Plasenta Previa Nedir​? Belirtileri Nelerdir?

Gebelik, anne adayı için dikkatli takip gerektiren fizyolojik değişimlerin yoğun yaşandığı bir süreçtir. Bu süreçte fetüsün gelişimi ve sağlığı için en temel organ şüphesiz plasentadır. İdeal bir gebelikte rahmin üst (fundus) bölümüne yerleşen plasenta, bazen olması gerekenden farklı bir konuma yerleşebilir.

Plasentanın rahim ağzı olan serviksi kısmen veya tamamen kapatması, Plasenta Previa olarak bilinir. Bu durum, plasentanın rahmin alt kısmına yerleşmesiyle olur.

Bu durum, gebelik ve doğum sırasında ciddi kanama riski taşır. Bu nedenle, kadın hastalıkları ve obstetri alanında özel takip ve yönetim gerektirir. Bu, önemli bir obstetrik komplikasyondur.

Plasenta previa tanımını tam olarak anlayabilmek için öncelikle plasenta ne demek sorusunu yanıtlamak gerekir. Halk arasında "bebeğin eşi" denilen plasenta, gebelikte rahimde gelişir. Gebelik sona erince vücuttan atılan geçici bir organdır. Göbek kordonu (umbilikal kord) aracılığıyla fetüse bağlıdır.

Temel fonksiyonu, anne ve bebek arasındaki kan dolaşımını ayırmaktır. Bu, bir filtre gibi çalışır. Ancak, hayati alışverişi sağlamaya devam eder.

Anneden bebeğe oksijen ve besin maddelerinin transferini, bebekten anneye ise karbondioksit gibi metabolik atıkların geçişini organize eder. Plasentanın hem yapısı hem de rahim içindeki konumu, gebeliğin sağlıklı ilerleyişi için belirleyici rol oynar.

Plasenta previa nedir sorusu, obstetride spesifik bir anatomik yerleşim bozukluğunu ifade eder. Plasenta, rahmin alt kısmına yerleşir. Bu, rahim ağzının iç deliğini kısmen veya tamamen kapatmasıdır.

Normalde plasenta rahim ağzından uzakta, genellikle rahmin üst veya arka duvarında konumlanır. Ancak previa durumunda plasenta, doğum kanalının "önünde" yer alır ve bebeğin normal vajinal yolla çıkışını engeller.

Bu noktada, halk arasında sıkça kullanılan gebelikte bebeğin aşağıda olması ifadesi ile plasenta previa karıştırılmamalıdır. Bebeğin aşağıda olması, doğum zamanı geldiğinde bebeğin başının annenin pelvisine girmesini gösterir. Bu, doğal bir süreçtir. Plasenta previa ise bebeğin pozisyonundan bağımsız olarak, bizzat plasentanın yerleşim anomalisidir.

En klasik ve dikkat çekici bulgusu, genellikle gebeliğin ikinci yarısında, özellikle 28. haftadan sonra ortaya çıkan ağrısız, parlak kırmızı vajinal kanamadır. Bu kanamanın temel nedeni, gebelik ilerledikçe rahmin alt segmentinin incelip genişlemeye başlamasıdır. Bu genişleme, plasentanın yapıştığı yerden hafifçe ayrılmasına ve kan damarlarının açığa çıkmasına neden olur.

Tipik plasenta previa belirtilerinden biri olan bu kanama genellikle aniden başlar. Ağrısızdır ve çoğu zaman kendiliğinden durur. Ancak ilerleyen haftalarda tekrar etme eğilimindedir. Kanamanın ağrısız olması, bu durumu bebeğin eşinden ayrılması belirtileri olarak bilinen plasental abrupsiyondan ayıran önemli bir işarettir.

