Op. Dr. İrem Özyüncü

Aktif cinsel yaşamı başlayan veya 21 yaşını dolduran her kadının, hiçbir şikayeti bulunmasa dahi yılda en az bir kez rutin jinekolojik muayeneden geçmesi önerilir. Bu periyodik kontroller; rahim ağzı kanseri öncülü hücresel lezyonların, yumurtalık kistlerinin ve miyomların henüz semptom vermeden erken evrede yakalanması açısından hayati bir koruyucu tıp kalkanıdır.

Pap Smear testi; jinekolojik muayene esnasında rahim ağzından (serviks) özel bir fırça yardımıyla ağrısız döküntü hücrelerinin toplanıp patolojik olarak incelenmesidir. Hücrelerdeki atipik değişimleri ve kanser öncüsü displazileri yıllar öncesinden saptar; Human Papilloma Virüs (HPV) DNA testleri ile kombine edildiğinde rahim ağzı kanserini neredeyse tamamen önlenebilir kılar.

Adet düzensizliği; Polikistik Over Sendromu (PKOS), tiroid bezi fonksiyon bozuklukları (hipotiroidi/hipertiroidi) veya süt hormonu (prolaktin) yüksekliğinden kaynaklanabilir. Ayrıca rahim içi polipleri, miyomlar, kronik stres, ani kilo dalgalanmaları ve erken over yetmezliği de hormonal ekseni bozarak adet kanamalarının gecikmesine, sıklaşmasına veya anormal yoğunlukta gerçekleşmesine yol açar.

Miyom; rahmin düz kas dokusundan kaynaklanan selim (iyi huylu) tümöral kitlelerdir. Çoğu miyom tedavi gerektirmez ve takip edilir. Ancak aşırı kanamaya, derin anemiye yol açan, hızla büyüyen, çevre organlara (mesane ve bağırsak) bası yapan ya da gebe kalmayı engelleyip düşüklere neden olan miyomlar kapalı cerrahiyle (laparoskopi/histeroskopi) çıkarılmalıdır.

Polikistik Over Sendromu; kronik yumurtlama tembelliği ve androjen (erkeklik hormonu) artışıyla seyreden endokrin bir tablodur. En sık adet gecikmeleri, gebe kalmada güçlük, yüzde ve vücutta tüylenme artışı (hirsutizm), inatçı akne krizleri ve kilo alma eğilimi izlenir; ultrasonda yumurtalıklarda çok sayıda selim milimetrik folikül dizilimi tescil edilir.

Doğum kontrol yöntemleri; hormonal seçenekler (kombine oral kontraseptif haplar, aylık/üç aylık iğneler), rahim içi araçlar (bakırlı veya hormonlu spiral), bariyer yöntemler (prezervatif) ve cerrahi sterilizasyon (tüplerin bağlanması) olarak ayrılır. Doğru yerleştirilen hormonlu spiraller ve düzenli kullanılan haplar yüzde 99'un üzerinde klinik koruma güvenilirliği sağlar.

Normal doğum; vücudun doğal fizyolojisiyle gerçekleşen, doğum sonrasında annenin saatler içinde ayağa kalkabildiği ve enfeksiyon riskinin düşük olduğu vajinal doğumdur. Sezaryen ise cerrahi kesiyle bebeğin batından çıkarıldığı bir ameliyattır; bebeğin veya annenin hayatını tehdit eden acil tıbbi gerekliliklerde ve anatomik engellerde hayat kurtarıcı bir operasyondur.

Gebelikte 11-14. haftalarda ikili tarama testi ve ense kalınlığı ölçümü, 16-20. haftalarda dörtlü test veya kandan Fetal DNA analizi yapılır. 18-22. haftalarda organ anomalilerini taramak adına Ayrıntılı (Detaylı) Ultrasonografi şarttır. 24-28. haftalarda ise gestasyonel diyabeti yakalamak amacıyla glukoz tarama testi protokolleri uygulanır.

Menopoz; over rezervlerinin tükenmesiyle birlikte kadın vücudunda adet döngüsünün kalıcı olarak sonlanmasıdır; bir kadının aralıksız 12 ay boyunca adet görmemesiyle teşhis edilir. İlk evrede sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku bozuklukları, duygu durumu dalgalanmaları, vajinal kuruluk ve metabolik yavaşlamaya bağlı bel çevresi yağlanması klinik olarak belirginleşir.

Kadınlarda görülen yumurtalık kistlerinin çok büyük kısmı fizyolojik, hormonal ve iyi huylu fonksiyonel kistlerdir; çoğu birkaç ay içinde kendiliğinden geriler. Ancak ultrasonda katı (solid) yapılar barındıran, kist içi bölmeleri kalın, hızla büyüyen ve tümör belirteçlerini (CA-125) yükselten kistler, özellikle menopoz sonrası dönemde kanser riski taşıdığından cerrahi değerlendirme gerektirir.

İki adet dönemi arasında beliren anormal ara kanamalar, menopoz sonrasında gelişen tek damla kanama dahi, şiddetli akut kasık ağrısı, cinsel ilişki sonrası kanama ve kötü kokulu vajinal akıntılar alarm semptomlarıdır. Bu bulgular enfeksiyonların, dış gebeliğin, over torsiyonunun veya jinekolojik kanserlerin habercisi olabileceğinden derhal hekimce incelenmelidir.