Diplopi (Çift Görme) Nedir?

Görsel algı, insan deneyiminin temelini oluşturur. Çevremizdeki dünyayı üç boyutlu ve net görebilmemiz, her iki gözden gelen görüntülerin beyin tarafından eş zamanlı olarak işlenmesine bağlı karmaşık bir süreçtir.

Ancak bu hassas sistemde meydana gelen herhangi bir aksaklık, görsel algıda ciddi bozulmalara yol açabilir. Bu bozulmaların en belirginlerinden biri, halk arasında çift görme olarak bilinen diplopidir. Bu durum, tek bir nesnenin iki ayrı görüntü olarak algılanması anlamına gelir.

Peki, tam olarak diplopi nedir? Diplopi, gözlerin paralelliğinin (hizalanmasının) bozulmasından kaynaklanabilir. Alternatif olarak, görsel bilginin beyne iletilmesi ya da beyinde işlenmesi süreçlerindeki bir sorundan dolayı da meydana gelir. Sonuç olarak, normalde tek olması gereken bir obje yatay, dikey veya çapraz eksenlerde iki adet görülür.

Kişinin göz yapısındaki veya nörolojik sistemindeki bir anormallik, bu duruma zemin hazırlayabilir. Diplopi ne demek sorusunun klinik cevabı, ya görsel eksenlerde bir sapma ya da optik yollarda bir iletim bozukluğu olarak verilebilir. Bu noktada, diplopinin kendi başına bir çift görme hastalığı olmadığını vurgulamak gerekir. Diplopi, aksine, altta yatan farklı bir medikal problemin (kas, sinir, beyin veya göz merceği ile ilgili) belirtisidir.

Çift görme nasıl olur? Çift görmenin belirtileri genellikle net bir çift görüntü algısıdır. Ancak bazı hastalar bu durumu, nesnelerin kenarlarında gölgelenme veya "hayalet görüntü" olarak da tarif edebilir. Bu ana belirtiye sıklıkla baş ağrısı, mide bulantısı, denge sorunları ve okuma güçlüğü gibi ikincil semptomlar da eşlik edebilir.

Diplopi, görüntünün nasıl çiftlendiğine ve hangi gözün etkilendiğine göre iki ana kategoriye ayrılır:

Binoküler diplopi, çift görüntünün yönelimine göre de sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, hangi kas veya sinirin etkilendiğini anlamada klinisyenlere önemli ipuçları verir.

Görüntülerin yatay olarak, yani yan yana algılandığı duruma horizontal diplopi denir. Bu, genellikle gözlerin içe veya dışa doğru hareketini sağlayan (medial rektus veya lateral rektus) kaslardaki bir soruna işaret eder. Horizontal diplopi nedir sorusunun yanıtı, göz eksenlerinin yatay düzlemde paralelliğini kaybetmesidir.

Eğer görüntüler dikey olarak, yani üst üste algılanıyorsa, bu durum vertikal diplopi nedir sorusunun cevabıdır. Bu, genellikle gözlerin yukarı veya aşağı hareketinden sorumlu kaslardaki bir dengesizlikten kaynaklanır. Bazen hastalar hem yatay hem de dikey sapmayı aynı anda yaşayabilir (diagonal diplopi).

Diplopi neden olur sorusunun tek bir cevabı yoktur; Çünkü bu belirti, çok çeşitli hastalıkların habercisi olabilir. Diplopi nedenleri nörolojik, mekanik, vasküler veya metabolik kökenli olabilir. Gözlerin düzgün hareket edebilmesi için altı kasın ve bu kasları yöneten üç sinirin beyinle uyum içinde çalışması gerekir.

Bu zincirin herhangi bir halkasındaki aksama diplopi sebepleri arasında sayılabilir. Aynı şekilde, çift görme nedenine bakıldığında kaslardaki yapısal sorunlar ya da sinir iletimindeki bozukluklar öne çıkar. Çift görmenin en yaygın nedenleri arasında şaşılık, diyabetik nöropati, tiroid hastalıkları, inme ve kafa travmaları bulunur.

Ayrıca, gözde çift görme, göz arkasında oluşan kitle, enfeksiyon veya iltihap nedeniyle göz hareketlerinin kısıtlanmasıyla ortaya çıkabilir.

Çift görme sebepleri arasında kas-sinir bağlantısını etkileyen Myastenia Gravis gibi otoimmün hastalıklar da bulunur. Bu hastalıkta gün içinde artan, yorgunlukla belirginleşen çift görme olağandır.

Çift görmenin nedenleri arasında en ciddi olanları şüphesiz nörolojik ve sistemik hastalıklardır. Multipl skleroz (MS) gibi hastalıklar, sinir kılıflarına zarar vererek çift görmeye neden olabilir. Guillain-Barré sendromu veya Miller-Fisher sendromu gibi nadir nöropatiler de diplopiyi tetikleyebilir. Ani başlayan diplopi, özellikle yaşlı veya yüksek tansiyonlu kişilerde, damar balonlaşması (anevrizma) yırtılması veya inme belirtisi olabilir.

Ayrıca, kafa içinde büyüyen beyin tümörleri, kafa içi basıncını artırarak veya doğrudan göz hareketlerini kontrol eden sinirlere bası yaparak bu semptomu ortaya çıkarabilir.

