Beriberi Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

İnsan vücudu, karmaşık metabolik süreçleri sürdürebilmek için vitaminler olarak bilinen hayati mikro besinlere ihtiyaç duyar. Bu vitaminlerden herhangi birinin eksikliği, sistemik ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Beriberi hastalığı, bu durumun en klasik ve ciddi örneklerinden biridir. Peki, beriberi hangi vitamin eksikliğinde görülür? Bu hastalık, "thiamine vitamin b1" olarak da bilinen B1 vitamini eksikliğinden kaynaklanan bir sağlık sorunudur.

Bu sorun, tarihsel olarak ciddi salgınlara yol açmıştır. Günümüzde de belirli risk gruplarını tehdit etmeye devam etmektedir.

Beriberi hastalığı nedir sorusunun temel yanıtı; vücudun enerji metabolizmasında kilit rol oynayan beriberi b1 vitamininin kronik eksikliğidir. Beriberi vitamin eksikliği olarak da bilinen bu durum, vücudun özellikle karbonhidratlardan enerji üretme yeteneğini ciddi şekilde bozar.

Tiamin, tüketilen gıdaları hücreler için kullanılabilir enerjiye dönüştüren enzimler için bir kofaktör (yardımcı molekül) olarak görev yapar. Bu enerji üretimi, yüksek enerji ihtiyacı olan organlar için kritik öneme sahiptir. Özellikle nervous system (sinir sistemi) ve kardiyovasküler sistem (kalp ve damar sistemi) bu enerjiye ihtiyaç duyar. Tiamin yetersiz kaldığında, bu sistemler ilk ve en ağır darbeyi alır.

Beriberi hastalığının nedenleri temelde tiamin eksikliğine dayanır. Bu eksiklik, vücudun ihtiyaç duyduğu tiamin miktarını alamamasından veya aldığı tiamini etkin bir şekilde kullanamamasından kaynaklanır.

1. Yetersiz Beslenme: Beriberi hastalığı neden olur sorusunun en yaygın cevabı budur. Tarihsel olarak beriberi salgınlarının ana nedeni, rafine karbonhidratlara dayalı diyetler olmuştur. Bu diyetler, ana besin kaynağı olarak beyaz pirinç veya yüksek oranda işlenmiş un gibi gıdaları temel alır. Açısından zengin gıdaların (tam tahıllar, baklagiller, et, fındık) yetersiz tüketimi riski artırır.

2. Aşırı Alkol Tüketimi: Kronik alkol bağımlılığı, modern dünyada (özellikle gelişmiş ülkelerde) beriberi vakalarının en önemli nedenlerinden biridir. Aşırı alkol tüketimi, tiamin eksikliğine birçok yönden yol açar:

   • Alkol tüketiminin neden olduğu mide hasarı, tiamin emilimini bozar.

   • Alkol, karaciğerde tiaminin depolanmasını ve aktif formuna dönüştürülmesini engeller.

   • Alkol bağımlılığı olan kişiler genellikle b1 vitamini açısından zengin gıdaları tüketmek yerine yetersiz ve dengesiz beslenirler.

3. Diğer Nedenler: Bazı kronik hastalıklar b1 vitamini depolarını hızla tüketebilir veya emilimini bozabilir. Kronik ishal, diyaliz tedavisi görmek, bariatrik cerrahi sonrası, hipertiroidi ve HIV/AIDS bu durumlara örnektir.

Beriberi hastalığı belirtileri, eksikliğin şiddetine ve hangi vücut sisteminin daha fazla etkilendiğine bağlı olarak değişir. Klinik olarak, beriberi hastalığı türleri iki ana kategoride incelenir:

Islak Beriberi (Wet Beriberi)

Wet beriberi veya ıslak beriberi, öncelikli olarak kardiyovasküler sistemi (kalp ve damar sistemi) etkiler. Tiamin eksikliği, kalp kasının düzgün çalışamamasına ve kan damarlarının genişlemesine (vazodilatasyon) neden olur.

