Varikosel Nedir? Varikosel Neden Olur?

Varikosel, testisleri besleyen torba (skrotum) içindeki toplardamarların anormal şekilde genişleyip varisleşmesi durumudur. Genellikle sol testiste görülen bu genişleme, kirli kanın geri kaçmasına yol açarak testis ısısını artırır. Bu durum sperm kalitesini, sayısını ve hareketliliğini olumsuz etkileyerek erkeklerde kısırlığın en önemli ve tedavi edilebilir nedenlerinden biri haline gelir.

Varikosel çoğu zaman sinsice ilerler ve erken evrelerde hiçbir bariz semptom göstermeyebilir. Ancak damarlardaki genişleme ve kan göllenmesi arttıkça, mobil cihazlardan web sitemizi inceleyen hastalarımızın en sık bildirdiği belirtiler şunlardır:

• Testiste Künt ve Çekme Hissini Andıran Ağrı: Özellikle uzun süre ayakta kalındığında, ağır fiziksel aktivite sonrasında veya günün ilerleyen saatlerinde artan; uzanıp dinlenildiğinde ise hafifleyen ağrılar.

• Gözle Görülür Şişlik ve Kabarıklık: İleri evre (Evre 3) vakalarda, testis torbası üzerinde bacaklardaki varislere benzer şekilde kıvrımlı damar yapılarının el ile hissedilmesi veya dışarıdan net biçimde fark edilmesi.

• Testis Boyutunda Küçülme ve Yumuşama: Kirli kanın tahliye edilememesi sonucu doku beslenmesinin bozulması ve buna bağlı olarak ilgili testisin zamanla hacim kaybetmesi (testis atrofisi).

Varikosel gelişiminin ana mekanizması, bacaklarda görülen varis oluşumuyla neredeyse tamamen aynı mantığa dayanır. Vücudumuzdaki toplardamarlar, kirli kanı kalbe doğru taşırken yer çekiminin etkisiyle kanın aşağı sızmasını engelleyen tek yönlü mikro kapakçıklara sahiptir.

• Kapakçık Yetmezliği: Testis toplardamarlarındaki bu küçük kapakçıklar yapısal olarak gevşediğinde, hasar gördüğünde veya doğuştan eksik olduğunda kan yukarı doğru rahatça pompalanamaz. Aşağı doğru sızan ve damar içinde durağanlaşan kan, damar duvarlarına yüksek basınç uygular. Zamanla bu basınç damarların kalıcı olarak genişlemesine, kıvrımlaşmasına ve işlevini yitirmesine yol açar.

• Damar Duvarı Zayıflığı (Genetik Yatkınlık): Ailesinde genel varis, hemoroid veya bağ dokusu gevşekliği öyküsü olan erkeklerde varikosel görülme sıklığı daha yüksektir. Damar duvarını oluşturan kollajen yapının zayıf olması, toplardamarın basınç karşısında daha kolay esnemesine sebebiyet verir.

Varisleşmiş testis toplardamarlarının cerrahi veya girişimsel radyolojik yöntemlerle kapatılması esasına dayanan varikosel patolojisi, sol testiste %85-90 oranında daha sık görülürken, sağ testiste tek başına görülme oranı %2'nin altındadır. Üroloji ve androloji kılavuzlarında bu asimetrik dağılım, tamamen sol ve sağ venöz drenaj (kan tahliyesi) yollarındaki mikromimetrik ve makroskopik anatomi farklılıklarına dayandırılmaktadır.

A Life Sağlık Grubu Androloji ve Üroloji klinik çevrelerimizde, sol ekstremitedeki bu yüksek basınç odağını "Mikrocerrahi Varikoselektomi" (altın standart kapalı cerrahi tekniği) ile milimetrik olarak çözüyor, sperm parametrelerindeki gerilemeyi ve dokusal hasarı ortadan kaldırıyoruz.

Varikosel genellikle ergenlik dönemiyle birlikte (12-15 yaş arası) hormonal ve fiziksel gelişimin hızlanmasıyla başlar ve yıllar içinde yavaşça ilerler. Doğrudan ağır kaldırmak veya spor yapmak varikoseli sıfırdan var etmez; ancak altta yatan bir damar genişlemesi eğilimi varsa bu süreci ciddi oranda hızlandırır.

Sayfamızı inceleyen ve aktif yaşamı seven hastalarımız için hastalığın ilerlemesini tetikleyen temel risk faktörleri şunlardır:

• Ağır Fiziksel Aktivite ve Sporlar: Sürekli yüksek ağırlık kaldırmayı gerektiren vücut geliştirme, halter, güreş gibi sporlar karın içi basıncını aşırı artırarak testis damarlarına binen yükü çoğaltır.

