Gözde Arpacık Neden Çıkar? Nasıl Geçer​?

Göz sağlığı, genel vücut sağlığımızın önemli bir göstergesidir. Göz kapaklarımız bu hassas yapıyı korumada kritik bir role sahiptir. Zaman zaman bu bölgede yaşanan enfeksiyonlar, hem estetik hem de tıbbi açıdan rahatsız edici durumlara sebep olabilir. Bu durumların en yaygını ve bilineni, halk arasında gözde çıkan arpacık olarak bilinen hordeolumdur.

Göz kapağında aniden ortaya çıkan ağrılı, kırmızı ve sivilce benzeri bu şişlik, gözde arpacık çıkması durumudur. Genellikle endişeye neden olsa da, çoğu zaman doğru müdahale ile yönetilebilen yaygın bir enfeksiyondur.

Bu kapsamlı makalede,

• arpacık göz rahatsızlığının ne olduğunu,
• gözde arpacık neden çıkar,
• arpacık belirtileri nelerdir,
• gözde arpacık nasıl geçer,
• arpacık kaç günde geçer,
• en etkili tedavi yöntemleri nelerdir gibi soruları yanıtlıyoruz.

Tıbbi adıyla hordeolum, göz kapağındaki yağ bezlerinin veya kirpik köklerinin (foliküllerinin) akut (ani başlayan) bakteriyel enfeksiyonudur. Bu durum, göz kapağında arpacık bölgesinde lokalize bir apse (irin kesesi) oluşumuyla karakterizedir. Arpacığın oluşumunda rol oynayan bakteri genellikle Stafilokok adlı, normalde cilt yüzeyinde zararsızca yaşayan bir bakteri türüdür. Bu bakteri, bir bezin veya folikülün tıkanması sonucu içeride hapsolduğunda enfeksiyona yol açar.

Bu, bir sivilceye benzetilse de, göz çevresindeki hassas dokular nedeniyle özel bir yaklaşım gerektirir. Göz kapağındaki şişlik, enfeksiyonun vücudun verdiği inflamatuar (iltihabi) yanıttan kaynaklanır.

Enfeksiyonun yerleştiği beze bağlı olarak iki ana tipe ayrılır. Bu arpacık türleri hem belirti hem de bazen tedavi yaklaşımı açısından küçük farklılıklar gösterebilir:

Dış Arpacık (Eksternal Hordeolum)

En sık görülen formudur. Kirpik dibinize daha yakın bir noktada, kirpik folikülüne bağlı yağ veya ter bezlerinin enfeksiyonu sonucu meydana gelir. Dış arpacık, genellikle göz kapağının kenarında, dışarıdan net olarak görülebilen, ucu sarımsı bir sivilce görünümündedir. Genellikle gözün altında arpacık veya üst kapakta, kirpik hattında belirir.

İç Arpacık (İnternal Hordeolum)

Göz kapağının iç kısmında yer alan ve gözyaşının yağlı tabakasını salgılayan Meibomian bezlerinin enfeksiyonudur. Bu bezler, dış arpacığa neden olan bezlerden daha büyük ve daha derindedir. Bu nedenle göz içinde arpacık olarak da bilinen bu durum, genellikle dış arpacıktan daha ağrılıdır.

Şişlik, göz kapağı tamamen çevrildiğinde daha net görülebilir. İç arpacıklar, tedavi edilmediğinde bazen Şalazyon (kist) gelişimine zemin hazırlayabilir.

Arpacık oluşumunun temelinde bir tıkanıklık ve ardından gelişen bakteriyel enfeksiyon yatar. Peki, arpacık neden olur ve bu tıkanıklığa ne yol açar? Arpacık neden çıkar sorusunun yanıtları, genellikle hijyen alışkanlıkları ve bireysel risk faktörleri ile ilişkilidir.

