Tüp Bebekte Mikroenjeksiyon (ICSI) Yöntemi

İnfertilite (kısırlık), modern toplumda çiftlerin yaklaşık %15'ini etkileyen karmaşık bir sağlık sorunudur. Çocuk sahibi olma arzusuyla tedaviye başlayan çiftler için tıp dünyası sürekli olarak daha etkili çözümler sunmaktadır. Geçmişte, özellikle erkek faktörlü kısırlık vakaları, doğal yolla gebelik elde edilemediğinde çözümü zor durumlar olarak kabul edilirdi.

Ancak, yardımcı üreme tekniklerindeki gelişmeler, bu algıyı temelden değiştirmiştir. Bu devrimin merkezinde ise mikroenjeksiyon (ICSI - Intracytoplasmic Sperm Injection) yer almaktadır. Bu yöntem, tüp bebek yönteminde bir dönüm noktası olmuş ve milyonlarca çiftin ebeveyn olma hayalini gerçeğe dönüştürmüştür.

Tüp bebek tedavisi sürecinde olan çiftlerin en sık sorduğu sorulardan biridir. En basit tanımıyla, bir tüp bebek laboratuvarı prosedürüdür.

Klasik tüp bebek (IVF) yönteminde, yumurta hücresi ile spermler bir petri kabına bırakılır. Spermlerden birinin yumurtayı kendiliğinden döllemesi beklenir. Ancak mikroenjeksiyon, bu sürece aktif bir müdahale içerir.

Mikroenjeksiyon yöntemi nedir? Embriyolog tarafından, çok güçlü mikroskoplar ve mikromanipülatör adı verilen hassas cihazlar kullanılır. Tek bir sperm hücresinin seçilip, çok ince bir cam iğne (pipet) yardımıyla doğrudan yumurtanın sitoplazmasına bırakılması işlemidir. Bu sayede, spermin yumurta zarını delme ve yumurtanın içine girme mücadelesi tamamen by-pass edilmiş olur.

Toplumda mikroenjeksiyon aşılama (IUI - Intrauterin İnseminasyon) ile sıkça karıştırılmaktadır. Bu iki yöntem birbirinden tamamen farklıdır. Aşılama, seçilmiş ve yıkanmış spermlerin bir kanül yardımıyla doğrudan kadının rahminin içine bırakılması işlemidir.

Döllenme, kadının kendi fallop tüplerinde (yani vücut içinde) gerçekleşir. Mikroenjeksiyon vücut dışında (in vitro) gerçekleştirilir. Spermin doğrudan yumurtanın içine enjekte edildiği yüksek teknolojili bir laboratuvar işlemidir.

Başlangıçta yalnızca şiddetli erkek kısırlığı vakaları için geliştirilmiş bir yöntemdi. Günümüzde ise hangi durumlarda uygulanır sorusunun yanıtı oldukça genişlemiştir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

1. Şiddetli Erkek Faktörü: Erkeğin sperm analizinde ciddi sorunlar olması. Bunlar; düşük sperm sayısı (Oligospermi), sperm şeklinin bozuk olması (Teratospermi) veya sperm hareketliliğine bağlı sorunları (Astenospermi) olabilir.
2. Azospermi: Menide hiç sperm bulunmaması durumudur. Bu vakalarda TESA/TESE gibi cerrahi yöntemlerle testisten alınan az sayıdaki sperm, yalnızca mikroenjeksiyon ile kullanılabilir.
3. Açıklanamayan İnfertilite: Tüm testler normal olmasına rağmen gebelik elde edilemeyen durumlarda, olası bir döllenme problemini aşmak için tercih edilebilir.
4. Başarısız IVF Denemeleri: Daha önceki klasik tüp bebek denemelerinde döllenme olmaması veya düşük döllenme oranı yaşanması durumunda.
5. Genetik Tanı (PGT): Embriyolara genetik test yapılacaksa, klasik IVF'te yumurta çevresinde kalan diğer spermler genetik materyale karışabilir. PGT için mikroenjeksiyon yöntemiyle döllenme şarttır.
6. Dondurulmuş Yumurtalar: Dondurma-çözme işlemi yumurta zarını (zona pellucida) sertleştirebileceğinden, çözülen yumurtaların döllenmesinde genellikle mikroenjeksiyon kullanılır.