• Uzun Süre Ayakta Kalmak: Meslek icabı (öğretmenlik, berberlik, garsonluk, cerrahlık veya fabrika işçiliği) gün boyu ayakta ve hareketsiz duran kişilerde yer çekimi etkisi damarları daha fazla zorlar.

• Kronik Kabızlık ve Kronik Öksürük: Sürekli ve şiddetli ıkınma eylemi, karın içi toplardamar basıncını kronik olarak yükselterek testis ven kapakçıklarının deforme olmasını kolaylaştırır.

Eğer bir hastada varikosel aniden ve sadece sağ testiste ortaya çıkmışsa, üroloji uzmanları karın içindeki diğer kitlelerin veya böbrek tümörlerinin damara dışarıdan baskı yapıp yapmadığını anlamak için mutlaka ileri batın görüntülemesi (Tomografi veya Ultrason) ister. Sağ taraflı izole varikoseller bu açıdan dikkatle incelenmelidir.

Erkek kısırlığı şikayetiyle üroloji kliniklerine başvuran hastaların yaklaşık %40'ında varikosel tespit edilmektedir. Testislerin vücut dışında, torbada yer almasının temel nedeni sperm üretimi için vücut ısısından daha serin bir ortama ihtiyaç duymasıdır.

Genişleyen damarlarda biriken durağan sıcak kan, testis içi ısı dengesini doğrudan bozar. Aynı zamanda biriken toksik maddelerin testisten uzaklaştırılamamasına neden olur. Sonuçta sperm DNA hasarı artar, sperm sayısı azalır ve hareket yeteneği ciddi oranda düşer. Dolayısıyla bu hastalık, erkeklerde kısırlık riskini doğrudan tetikleyen en büyük faktörler arasındadır.

İlaç kullanımı veya bitkisel kürlerle varikoselin yapısal olarak ortadan kaldırılması tıbben mümkün değildir. Sperm parametreleri bozulan, çocuk sahibi olmakta güçlük çeken veya yaşam kalitesini düşüren şiddetli ağrıları olan hastalarda tek kalıcı çözüm cerrahidir. Günümüzde başarı oranı en yüksek ve komplikasyon riski en düşük yöntem mikrocerrahi varikoselektomi operasyonudur.

Kasıktan açılan yaklaşık 2 ila 3 santimetrelik küçük bir kesiden operasyon sahasına girilir. Gelişmiş ameliyathane mikroskopları altında, genişlemiş toplardamarlar mikroskobik düzeyde büyütülerek incelenir. Temiz kan taşıyan atardamarlar (arterler) ve lenf kanalları hassas bir şekilde korunarak, sadece işlevini yitirmiş kirli kan damarları bağlanır ve kesilir. Mikroskop kullanımı, yanlışlıkla arterlerin bağlanması riskini neredeyse tamamen ortadan kaldırır.

Varikosel ameliyatı ortalama 30 ila 45 dakika sürmektedir. Eğer işlem her iki testise de uygulanacaksa (bilateral) bu süre 1 saate kadar uzayabilir. Hasta genellikle operasyonun gerçekleştirildiği gün veya ertesi sabah güvenle taburcu edilir.

Varikosel Embolizasyonu, Ameliyathane yerine anjiyografi laboratuvarında gerçekleştirilir. Kasık veya boyun toplardamarından girilen mikro kateterler vasıtasıyla sol testis toplardamarına ulaşılır. Damarın içine tıkayıcı özel ajanlar (tıbbi yapıştırıcılar veya koiller) enjekte edilerek genişlemiş damar içeriden mühürlenir. Mikrocerrahiye kıyasla başarı oranı daha düşüktür ve radyasyon maruziyeti barındırır. Genellikle daha önce açık ameliyat olmuş ancak varikoseli tekrarlamış (nüks vakalar) veya anestezi alması yüksek riskli olan hastalarda bir alternatif olarak değerlendirilir.

Varikosel tanısı, uzman bir üroloğun gerçekleştirdiği detaylı fiziki muayene ve skrotal renkli Doppler ultrasonografi testi ile konulur. Yapılan bu incelemeler sonucunda hastalık; sadece el yardımıyla ve ıkınmayla saptanan Evre 1, ayakta dururken doğrudan hissedilen Evre 2 ve damarların dışarıdan gözle görülebildiği Evre 3 olmak üzere üç klinik dereceye ayrılır.