1. Bakteriyel Bulaşma: En yaygın neden, kirli ellerinizi gözlerinize sürmektir. Bu, Stafilokok bakterilerinin göz kapağındaki hassas bezlere taşınmasının en kolay yoludur.
2. Makyaj Alışkanlıkları: Göz makyajınızı uyumadan önce düzenli olarak temizlememek neden olabilir. Gözenekleri ve yağ bezlerinin ağzını tıkayarak enfeksiyona davetiye çıkarır. Uzun süre gözde kalan makyaj, bakteri üremesi için ideal bir ortam yaratır. Ayrıca, son kullanma tarihi geçmiş veya başkalarıyla paylaşılmış makyaj malzemeleri de doğrudan bulaşma kaynağıdır.
3. Blefarit (Göz Kapağı İltihabı): Bu, göz kapaklarının kenarında kronik (uzun süreli) iltihaplanma durumudur. Blefarit, Meibomian bezlerinin fonksiyonunu bozar ve arpacık oluşumuna zemin hazırlar.
4. Zayıflamış Bağışıklık Sistemi: Vücut direncinin düşmesi (stres, yorgunluk, diyabet gibi kronik hastalıklar) bakterilerle savaşma yeteneğini azaltır. Arpacık gibi enfeksiyonlara yatkınlığı artırır.
5. Hormonal Değişiklikler: Özellikle ergenlik döneminde artan yağ salgısı, bezlerin tıkanma riskini artırabilir.

Genellikle kendini hızla belli eder. Başlıca belirtileri şunlardır:

• Göz kapağında, genellikle kirpik dibinde ağrılı, kırmızı bir şişlik.
• Şişliğin ortasında sivilce benzeri, irin dolu bir nokta.
• Gözde batma, yanma veya "kum kaçmış" hissi.
• Işığa karşı hassasiyet (fotofobi).
• Göz kapağında hassasiyet ve ağrı.
• Etkilenen gözde sulanma.
• Göz kapağı kenarlarında kabuklanma.

Hastaların en çok merak ettiği sorulardan biri "bulaşıcı mı" sorusudur. Bir soğuk algınlığı veya konjonktivit (göz nezlesi) gibi doğrudan havadan veya bakışmayla bulaşmaz.

Ancak, iltihaba neden olan Stafilokok bakterisi bulaşıcıdır. Eğer arpacıklı göze dokunduktan sonra yıkanmamış ellerle başka birinin gözüne dokunulursa, bakteri teorik olarak transfer edilebilir. Bu nedenle, kişisel hijyene ve kişisel eşyaların (havlu, yastık kılıfı) ayrılmasına özen göstermek gerekir.

Peki, gözde çıkan arpacığa ne iyi gelir? Erken fark edildiğinde, çoğu iltihap basit ve etkili evde arpacık tedavisi yöntemleriyle iyileştirilebilir. Ne iyi gelir sorusunun ilk ve en önemli cevabı "sıcak kompres"tir.

Sıcak Kompres Uygulaması

Bu, arpacığın tedavisinde altın standarttır. Temiz bir bez veya pamuk, sıcak (ancak yakmayacak derecede) suya batırılır, sıkılır. 10-15 dakika boyunca kapalı göz kapağının üzerine uygulanır. Bu işlemin günde 4-5 kez tekrarlanması gerekir.

• Neden İşe Yarar?: Sıcaklık, göz kapağındaki yağ bezlerinin içindeki katılaşmış yağı yumuşatır ve tıkanıklığın açılmasına yardımcı olur. Aynı zamanda bölgedeki kan dolaşımını artırarak vücudun enfeksiyonla savaşan hücrelerinin oraya daha hızlı ulaşmasını sağlar. İrinin (apsenin) doğal yolla drene olmasına (boşalmasına) olanak tanır.