Plasental abrupsiyonda (plasentanın erken ayrılması) genellikle kanamayla birlikte şiddetli karın ağrısı ve rahimde sertleşme görülür. Her plasenta previa vakasının kanamayla kendini göstermediğini de vurgulamak gerekir. Plasenta previa olup kanaması olmayanlar azımsanmayacak bir gruptur. Bu asemptomatik vakalarda tanı, gebelik takibi sırasındaki rutin ultrasonografiler sayesinde konulur.

Plasenta previa neden olur sorusunun kesin bir yanıtı yoktur. Ancak, döllenmiş yumurtanın rahim içine yerleşmesi sürecindeki bazı faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. Plasentanın aşağıda olması nedenleri tam olarak aydınlatılamamış olsa da, bu olasılığı artıran belirli predispozan faktörler iyi tanımlanmıştır.

Başlıca plasenta previa risk faktörleri şunlardır:

• Geçirilmiş sezaryen doğum (en güçlü risk faktörüdür),
• ileri anne yaşı (35 yaş üstü),
• çok sayıda doğum yapmış olmak (multiparite),
• miyomektomi (miyom ameliyatı) veya küretaj gibi geçirilmiş rahim müdahaleleri,
• sigara kullanımı ve çoğul gebelikler.

Ayrıca, önceki gebeliklerde plasenta previaya rastlanmış olması da sonraki gebelikler için riski artırır.

Plasenta previa, klinik olarak ciddidir. Doğum planlaması, plasentanın rahim ağzı ile ilişkisine göre yapılır. Plasenta previa çeşitleri temel olarak dörde ayrılır:

1. Total (Komplet) Previa: Plasenta, rahim ağzının iç deliğini tamamen kapatır.
2. Parsiyel (Kısmi) Previa: Plasenta, rahim ağzının iç deliğini kısmen örter.
3. Marjinal Previa: Plasenta, rahim ağzının iç deliğinin tam kenarına kadar ulaşır ancak onu örtmez.
4. Alçak Yerleşimli Plasenta: Plasenta, rahmin alt kısmındadır. Ancak rahim ağzına ulaşmaz. Genellikle servikse olan mesafesi 2 cm'den azdır.

Bu sınıflandırmada en ciddi durumu plasenta previa totalis nedir sorusu açıklar. Bu, plasentanın rahim ağzını bir kapak gibi tamamen örttüğü durumdur. Bu vakalarda vajinal doğum kesinlikle imkansızdır ve kanama riski en yüksek olan tiptir.

Günümüzde tanısı büyük ölçüde rutin gebelik takipleri sırasında yapılan ultrasonografi ile konulmaktadır. Plasenta previa kaçıncı haftada belli olur sorusunun yaygın cevabı, genellikle 18-22. haftalar arasında yapılan ikinci düzey (ayrıntılı) ultrasonografidir.

Ancak, gebeliğin ikinci trimesterinde plasentanın aşağıda saptanması, her zaman kalıcı bir tanı anlamına gelmez. Peki, plasenta previa düzelirmi? Evet. "Plasental migrasyon" (plasentanın göçü) olarak bilinen bir olay vardır.

Bu olay sayesinde, rahim büyüdükçe plasenta yukarı doğru çekilebilir. Özellikle rahmin alt kısmı genişledikçe bu durum gerçekleşir.

Özellikle marjinal ve alçak yerleşimli plasentaların büyük çoğunluğu, üçüncü trimesterin sonlarına doğru normal bir konuma ulaşır.

Tanı için plasenta previa ultrason görüntüsü altın standarttır. Karından yapılan (transabdominal) ultrasonografi genellikle ilk taramada kullanılır. Ancak kesin tanı için transvajinal ultrasonografi daha güvenilir ve üstündür.

Bu yöntem, plasenta kenarı ile serviks arasındaki mesafenin net ölçümünü sağlar. Eğer bir gebe kanama şikayeti ile başvurursa, plasenta previa ne zaman belli olur? Kanamanın acil değerlendirilmesi sırasında yapılan ultrason anı olur.