Aşamaları, standart bir tüp bebek tedavisinin laboratuvar safhasını oluşturur. Süreç şu şekilde ilerler:

1. Yumurtalıkların Uyarılması (Stimülasyon): Anne adayına, o ay birden fazla yumurta geliştirmesi için hormonal ilaçlar verilir. Amaç, transfer edilecek embriyo şansını artırmaktır.
2. Yumurta Toplama (OPU): Yumurta gelişmiş ve yeterli olgunluğa ulaştığında, hafif anestezi altında ultrason eşliğinde yumurta hücrelerinin (oositlerin) toplanması işlemi yapılır.
3. Sperm Hazırlığı: Aynı gün baba adayından sperm örneği alınır (veya TESE/TESA uygulanır). Embriyologlar, bu örnek içerisinden en sağlıklı ve morfolojik olarak en düzgün spermi seçer.
4. Enjeksiyon İşlemi: Bu, mikroenjeksiyon nasıl yapılır sorusunun cevabıdır. Toplanan yumurtalar (oositler) önce çevrelerindeki destekleyici hücrelerden temizlenir (denüdasyon) ve olgun olup olmadıkları kontrol edilir. Sadece olgun yumurtaya (M2 oositi) işlem yapılabilir.

Embriyolog, mikroskop altında bir pipetle yumurtayı sabitler. Diğer bir ince iğneye aldığı tek bir spermi dikkatlice yumurtaya sperm enjekte eder.

Tüp bebekte mikroenjeksiyon yöntemi kullanmak, döllenmeyi büyük ölçüde garantiler (genellikle %70-80 oranında döllenme sağlanır). Ancak bu durum gebeliğin kesin olarak oluşacağı anlamına gelmez. Gebelik başarı oranını etkileyen birçok faktör vardır.

Bunların başında kadının yaşı gelmektedir. Yaş ilerledikçe yumurta kalitesi ve yumurtanın genetik sağlığı azalır. Bu durum, döllenme gerçekleşse bile embriyonun gelişim potansiyelini olumsuz etkileyebilir.

Spermin genetik kalitesi, rahmin embriyoyu kabul etme yeteneği ve tüp bebek merkezlerinin laboratuvar kalitesi başarıyı etkiler. Bu unsurlar, başarı için çok önemlidir.

İşlem sonrası döllenen yumurtalar laboratuvardaki özel inkübatörlerde 3 ila 5 gün boyunca takip edilir. En sağlıklı gelişen embriyo seçilerek annenin rahmine transfer edilir. Mikroenjeksiyon ile hamile kalanlar için süreç, normal bir gebelik sürecinden farksızdır.

Unutulmamalıdır ki, mikroenjeksiyon tedavi yöntemleri önemlidir. Bu yöntem, özellikle erkek kısırlığında ve açıklanamayan döllenme sorunlarında kullanılır. Çiftlerin gebelik şansını büyük ölçüde artırır.

Tedaviye karar veren çiftlerin araştırdığı bir diğer konu da fiyatları olmaktadır.

Fiyatlandırma;

• merkezin bulunduğu şehre
• merkezin teknolojik altyapısına
• ekibin tecrübesine ve tedavi protokolünde gereken ek işlemlere göre büyük değişkenlik gösterir.

Örneğin, mikroenjeksiyon ankara özelinde bir arama yapıldığında, farklı kliniklerin farklı fiyat politikaları olduğu görülecektir.

Merkez seçiminde fiyattan çok, laboratuvarın başarısı ve hekimin tecrübesi öncelikli olmalıdır. Bazı durumlarda (sperm parametreleri çok iyiyse) klasik IVF tercih edilir. Günümüzde birçok ileri düzey merkez, döllenmeyi garantilemek adına standart prosedür olarak mikroenjeksiyonu uygulamaktadır.