Göz Kapağı Hijyeni

Bebek şampuanı veya özel göz kapağı temizleme solüsyonları ile kirpik dibinize nazikçe masaj yapabilirsiniz. Blefarit varsa bu durumu hafifletir ve iyileşmeyi hızlandırır. Bu süreçte göz makyajınızı yapmaktan kesinlikle kaçınılmalı ve kontakt lens kullanılmamalıdır.

Arpacık Patlatılır mı? (Önemli Uyarı)

Hastaların yaptığı en büyük hata budur. Arpacık patlatılabilir mi? Kesinlikle hayır. Arpacığı bir sivilce gibi sıkmaya çalışmak, enfeksiyonu göz kapağının daha derin dokularına yayabilir.

Bu durum, "preseptal selülit" adı verilen çok daha ciddi bir göz kapağı enfeksiyonuna, hatta enfeksiyonun göz çukuruna yayılmasına sebep olabilir. Arpacığın kendiliğinden drene olmasına izin verilmelidir.

Evde uygulanan sıcak komprese rağmen arpacık nasıl geçer veya durum kötüleşiyorsa, tıbbi yardım almak gerekir. Gözde arpacık çıkarsa ne yapılmalı ve ne zaman doktora gidilmeli?

• 48 saat içinde iyileşme başlamazsa,
• Şişlik tüm göz kapağını kaplar veya gözünüzü açmanızı engellerse,
• Görme bulanıklığı başlarsa,
• Ateşiniz çıkarsa,
• Gözde sürekli arpacık çıkması gibi bir durum yaşıyorsanız, mutlaka bir göz hastalıkları uzmanına başvurmalısınız.

Arpacık tedavisi nasıl yapılır? Doktorunuz şu tedavi yöntemleri arasından seçim yapabilir:

Antibiyotikli Damla ve Kremler

Doktorunuz, enfeksiyonu kontrol altına almak için arpacık için göz damlası veya arpacık kremi reçete edebilir. Bu arpacık damlası veya arpacık için krem, genellikle antibiyotik içerir. Bu arpacık ilacı, bakterilerin üremesini durdurur ve ikincil enfeksiyonları önler.

Oral Antibiyotikler

Eğer enfeksiyon ciddiyse veya göz kapağının dışına yayılma eğilimi gösteriyorsa (preseptal selülit), doktorunuz ağızdan antibiyotik tedavisi başlayabilir.

Arpacık Ameliyatı (Cerrahi Drenaj)

Eğer iç arpacık çok büyükse, aşırı ağrılıysa veya sıcak komprese rağmen kendiliğinden boşalmayabilir. Bu durumda doktorunuz basit bir cerrahi müdahale önerebilir.

Ameliyat, genellikle lokal anestezi altında, poliklinik şartlarında yapılır. Göz doktoru, steril koşullarda çok ince bir iğne veya neşter ile küçük bir kesi atarak içeride biriken irini boşaltır. Bu işlem, basıncı anında azaltır, ağrıyı giderir ve iyileşme sürecini dramatik şekilde hızlandırır. İşlem genellikle göz kapağının iç kısmında yapıldığından görünür bir iz kalmaz.

Sıcak kompres ve doğru hijyen ile çoğu dış arpacık 7 ila 10 gün içinde kendiliğinden patlayarak veya sönerek iyileşir. Tıbbi tedavi bu süreci hızlandırabilir.

Ancak arpacık oluşumunun bazı komplikasyonları olabilir. En sık görülen komplikasyon, özellikle iç arpacık vakalarında, enfeksiyonun iyileşip tıkanıklığın kalmasıdır. Bu durumda geriye ağrısız, sert bir kitle kalır ki buna "Şalazyon (Kist)" denir. Şalazyonlar genellikle cerrahi olarak çıkarılır.

Gözde sürekli arpacık çıkması ise, altta yatan kronik blefarit, diyabet veya bağışıklık sistemi sorunlarının bir işareti olabilir. Bu durumların ayrıca araştırılıp tedavi etmek gerekir.