EKG (Elektrokardiyografi) Nedir? EKG Nasıl Çekilir?

EKG (Elektrokardiyografi); kalbin kasılması ve gevşemesi esnasında ürettiği zayıf elektriksel akımların, cilde yapıştırılan özel elektrotlar vasıtasıyla algılanarak grafiksel bir dalga formuna dönüştürülmesi işlemidir. Kardiyoloji ve iç hastalıkları kliniklerinde en sık başvurulan, invaziv olmayan (vücuda müdahale gerektirmeyen) en temel tanı aracıdır.

Kalp EKG'si, kalp kasının ve ileti sisteminin anlık biyolojik fotoğrafını çeker. Bu grafiksel dalgalar analiz edilerek; kalbin ritmi, dakikadaki atım sayısı, kalp kasına giden kan akımının sinsi bir şekilde azalıp azalmadığı (iskemi) ve saniyeler içinde gelişebilecek ritim krizleri milimetrik olarak tescillenir.

Sağlıklı bir insan kalbi, dışarıdan bir sinirsel uyarıya ihtiyaç duymadan, kendi elektriğini kendi üreten otonom bir mühendislik mimarisine sahiptir. Kalbin sağ kulakçığında bulunan Sinoatriyal (SA) Düğüm, kalbin doğal jeneratörüdür. Buradan çıkan elektrik dalgaları, özel bir ileti hattını takip ederek tüm kalp kası hücrelerine yayılır ve kalbin ritmik olarak kasılmasını (pompalama yapmasını) sağlar.

Elektrokardiyografi cihazı, vücuda herhangi bir elektrik akımı vermez. Tam tersine, kalbin yukarıda belirtilen doğal biyolojik akımlarının cilt yüzeyine sızan mikro-voltaj düzeyindeki yansımalarını toplar. Göğüs bölgesine, el ve ayak bileklerine yerleştirilen metal yüzeyli elektrotlar bu sinyalleri yakalar, cihazın içindeki amplifikatör (yükseltici) mekanizması ile sinyalleri büyüterek milimetrik piksellere sahip özel bir termal kağıda grafik çizgileri halinde yazdırır.

Toplumda ve check-up taramalarında hastalarımızın en çok sorduğu, bazen de sinsi bir endişeye yol açan soru EKG'nin radyasyon içerip içermediğidir. EKG testi kesinlikle radyasyon İÇERMEZ. Cihaz, röntgen veya bilgisayarlı tomografi (BT) gibi dışarıdan vücuda zararlı X-ışınları göndermez.

EKG, tamamen pasif bir dinleme ve kaydetme cihazıdır; tıpkı bir doktorun stetoskopla sırtınızı dinlemesi gibi, sadece kalbinizin ürettiği elektriksel sesleri grafiksel olarak dinler. Vücuda elektrik vermediği ve ışın saçmadığı için hamilelerde, anne karnındaki bebeklerde, yeni doğan ünitelerindeki bebeklerde ve ileri yaştaki kalp pili olan hastalarda %100 güvenle, günde defalarca tekrarlanarak uygulanabilir. Hiçbir yan etkisi veya biyolojik riski tıbben mevcut değildir.

EKG (Elektrokardiyografi) çekimi, poliklinik şartlarında veya acil servis ünitelerinde saniyeler içinde uygulanabilen, hastaya hiçbir ağrı ya da rahatsızlık vermeyen pratik bir tanı yöntemidir. İşlem, kalbin ürettiği mikro-voltaj düzeyindeki elektriksel akımların vücut yüzeyinden toplanarak grafik kağıdına dökülmesi prensibiyle çalışır.