Genişleyen toplardamarların durumuna, büyüklüğüne ve hangi yöntemle saptanabildiğine bağlı olarak varikosel 4 farklı sınıfta (subklinik ve 3 ana klinik evre) değerlendirilir. Evreleme, uygulanacak tedavi yönteminin belirlenmesinde ve cerrahi kararının alınmasında üroloji uzmanına rehberlik eder:

• Subklinik Varikosel: Hastalığın en erken safhasıdır. Ne fiziki muayenede ne de hasta ıkındığında damarlar el ile hissedilemez. Bu evredeki varisleşme sadece hassas ultrason cihazlarıyla (Doppler) tespit edilebilir. Genellikle sperm değerlerini bozmadığı için doğrudan cerrahi müdahale gerektirmez.

• Evre 1 (Grade 1 - Hafif Derece): Damarlardaki genişleme dışarıdan bakıldığında görünmez. Hasta normal şekilde ayakta dururken yapılan muayenede de hissedilmez. Ancak hekim hastadan derin bir nefes alıp karın içi basıncını artırmasını (ıkınmasını) istediğinde, parmak uçlarıyla genişlemiş damar yapısı hafifçe algılanabilir.

• Evre 2 (Grade 2 - Orta Derece): En sık karşılaşılan klinik evrelerden biridir. Hasta ayakta dik pozisyonda dururken, herhangi bir ıkınma veya zorlama hareketine gerek kalmaksızın üroloji uzmanı damarları el ile net bir şekilde muayene edebilir. Dışarıdan bakıldığında ise henüz belirgin bir görsel bozukluk yaratmamıştır.

• Evre 3 (Grade 3 - İleri Derece): Hastalığın en ileri aşamasıdır. Hasta ayakta dururken testis torbasına (skrotum) bakıldığında, genişleyen ve kıvrımlı bir hal alan toplardamarlar tıpkı bacaklardaki gelişmiş varisler gibi dışarıdan gözle net bir şekilde fark edilir. Dokunulduğunda ise torba içinde "solucan paketi" hissi veren yoğun bir damar yumağı ele gelir. Bu evre genellikle testis boyutunda küçülmeye (atrofi) en çok yol açan evredir.

Doğru bir varikosel teşhisi için tek başına laboratuvar testleri veya hastanın şikayetleri yeterli değildir. Klinik yaklaşım, fiziki kontrol ve radyolojik görüntülemenin kombinasyonundan oluşur.

Tanının ilk ve en kritik adımı ürolojik muayenedir. Muayene mutlaka ılık bir odada gerçekleştirilmelidir; çünkü soğuk ortam testis torbasının kasılmasına neden olarak genişlemiş damarların gizlenmesine yol açabilir.

• Pozisyon: Muayene hem hasta yatar pozisyondayken hem de ayaktayken tekrarlanır. Ayakta durulduğunda yer çekiminin etkisiyle damarlar kanla dolar ve varisleşme daha belirgin hale gelir.

• Valsalva Manevrası (Ikınma Testi): Hekim muayene esnasında hastadan güçlü bir şekilde ıkınmasını veya öksürmesini ister. Bu işlem, karın içi basıncını artırarak testis damarlarına giden kan yükünü çoğaltır. Eğer damar kapakçıklarında kaçak (reflü) varsa, ıkınma anında damarların aniden şiştiği hekim tarafından parmak uçlarıyla hissedilir.

Fiziki muayene bulgularını kesinleştirmek, damar çaplarını milimetrik olarak ölçmek ve ters akımı (reflü) netleştirmek amacıyla ultrasonografi istenir. Bu işlem hasta için tamamen ağrısız ve radyasyonsuz bir ses dalgası yöntemidir.

• Damar Çapı Ölçümü: Normal şartlarda testis toplardamarlarının çapı 2 milimetrenin altındadır. Doppler ultrasonografide damar çapının istirahat halinde veya ıkınma esnasında 2.5 - 3 milimetrenin üzerine çıkması varikosel lehine güçlü bir kanıttır.

• Geri Akım (Reflü) Süresinin Tespiti: Cihaz yardımıyla kanın damar içindeki akış yönü renkli (kırmızı ve mavi) sinyallerle izlenir. Ikınma sırasında kirli kanın yukarı gitmesi gerekirken testise doğru geri kaçtığı sürenin (reflü süresi) ölçülmesi, varisleşmenin şiddetini ve testise verdiği zararı objektif olarak ortaya koyar.

