Uzm. Dr. Baran Yayla Özkan

Sağlam çocuk izlemi; bebeğin hiçbir hastalığı olmasa dahi fiziksel, motor ve zihinsel gelişimini takip eden koruyucu hekimlik sürecidir. İlk 6 ayda her ay, 6-12 ay arasında iki ayda bir, 1-3 yaş arasında altı ayda bir ve sonrasında yılda bir kez yapılan kontrollerle boy, kilo ve baş çevresi gelişimi değerlendirilir.

Aşı takvimi, çocukları ölümcül veya kalıcı sakatlık bırakabilecek bulaşıcı hastalıklardan koruyan en temel bağışıklama aracıdır. Yaşa uygun anne sütü, ek gıdaya geçiş ve dengeli beslenme takibi ise bağışıklık sistemini güçlendirir; vitamin-mineral eksikliklerini ve çocukluk çağı obezitesini önleyerek organların sağlıklı gelişimine doğrudan zemin hazırlar.

Çocuklarda alerji ve astım; özellikle geceleri veya egzersizle artan inatçı kuru öksürük, nefes darlığı, hırıltılı solunum ve göğüste sıkışma hissiyle kendini gösterir. Ayrıca sık tekrarlayan burun akıntısı, hapşırma nöbetleri, gözlerde kaşıntı ve ciltte kaşıntılı döküntüler (egzama) alerjik bünyeye işaret eden en belirgin semptomlardır.

Büyüme ve gelişme geriliği; çocuğun persentil (büyüme eğrisi) tablolarında yaş ve cinsiyetine göre boy ve kilo artışının alt sınırın altında kalmasıyla anlaşılır. Ayrıca başını tutma, oturma, yürüme ve konuşma gibi motor-bilişsel basamaklarda yaşıtlarına kıyasla belirgin gecikmeler gözlemlendiğinde ayrıntılı metabolik ve hormonal tetkiklerle kök neden araştırılır.

Kız çocuklarında 8, erkek çocuklarında ise 9 yaşından önce ergenlik belirtilerinin başlaması erken ergenlik olarak tanımlanır. Kızlarda göğüs tomurcuklanması, erkeklerde testis büyümesi; her iki cinste koltuk altı ve genital bölgede tüylenme, ter kokusunun değişmesi ve ani boy uzaması durumunda hormonal testler ve kemik yaşı analizi yapılmalıdır.

Yenidoğan sarılığı; kanda bilirubin maddesinin birikmesiyle bebeğin cildinde ve göz aklarında sararma oluşmasıdır. Çoğu bebekte fizyolojik olarak kendiliğinden geçse de ilk 24 saatte başlayan, hızla bacaklara yayılan, bebeğin emmesini ve uyanmasını zorlaştıran yüksek bilirubin seviyeleri beyin hasarını (kernikterus) önlemek adına fototerapi tedavisi gerektirir.

Çocuklarda D vitamini, B12 ve demir eksikliği sıkça görülür; iştahsızlık, çabuk yorulma, soluk cilt rengi, saç dökülmesi ve sık hastalanma ile kendini belli eder. D vitamini eksikliği bacaklarda eğrilik ve kemik gelişim bozukluklarına (raşitizm) yol açarken, B12 ve demir eksikliği dikkat dağınıklığı ve öğrenme güçlüğünü tetikler.

Grip, bronşiolit, krup ve bademcik iltihabı gibi solunum yolu enfeksiyonlarının büyük çoğunluğu virüs kaynaklıdır; antibiyotik yerine burun temizliği, buhar, ateş düşürücüler ve bol sıvı ile desteklenir. Altta yatan alerji, bağışıklık yetmezliği veya geniz eti varlığı araştırılarak enfeksiyonların kronikleşmesi ve akciğerlere inmesi önlenir.

Bebeklerde açıklanamayan huzursuzluk, dirençli ateş, kusma ve kilo alamama; daha büyük çocuklarda ise idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, karın-kasık ağrısı ve idrarda kötü koku tipik belirtilerdir. İdrar yolu enfeksiyonları böbreklerde kalıcı hasar (skar) bırakma riski taşıdığından idrar kültürü ve ultrasonla titizlikle tedavi edilmelidir.

5 yaşını doldurmuş bir çocuğun uykuda altını ıslatması genetik yatkınlık, mesane kapasitesinin küçüklüğü, derin uyku veya gece idrar üretimini azaltan hormonun yetersizliğinden kaynaklanabilir. Tedavide akşam sıvı kısıtlaması, alarm cihazları, mesane egzersizleri ve gerekirse uzman hekim kontrolünde hormon düzenleyici ilaç tedavileri uygulanır.

Çocukluk çağı obezitesi; paketli gıda tüketimi, hareketsiz yaşam ve ekran bağımlılığı nedeniyle hızla artan kronik bir tablodur. İlerleyen yaşlarda diyabet, karaciğer yağlanması ve hipertansiyonu tetikler. Tedavi; katı diyetler yerine tüm ailenin katıldığı sağlıklı beslenme düzeni, fiziksel aktivite artışı ve porsiyon kontrolü ile uzman takibinde yürütülür.