Kalbin elektriksel haritasının eksiksiz ve hatasız çıkarılması için çekim süreci belirli kurallara bağlı olarak adım adım yürütülür:

A Life Sağlık Grubu Kardiyoloji kliniklerimizde (Ankara genelindeki tüm tam teşekküllü hastanelerimizde ve acil servis birimlerimizde), 12 derivasyonlu dijital EKG çekimlerini yüksek çözünürlüklü filtreleme teknolojisine sahip cihazlarla gerçekleştiriyor; sinsi parazitleri sıfırlayarak kalbinizin elektriksel aksını milimetrik doğrulukla raporluyoruz.

EKG çekiminde en hassas basamak, elektrot kablolarının vücudun doğru anatomik noktalarına takılmasıdır. Yanlış yere takılan tek bir kablo, tahlil sonuçlarında sinsi bir kalp krizi görüntüsü (ST elevasyonu veya çökmesi) taklit edebilir.

Vücutta iki ana elektrot grubu kullanılır:

Kollara ve bacaklara takılan, kalbin dikey düzlemdeki elektrik aksını ölçen 4 adet renkli mandaldır:

• Kırmızı: Sağ el bileğine,

• Sarı: Sol el bileğine,

• Yeşil: Sol ayak bileğine,

• Siyah: Sağ ayak bileğine (Topraklama/Nötr hat görevi görür) takılır.

Kalbin yatay düzlemdeki elektriksel aktivitesini ve koroner damar bölgelerini milimetrik olarak gören 6 adet vantuzlu puardır:

• V1 (Kırmızı): Göğüs kemiğinin (sternum) sağ kenarında, 4. kaburgalar arası aralığa,

• V2 (Sarı): Göğüs kemiğinin sol kenarında, 4. kaburgalar arası aralığa,

• V3 (Yeşil): V2 ile V4 noktalarının tam ortasına,

• V4 (Kahverengi): Sol köprücük kemiğinin ortasından inen dik çizgi ile 5. kaburgalar arası aralığın kesiştiği noktaya,

• V5 (Siyah): Sol koltuk altı ön çizgisinde, V4 ile aynı yatay hizada,

• V6 (Mor): Sol koltuk altı orta çizgisinde, V4 ve V5 ile aynı yatay seviyeye yerleştirilir.

EKG cihazı mikro-volt düzeyindeki çok hassas akımları kaydettiği için, hastanın çekim esnasındaki en küçük bir hareketi grafik çizgilerinde dalgalanmalara (artifakt / parazit) neden olur. Bu durum sinsi ritim bozukluklarının gözden kaçmasına yol açabilir.

Çekim esnasında şu kurallara harfiyen uyulmalıdır:

• Tamamen Hareketsiz Kalınmalıdır: Hasta parmaklarını dahi oynatmamalı, yatakta kaslarını kasmadan tamamen gevşek bir pozisyonda durmalıdır.

• Konuşulmamalı ve Derin Nefes Alınmamalıdır: Konuşmak veya çekim esnasında derin derin nefes alıp vermek göğüs duvarını hareket ettirerek EKG dalgalarının kaymasına yol açar. Normal, sakin bir solunum ritmi korunmalıdır.

• Cep Telefonu Uzaklaştırılmalıdır: Hastanın cebindeki veya yakınındaki açık cep telefonları, cihazın kablolarıyla elektromanyetik etkileşime girerek sinsi parazit çizgileri oluşturabilir. Telefonlar çekim odasında sessize alınmalı veya uzaklaştırılmalıdır.

EKG, zaman kısıtlaması olan acil kriz anlarında hayat kurtaran en hızlı kardiyak tetkiktir:

• Çekim Süresi: Elektrotların cilde takılması ve cihazın grafik çıktısını vermesi dahil tüm süreç toplamda sadece 3 ila 5 dakika sürer. Kalbin elektriksel sinyallerinin gerçek kayıt süresi ise yalnızca 10-15 saniyedir.

• Ön Hazırlık Protokolü: EKG çekimi öncesinde açlık veya tokluk şartı yoktur. Günün her saatinde, tamamen tokken de çekim yapılabilir.