Önemli Not: Varikosel teşhisi konulan ve evresi belirlenen her hastada, cerrahi kararı vermeden önce mutlaka en az iki ayrı Spermiyogram (Sperm Analizi) testi yapılmalıdır. Evre yüksek olsa bile sperm parametreleri (sayı, hareketlilik ve morfoloji) tamamen normalse, hasta ameliyat yerine düzenli takibe alınabilir.

Kısırlık şüpheniz varsa, testislerinizde gözle görülür damar genişlemeleri veya ağırlık hissi yaratan ağrılar fark ediyorsanız; doğru evreleme ve modern tanı yöntemleri için A Life Sağlık Grubu Üroloji kliniğimize başvurarak uzman hekimlerimize muayene olabilirsiniz.

"Varikosel damarlarım zamanla kendiliğinden küçülür, masajla, sülük tedavisiyle veya bitkisel kürlerle damar genişlemesini durdururum" düşüncesiyle tedaviyi ertelemek ya da utanma duygusuyla ürolojik muayenelerden kaçınmak; testis dokusunun kirli kanın biriktirdiği toksik maddeler nedeniyle kalıcı olarak küçülmesine (Atrofi), sperm kök hücrelerinin yüksek ısıda kavrularak sperm üretim potansiyelini tamamen kaybetmesine ve geri dönüşşüz kısırlığa (infertilite) yol açabilir.

Genişlemiş ve kapakçık mekanizması felç olmuş bir toplardamar yapısını hiçbir ilaç veya bitkisel yağ eski esnek haline döndüremez; tek kesin ve bilimsel çözüm o damarın mikrocerrahi ameliyatıyla kapatılmasıdır. Varikosel yönetiminde kurumsal vizyonumuz şudur: "Amaç sadece kasık ağrısını dindirmek değil; gelişmiş cerrahi mikroskoplar altında tek bir atardamarı ve lenf kanalını riske atmadan, sadece hastalıklı toplardamarları mühürleyerek erkeğin babalık potansiyesini ve sperm DNA bütünlüğünü tam emniyette tutmaktır." Varikosel ameliyatının mikrocerrahi teknikle sıfır hata disipliniyle uygulanması sıradan bir cerrahi prosedür kesinlikle değildir; üst segment ameliyat mikroskoplarını, androloji laboratuvar altyapılarını ve bu alanda binlerce mikrocerrahi vaka deneyimine sahip kıdemli Üroloji uzman kadrolarını gerektirir.

Ankara genelinde erkek üreme sağlığı, androloji ve ürolojik cerrahi teknolojisinin tüm olanaklarını kurumsal hasta güvenliği vizyonuyla her kampüsüne ulaştıran tam teşekküllü tıp merkezlerimizde (Etimesgut, Pursaklar, Altındağ, Eryaman, Sincan, Keçiören ve Batıkent) A Life Sağlık Grubu hastaneleri olarak; sağlığınızı ve yarınlarınızı eksiksiz bir kurumsal emniyet çemberine alıyoruz.

Üroloji bölümü bünyesinde; varikosel şüphesiyle başvuran hastalarımızın skrotal renkli Doppler ultrasonografi taramalarını sıfır hata payıyla gerçekleştiriyor, mikrocerrahi varikoselektomi ameliyatlarını yüksek teknolojik mikroskop konforu altında tamamen ağrısız ve günübirlik olarak kurguluyoruz. Kendi androloji laboratuvarlarımızda dünya standartlarında (Kruger kriterlerine uygun) sperm analizlerinizi tamamlayarak hücresel risk haritanızı çıkarıyor, ameliyat sonrası kişiselleştirilmiş antioksidan takip programları inşa ediyoruz. "Hayatınıza Sağlık Katıyoruz" vizyonumuzla, sağlığınızı tahminlerin zayıflığına değil, modern tıp biliminin kurumsal kesin kanıtlarına emanet ediyoruz.

Testislerinizde elinize gelen dalgalı damar kabarıklıkları, kasığınıza vuran kronik sızlama-ağrı şikayetleriniz varsa ya da evlilik planlamaları öncesi çocuk sahibi olma potansiyelinizi kontrol ettirmek adına androlojik check-up panellerinizi, sperm analizlerinizi ve Doppler ultrasonografi taramalarınızı uzman hekim kadromuz rehberliğinde gecikmeden planlamak istiyorsanız; süreçlerin üreme sağlığınıza kalıcı zararlar vermesini engellemek adına A Life Sağlık Grubu çağrı merkezimizi arayabilir veya sitemiz üzerinden online randevu modülümüzü saniyeler içinde kurgulayabilirsiniz. Yarınlarınız için tüm tıbbi gücümüzle yanınızdayız.