Op. Dr. Taşkın Aykut Orhan

Aktif cinsel yaşamı olan veya 21 yaşını aşmış her kadının yılda en az bir kez rutin jinekolojik kontrol yaptırması önerilir. Miyomlar, yumurtalık kistleri ve rahim ağzı hücresel anomalileri başlangıçta hiç belirti vermez. Düzenli muayene ve pelvik ultrasonografi, olası riskleri erken evrede yakalayarak kalıcı hasarları önler.

Sağlıklı bir gebelikte 28. haftaya kadar ayda bir, 28-36. haftalar arasında iki haftada bir, 36. haftadan doğuma kadar ise haftalık kontroller yapılır. Takiplerde tansiyon, kilo, kan tahlilleri, ultrason ile bebeğin organ gelişimi ve amniyon sıvısı izlenir; riskli durumlarda fetal NST ve Doppler incelemeleri eklenir.

Bu testler bebekteki Down Sendromu (Trizomi 21) ve Edwards Sendromu gibi kromozomal anomalilerin risk oranını hesaplayan tarama testleridir. 11-14. haftalarda ense kalınlığı ölçümüyle ikili test, 16-20. haftalarda ise üçlü veya dörtlü test uygulanır. Yüksek risk çıkan gebeliklerde fetal DNA testi veya amniyosentez ile kesin tanı konur.

Ofis histeroskopi, rahim içinin ince bir optik kamera yardımıyla vajinal yoldan doğrudan görüntülenmesidir. Kesi ve dikiş gerektirmeyen bu işlemle rahim içi polipler, küçük miyomlar, yapışıklıklar ve doğumsal perdeler aynı seansta teşhis edilip cerrahi olarak temizlenir; hasta aynı gün normal yaşantısına dönebilir.

Laparoskopi; karından açılan milimetrik deliklerden kamera ve cerrahi aletlerle girilerek yapılan ameliyat yöntemidir. Çikolata kistleri (endometriozis), dış gebelik, tüp tıkanıklıkları ve miyom operasyonlarında kullanılır. Açık cerrahiye kıyasla doku hasarını en aza indirir, enfeksiyon riskini düşürür, ameliyat sonrası ağrıyı azaltır ve hastanede kalış süresini kısaltır.

35 yaş altı kadınlarda 1 yıl, 35 yaş üzerinde ise 6 ay boyunca düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik elde edilemediğinde araştırma başlatılır. Kadında yumurtalık rezervi (AMH ve hormon testleri), ultrason takibi ve rahim filmi (HSG); erkekte ise spermiyogram testi yapılarak kısırlığa yol açan temel etken araştırılır.

Aşılama yönteminde laboratuvarda hareketliliği artırılan kaliteli spermler, yumurtlama zamanında ince bir kateterle doğrudan rahim içine bırakılır; döllenme vücut içinde gerçekleşir. Tüp bebekte ise toplanan olgun yumurtalar laboratuvar ortamında mikroenjeksiyonla döllenir, oluşan embriyolar birkaç gün takip edildikten sonra en sağlıklısı rahim içine transfer edilir.

Serviks kanseri, Human Papilloma Virüs (HPV) enfeksiyonuna bağlı olarak yıllar içinde gelişir. Pap Smear dökülen anormal hücreleri incelerken, HPV-DNA testi yüksek riskli virüs tiplerini doğrudan saptar. Düzenli tarama sayesinde hücresel değişimler kansere dönüşmeden yakalanır; rahim ağzı kanseri taramalarla %100'e yakın oranda önlenebilir tek jinekolojik kanserdir.

Miyomlar yoğun ve uzun süren adet kanamaları, kansızlık ve kasık baskısıyla kendini gösterirken; kistler adet gecikmesi ve kasık ağrısı yapabilir. Her kist cerrahi gerektirmez; basit fonksiyonel kistler ilaçla veya kendiliğinden kaybolabilir. Hızlı büyüyen, katı komponent içeren, 5 cm üzeri veya çikolata kisti formundaki lezyonlar cerrahiye adaydır.

Tıbbi bir engel olmadığı sürece ilk ve en doğal seçenek vajinal doğumdur. Ancak bebeğin ters gelmesi (makat geliş), tahmini kilosunun aşırı yüksek olması, plasentanın rahim ağzını kapatması (plasenta previa), fetal kalp ritminin bozulması veya annenin çatı darlığı gibi durumlarda anne-bebek hayatını korumak için sezaryen kararı alınır.

İki adet dönemi arasında ara kanama, menopoz sonrası lekelenme, şiddetli ve kramp tarzı alt karın ağrısı, cinsel ilişkide batma hissi ve kötü kokulu sarı-yeşil akıntılarda gecikmeden kadın hastalıkları ve doğum polikliniğine gidilmelidir. Şikayetlerin ötelenmemesi üreme sağlığının korunması ve kronik enfeksiyonların önlenmesinde hayati derecede belirleyicidir.