Aort Damarı Nedir? Nerede ve Yırtılması

Aort damarı; kalbin sol karıncığından (ventrikül) çıkan, oksijenlenmiş temiz kanı tüm vücuda, organlara ve dokulara dağıtan vücudun en büyük, en kalın ana atardamarıdır (arteridir).

Aort damarı nerede olur? Kalpten çıkıp göğüs kafesi içinde bir yay (arkus aort) çizerek aşağıya yönelir; göğüs boşluğu (torasik aort) ve karın boşluğu (abdominal aort) boyunca omurganın önünden geçerek kasık hizasında iki ana dala ayrılır.

Aort damarı kaç cm olmalı? Sağlıklı bir yetişkinde aort damarının normal çapı, kalpten çıktığı en geniş bölgede ortalama 2.5 cm ile 3.5 cm (25-35 mm) arasında olmalıdır. Aort çapının 4 cm ve üzerine çıkması aort damarı genişlemesi (anevrizma) olarak kabul edilir.

Aort damarı genişlemesi, damar duvarının kronik olarak zayıflaması neticesinde, normal çapının %50'sinden daha fazla büyüyerek bir balon gibi esnemesi durumudur. Tıpta buna aort anevrizması denir.

• Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon): Damar içindeki kan basıncının sürekli yüksek olması, aort duvarını mekanik olarak sürekli döver ve esnetir.

• Ateroskleroz (Damar Sertliği): Kolesterol plaklarının damar elastikiyetini bozarak duvar yapısını çürütmesi.

• Genetik Sendromlar: Marfan Sendromu veya Ehlers-Danlos gibi bağ dokusunu gevşeten genetik hastalıklar ile doğumsal biküspit (iki yapraklı) aort kapağı varlığı.

Aort anevrizmaları genellikle hiçbir sinyal vermeden ilerleyen sinsi hastalıklardır. Ancak balonlaşma komşu dokulara baskı yapacak düzeye ulaştığında şu aort damarı belirtileri ortaya çıkar:

• Genişleme göğüs bölgesindeyse (Torasik Anevrizma): Geçmeyen kronik göğüs ağrısı, sırt ağrısı, ses kısıklığı (sinir baskısına bağlı) ve yutkunma zorluğu.

• Genişleme karın bölgesindeyse (Abdominal Anevrizma): Karında sırt üstü yatınca hissedilen nabız gibi bir atım duygusu, inatçı bel ve karın ağrısı.

Aort damarı yırtılması (Dissection) ve aort damarı patlaması (Rupture), kardiyovasküler cerrahinin en yüksek hayati risk barındıran acil durumlarıdır.

Genişleyen ve incelen damar duvarının en iç tabakası (endotel), yüksek tansiyon dalgasının yarattığı mekanik stresle aniden çatlar. Yüksek basınçlı kan bu çatlaktan içeri sızarak aort duvarının katmanlarını bir kağıt gibi boydan boya soyar ve ayırır. Tıpta buna aort diseksiyonu denir. Eğer damar duvarı tüm katmanlarıyla delinirse bu durum aort damarı patlaması veya aort damar çatlaması olarak adlandırılır.

• Bıçak Saplanır Tarzda Ani Sırt Ağrısı: Göğüsten başlayıp kürek kemiklerinin arasına, oradan karna doğru yayılan, hastaların "yırtılır tarzda, hayatımda duyduğum en şiddetli acı" diye tanımladığı şok edici ağrı.

• Akut Kansızlık ve Şok Bulguları: Ani tansiyon düşmesi, soğuk terleme, nabız zayıflığı, nefes darlığı ve bayılma.

• İnme (Felç) veya Organ Hasarı: Yırtık, beyne veya bacaklara giden yan damarları kapatırsa geçici/kalıcı felçler, konuşma bozuklukları veya bacaklarda ani soğuma-nabızsızlık gelişir.

Aort damarı yırtılırsa ne olur? Kan göğüs veya karın boşluğuna masif (masalsı) bir hızla akar. Aort damarı patlaması öldürürmü? Evet, müdahale edilmeyen akut aort yırtılmalarında ölüm riski ilk saatlerde her saat başı %1 ile %2 oranında artar. İlk 48 saat içinde hastaların yaklaşık %50'si kaybedilir. Bu yüzden saniyelerle yarışılan, cerrahi teyakkuz gerektiren bir durumdur.

Aort damarının yapısı sadece genişlemez; kireçlenme, kolesterol birikimi veya doğumsal anomalilerle daralabilir ya da tıkanabilir.

