Tedavi, altta yatan nedene ve hastanın beklentilerine göre planlanır. Hormon bozukluğu tüylenme nasıl geçer sorusunun cevabı, multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Altta yatan hormonal dengesizliği düzeltmek ve mevcut kılları kozmetik olarak yok etmek.

Medikal Tedavi (Hirsutizm İlaçları)

Hirsutizm tedavisinde öncelik, androjen seviyelerini düşürmek veya etkilerini bloke etmektir.

• Oral Kontraseptif (Doğum Kontrol Hapları): Özellikle PKOS'a bağlı aşırı tüylenmede ilk tercih edilen tedavi seçeneğidir. Yumurtalıklardan androjen üretimini baskılarlar.
• Anti-Androjen İlaçlar: Hirsutizm için kullanılan ilaçlar arasında en etkili olanlardan biridir. Oral kontraseptif haplarına ek olarak verilebilirler. Bu aşırı tüylenme ilaçları, androjenlerin kıl köklerindeki reseptörlere bağlanmasını engeller (örneğin Spironolakton).

Kozmetik Tedaviler (Lazerle Epilasyon)

Medikal tedavi, yeni kıl çıkışını yavaşlatır ancak mevcut kılları dökmez. Bu noktada lazerle epilasyon, tedavinin kozmetik ayağını oluşturur. Lazer ışını, kıl köklerindeki melanin pigmentini hedef alarak kökü tahrip eder ve uzun süreli bir çözüm sunar. Bu tedavi yönteminin başarısı, medikal tedavi ile hormon bozukluğu kontrol altına alındığında çok daha yüksektir.

Hastaların sabırlı olması gereken bir süreçtir. Hirsutizm tedavisi ne kadar sürer sorusunun yanıtı, "uzun"dur. İlaç tedavisinin kıl köklerindeki etkisinin görülmesi için en az 6-9 ay gerekebilir. Çünkü kılların bir büyüme döngüsü vardır.

Hirsutizm tedavisi görenler için bu sürecin devamlılık gerektirdiği unutulmamalıdır. Altta yatan durum (PKOS gibi) kronikse, tedavi de uzun süreli olabilir.

Bitkisel ve Doğal Tedavi Yaklaşımları

"Hirsutizm bitkisel tedavi" veya "hirsutizm doğal tedavi" başlıkları altında nane çayı ve hayıt tohumu gibi yöntemler sunulmaktadır. Bu yöntemler popülerdir.

Ancak, aşırı tüylenme gibi ciddi bir hormonal sorunu tedavi ettiklerine dair güçlü bilimsel kanıtlar yoktur. Bu yöntemler, altta yatan ciddi bir hormonal dengesizliği veya bir tümörü maskeleyebilir. Bu nedenle hormonal bir sorunda mutlaka tıbbi tedaviye başvurulmalıdır.