Diplopi her zaman sabit ve sürekli olmayabilir. Uzağı çift görme nedenleri genellikle miyopi gibi basit kırma kusurlarıyla ilişkili olabilse de, binoküler diplopide bu durum genellikle diverjans (gözlerin dışa bakışı) ile ilgili kasların zayıflığını gösterebilir. Ara sıra çift görme, özellikle yorgunluk, stres veya aşırı alkol tüketimi ile tetiklenebilir. Ancak bu durum, Myastenia Gravis gibi kas yorgunluğu ile karakterize hastalıkların da erken bir işareti olabilir.Hastalar bazen sebepsiz çift görme yaşadıklarını söylese de, detaylı tıbbi inceleme genellikle altta yatan nedeni ortaya çıkarır; örneğin hafif diyabetik sinir hasarı veya mikrovasküler bir olay olabilir.

Özellikle konsantrasyon gerektiren işlerde belirginleşen, örneğin yazıları çift görme şikayeti, konverjans (gözlerin okuma gibi yakın işler için içe odaklanması) yetmezliğinin tipik bir bulgusudur. Gözde çift görme deneyimi, hastaların mekansal algısını bozarak günlük yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.

Çift görme durumunda, özellikle ani başlamışsa, derhal tıbbi yardım almak hayati önem taşır. Çift görme sorunu ile başvuran bir hastada tanı süreci, ayrıntılı bir tıbbi öykü (anamnez) ile başlar. Hekim, çift görmenin ne zaman başladığını, sürekli mi yoksa geçici mi olduğunu ve hangi yöne bakarken arttığını sorar. Ayrıca ağrı, baş dönmesi veya güçsüzlük gibi başka belirtiler olup olmadığını da öğrenir.

Hastalar bir göz doktoruna başvurduğunda, öncelikle kapsamlı bir göz muayenesi yapılır. Bu muayenede gözün görme keskinliği, göz tansiyonu ve refraksiyon kusurları değerlendirilir. Gözün dokuz yöndeki hareketleri test edilerek hangi kas veya sinirin etkilendiği anlaşılmaya çalışılır. Bu testler arasında örtme-açma testi ve Hess perdesi bulunur.

Çift görme genellikle sistemik bir sorunun yansıması olduğundan, nörolojik muayene şarttır. Altta yatan nedeni öğrenmek için kan testleri ve beyin ile göz MR veya BT çekilebilir.

Hastaların en sık sorduğu soru şüphesiz çift görme tedavisi varmı olmaktadır. Diplopi tedavisi, tamamen altta yatan ana nedene yönelik olarak planlanır. Dolayısıyla, çift görme nasıl geçer sorusunun yanıtı, diplopiye yol açan faktörün ortadan kaldırılmasına bağlıdır.

Örneğin, neden kontrolsüz diyabet ise kan şekerinin düzenlenmesi, neden tiroid hastalığı ise tiroid fonksiyonlarının normale döndürülmesi gerekir. Bazı durumlarda, diyabet veya hipertansiyona bağlı sinir felçlerinde çift görme birkaç ay içinde kendiliğinden geçebilir. Bu süreçte hastanın konforunu artırmak için geçici çözümler uygulanır.

Çift görme tedavisi için en sık kullanılan yöntemlerden biri prizmatik camlardır. Bu özel gözlük camları, ışığı kırarak iki görüntüyü beyinde tek bir görüntü olarak algılanacak şekilde kaydırır. Bir diğer geçici yöntem, bir gözün kapatılmasıdır (oklüzyon). Bu yöntem çift görmeyi hemen engeller, ancak derinlik algısını kaybettirir.

Eğer diplopi kalıcı hale gelirse veya altta yatan neden tedaviye rağmen düzelmezse, daha invaziv yöntemler gündeme gelir. Göz kaslarına botulinum toksini (Botoks) enjeksiyonu bazı durumlarda geçici rahatlama sağlayabilir. Kalıcı çözümler için ise cerrahi müdahale (şaşılık cerrahisi) gerekebilir. Bu operasyonla, göz kaslarının pozisyonu veya gücü ayarlanarak gözlerin paralelliği yeniden sağlanır.

Bu yaklaşım, çift görme sorununa kalıcı bir çözüm sunmayı hedefler.

Tedavi edilmeyen veya tedavi sürecindeki çift görme problemi, günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlayabilir. Bu kısıtlama, özellikle araç kullanma, okuma veya merdiven çıkma gibi dikkat ve özen gereken durumlarda belirgin olur. Bu durum, yaşam kalitesini düşürmenin yanı sıra, düşme ve kaza riskini de önemli ölçüde artırır. Bu süreçte, bulanık görme ile karışabilecek diplopi, oryantasyon bozukluğuna ve kronik baş ağrılarına da yol açabilir.

Bu nedenle, çift görme sorunu hiçbir zaman ihmal edilmemelidir. Bu semptomun incelenmesi, multidisipliner bir yaklaşım (göz doktoru, nörolog, endokrinolog ve bazen beyin cerrahı) gerektirir. Diplopi ani başlar veya şiddetli baş ağrısı ve bilinç bulanıklığı ile birlikte olursa, acil tıbbi müdahale gerekir. Böyle bir tablo, inme veya anevrizma gibi hayati tehlike taşıyan ciddi bir sağlık sorununu gösteriyor olabilir.