• Aort Damarı Daralması (Koarktasyon): Genellikle doğumsal olarak aortun belirli bir bölgesinin dar olması durumudur. Vücudun üst kısmında (kollarda) tansiyon çok yüksek seyrederken, alt kısmında (bacaklarda) tansiyon ve nabız son derece düşüktür.

• Aort Damarı Tıkanıklığı Belirtileri: Aortun karın bölgesindeki çatalında gelişen tıkanıklıklar (Leriche Sendromu), bacaklara giden kan akışını keser. Birincil belirtileri; yürürken bacaklarda ve kalçada dayanılmaz ağrı-kramp oluşması (topallama - klaudikasyon), cinsel iktidarsızlık (erektil disfonksiyon), bacak kıllarında dökülme ve ayaklarda soğukluktur.

Aort damarında yaşanan sinsi genişlemeleri "sırtım ağrıyor, yorulmuşumdur" diyerek zamana bırakmak veya aniden başlayan yırtılır tarzda dehşet verici sırt ağrılarını kas spazmı zannederek kas gevşetici kremlerle geçiştirmeye çalışmak; saniyeler içinde aort damarı patlaması ile sonuçlanabilecek ölümcül bir iç kanamaya davetiye çıkarır. Aort hastalıklarında tıp dünyasının en katı kuralı şudur: "Erken evrede sinsi takip, yırtılma anında ise saniyelerle yarışan cerrahi teyakkuz." Genişleyen veya yırtılan bir aort damarına müdahale etmek, sıradan bir cerrahi prosedür değildir; en üst düzey ameliyathane teknolojisi, yapay kalp-akciğer pompası altyapısı ve bu alanda ihtisaslaşmış kıdemli kalp ve damar cerrahisi (KVC) kadroları gerektirir.

Ankara genelinde modern kalp sağlığı teknolojisini kurumsal hasta güvenliği ve 7/24 kesintisiz acil operasyon vizyonuyla her kampüsüne taşıyan modern tıp merkezlerimizde (Etimesgut, Pursaklar, Altındağ, Eryaman, Sincan, Keçiören ve Batıkent) A Life Sağlık Grubu hastaneleri olarak; vücudunuzun bu en büyük can damarını tam bir koruma çemberine alıyoruz.

Aort damarı ameliyatı nasıl yapılır? Kalp ve Damar Cerrahisi bünyesinde; anevrizmanın yerleşim yerine göre ameliyat haritasını çiziyoruz. Göğüs bölgesindeki yırtılmalarda acil açık cerrahi ile göğüs kafesini açarak tıkanan veya yırtılan aort dokusunu tıbbi yapay kumaş borularla (Greft replasmanı) değiştiriyoruz. Aort damarı ameliyatı kaç saat sürer? Bu operasyonlar anevrizmanın büyüklüğüne ve kalp kapaklarının (aort kapağı) sürece dahil olma durumuna göre ortalama 3 ile 6 saat arasında titizlikle yürütülür. Uygun anatomideki karın ve göğüs anevrizmalarında ise hastayı hiç kesmeden, kasıktan anjiyo yöntemiyle girerek damarın içine yapay kumaş stent yerleştirdiğimiz kapalı EVAR ve TEVAR mikro-cerrahilerini uyguluyoruz. Tüm tedavi kararlarını Kardiyoloji, Kalp ve Damar Cerrahisi ve Koroner Yoğun Bakım uzmanlarımızın ortak katılımıyla kurulan kurumsal kalp konseylerimizde kurguluyoruz. "Hayatınıza Sağlık Katıyoruz" vizyonumuzla, kalbinizi ve ömrünüzü tahminlerin riskine değil, modern tıp biliminin kesin ve kurumsal kanıtlarına emanet ediyoruz.

Kronik yüksek tansiyon hastasıysanız, ailenizde aort patlaması/genişlemesi öyküsü bulunuyorsa veya sırtınıza vuran inatçı ağrılar yaşıyorsanız; süreçlerin geri dönüşşüz bir krize dönüşmesini engellemek adına kapsamlı kardiyovasküler Check-Up panellerimizi planlamak, EKO/Tomografi taramalarınızı yaptırmak ve uzman KVC hekim kadromuzdan randevu oluşturmak için A Life Sağlık Grubu çağrı merkezimizi arayabilir veya sitemiz üzerinden online randevu modülümüzü saniyeler içinde kurgulayabilirsiniz.