Başlıca belirtileri şunlardır:

• Nefes darlığı (özellikle efor sırasında veya gece yatarken).
• Hızlı kalp atışı (taşikardi).
• Bacaklarda ve ayaklarda ödem (sıvı birikmesi).
• Göğüs ağrısı.
• Hızla ilerleyebilen ve ölümcül olabilen konjestif kalp yetmezliği.

Kuru Beriberi (Dry Beriberi)

Dry beriberi veya kuru beriberi sinir sistemini hedef alır. Tiamin eksikliği, sinir hücrelerinin enerji üretememesine ve miyelin kılıfının (sinir iletimini sağlayan kılıf) hasar görmesine neden olur.

Başlıca belirtileri şunlardır:

• Kas güçsüzlüğü (özellikle bacaklarda başlar ve ilerler).
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma hissi (periferik nöropati).
• Yürümekte zorluk ve denge kaybı.
• Zihinsel karışıklık, hafıza sorunları.
• Konuşma güçlüğü.

Wernicke-Korsakoff syndrome (WKS), beriberi hastalıgı ile yakından ilişkili bir durumdur. Bu sendrom, genellikle en şiddetli B1 vitamini eksikliği formu olarak kabul edilir. Bu durum, özellikle kronik alkol bağımlılığı olan bireylerde görülür ve iki aşamadan oluşur:

1. Wernicke Encephalopathy: Acil tıbbi müdahale gerektiren akut bir tablodur. Belirtileri; zihin karışıklığı (konfüzyon), göz hareketlerinde bozukluk (nistagmus) ve denge kaybıdır (ataksi).
2. Korsakoff Sendromu: Bu, kronik ve geri dönüşü olmayan bir hafıza bozukluğudur. Genellikle Wernicke tablosu tedavi edilmezse veya geç kalınırsa gelişir. Hastalar yeni anılar oluşturamaz ve hafızalarındaki boşlukları uydurma hikayelerle (konfabulasyon) doldururlar.

Bebeklerde beriberi hastalığı, annenin tiamin eksikliği yaşaması durumunda ortaya çıkar. Bebekler; anne sütü yeterli B1 vitamini içermiyorsa veya beslendikleri formülde tiamin eksikliği varsa, hızla beriberi geliştirebilir. Belirtiler arasında; ani ağlama krizleri, kusma, iştahsızlık, morarma ve hızlı kalp yetmezliği bulunur. Bu durum acil müdahale gerektirir.

Neyse ki, beriberi hastalığı tedavisi mümkündür ve erken teşhis edildiğinde oldukça etkilidir. Hastalığı tedavisi, eksik olan B1 vitamininin yerine konmasına dayanır.

Tedavinin temel taşı thiamine supplementation (Tiamin takviyesi) uygulamasıdır. Treatment of thiamine deficiency (Tiamin eksikliğinin tedavisi), eksikliğin şiddetine göre planlanır:

• Şiddetli Vakalar: Tedavi, damar yoluyla (IV) veya kas içine (IM) yüksek doz B1 vitamini enjeksiyonları ile başlar. Bu, vitamin depolarını hızla doldurur.
• Hafif Vakalar (Kuru Beriberi): Ağızdan (oral) yüksek doz tiamin takviyeleri ile tedavi sürdürülür.

Beriberi hastalığı tedavisi ile birlikte, altta yatan nedenin de düzeltilmesi şarttır. Bu süreç, alkol tüketiminin bırakılmasını ve emilim sorunlarının tedavi edilmesini içerir. Ayrıca beslenme düzeninin, b1 vitamini açısından zengin gıdalarla (tam tahıllar, et, fasulye, fındık) güçlendirilmesi gerekir.

Erken müdahale ile kalp fonksiyonları genellikle hızla düzelir. Ancak sinir sistemi hasarının (kas güçsüzlüğü, hafıza kaybı) iyileşmesi daha uzun sürebilir veya bazı durumlarda kalıcı olabilir.