Tedavisi, standart bir protokol içermez; tamamen bireyselleştirilmiş bir yaklaşım gerektirir. Tedavi planı, kanamanın ciddiyetine, annenin tansiyonuna ve nabzına göre belirlenir. Ayrıca, gebelik haftası, fetüsün durumu ve previanın tipi de dikkate alınır.

Eğer hastada aktif ciddi kanama yoksa ve bebek prematüre ise (37 haftadan küçükse), "bekle gör yönetimi" uygulanır. Amaç, bebeğin akciğerleri başta olmak üzere organ gelişimini tamamlaması için zaman kazanmaktır.

Bu süreçte plasenta previa olanlar nelere dikkat etmeli sorusu hayati önem taşır. Pelvik istirahat (cinsel ilişki, vajinal muayene yasağı) ve fiziksel aktivite kısıtlaması (ağır kaldırmama, yorucu egzersiz yapmama) şarttır. Hasta, küçük bir lekelenme veya kanama olduğunda hemen hastaneye gitmesi gerektiği konusunda açık bir şekilde bilgilendirilmelidir.

Vajinal kanamalar şiddetliyse veya tekrarlıyorsa hastaneye yatış gerekir. Rahim kasılmalarının başlaması da kanamayı tetikleyebileceğinden, bu durum da yakından izlenir. Hastaların en büyük endişelerinden biri plasenta previa bebeğe zarar verirmi konusudur.

Kanama olmadığı sürece bebeğin beslenmesini veya oksijen almasını doğrudan bozmaz. Ancak, bu durum şiddetli kanamaya neden olabilir. Bu kanama, anne ve bebeğin hayatını tehlikeye atar. Ayrıca, prematüre doğuma yol açabilir.

Plasenta previa kanaması ne kadar sürer sorusunun ise net bir yanıtı yoktur. Hafif lekelenmeden, hayatı tehdit eden masif hemorajiye a kadar değişen bir yelpazede olabilir.

Plasenta previanın varlığında doğum şekli, previanın tipine bağlıdır. Total previa ve çoğu parsiyel previa vakasında vajinal doğum imkansızdır ve doğum şekli planlı sezaryendir. Doğum genellikle 36-37. gebelik haftalarında, bebek yeterince olgunlaştığında ancak doğum sancıları veya kanama başlamadan önce planlanır.

Plasenta previa ameliyatı ne kadar sürer sorusunun cevabı, standart bir sezaryenden farklılık gösterebilir. Komplikasyonsuz bir previa sezaryeni normal bir sezaryen süresine yakın olabilir. Ancak, plasenta previa totalis ameliyatı daha zorlu geçebilir.

En ciddi komplikasyon, previa durumudur. Özellikle daha önce sezaryen geçirenlerde bu risk artar.

Plasenta akreata, plasentanın rahim duvarına anormal şekilde derin yapışmasıdır. Eğer akreata gelişmişse, doğumdan sonra plasenta ayrılamaz. Bu durumda kanama çok şiddetli olabilir. Rahmin alınması (histerektomi) gerekebilir.

Plasenta previa ameliyatı sonrası iyileşme süreci, kaybedilen kan miktarına ve ameliyatın zorluğuna bağlıdır. Plasenta previa totalis ameliyatı olanlar ve plasenta previa doğum yapanlar, genellikle gebeliklerinin son haftalarını (32-34. haftadan itibaren) hastanede yatarak geçirirler.

Bu, ani bir kanama durumunda anneye ve bebeğe saniyeler içinde müdahale edebilmek için alınan en güvenli önlemdir. Şiddetli ve durdurulamayan bir kanama durumunda ise gebelik haftasına bakılmaksızın acil sezaryen kararı alınır.

Plasenta previa ile doğum yapanlar için önemli bir nokta vardır. Doğum, deneyimli bir obstetri ekibi ile yapılmalıdır. Ayrıca, kan bankası ve yenidoğan yoğun bakım ünitesi olan bir hastanede olmalıdır.