• Erkek Hastalar İçin Özel Not: Göğüs bölgesindeki yoğun kıl yapısı, vantuzların (puarların) cilde tam yapışmasını ve elektrik sinyallerini algılamasını engelleyebilir. Bu gibi durumlarda, sinyal kalitesini korumak ve sinsi hataları önlemek adına göğüs bölgesindeki kılların küçük bir kısmının tıraş edilmesi gerekebilir.

EKG (Elektrokardiyografi), kardiyoloji ve iç hastalıkları kliniklerinde hastanın şikayetleri dinlenirken saniyeler içinde çekilen ve kalbin anatomik, fonksiyonel ve elektriksel durumu hakkında devasa şifreler veren birincil koruyucu tanı aracıdır. Kan tahlili sonuçlarının laboratuvardan çıkması saatler sürebilirken, EKG kalbin o anki durumunun adeta anlık bir biyolojik röntgenini çekerek hayati krizlerin önünü keser.

EKG şeridi üzerindeki milimetrik dalgalanmalar analiz edilerek; kalp krizlerinden sinsi ritim bozukluklarına, kalp duvarlarındaki büyüme ve kalınlaşmalardan vücuttaki hayati elektrolit (potasyum, kalsiyum) dengesizliklerine kadar pek çok patoloji yüksek doğrulukla teşhis edilebilir.

Kalbi besleyen koroner damarlardan biri sinsi bir pıhtı veya plak yırtılmasıyla aniden tıkandığında, o damarın beslediği kalp kası hücresi saniyeler içinde oksijensiz kalarak ölmeye başlar. Tıp dilinde Miyokard Enfarktüsü denilen kalp krizi esnasında, hasar gören kas hücrelerinin elektrik iletim kapasitesi tamamen bozulur ve bu durum EKG grafiğine çok spesifik anomaliler olarak yansır:

EKG şeridinde hangi derivasyonlardaki (açılardaki) çizgilerin bozulduğuna bakılarak, kalbin ön duvarının mı, yan duvarının mı yoksa arka duvarının mı kriz geçirdiği milimetrik olarak saptanır. Bu grafiksel kanıt, hastanın anjiyografi laboratuvarına alınarak tıkanan damarının balon/stent yöntemiyle acilen açılması sürecini başlatan en büyük tıbbi kılavuzdur.

Kalbin normal ritmine Sinüs Ritmi adı verilir ve elektrik dalgaları her zaman eşit zaman aralıklarıyla peş peşe sıralanır. EKG, kalbin ritim şalterindeki en ufak bir tekleme veya düzensizliği anında tescil eder:

• Taşikardi (Hızlı Atım): Kalbin dakikadaki atım sayısının 100'ün üzerine çıkmasıdır. EKG şeridindeki QRS dalgaları birbirine aşırı derecede yakınlaşır. Sinsi odaklardan çıkan Supraventriküler Taşikardi (SVT) veya ölümcül risk taşıyan Ventriküler Taşikardi (VT) ayrımı EKG dalga formunun genişliğine bakılarak saniyeler içinde netleştirilir.

• Bradikardi (Yavaş Atım): Kalp hızının dakikada 60'ın altına gerilemesidir. Dalgalar arasındaki mesafe (özellikle R-R aralığı) aşırı uzar. Kalbin ileti hatlarında sinsi kireçlenmeler veya bloklar oluştuğunda EKG bu yavaşlamayı milimetrik kaydeder.

• Aritmi (Ritim Bozukluğu / Atriyal Fibrilasyon): Dalgalar arasındaki mesafeler tamamen düzensiz ve kaotik bir hal alır. Örneğin toplumda sinsi pıhtılaşma ve felç riskini en çok artıran aritmi türü olan Atriyal Fibrilasyon (AF) tablosunda, kalbin üst odacıklarını gösteren P dalgaları tamamen kaybolur; yerini testere dişi gibi titrek, sinsi çizgiler alır.

Uzun yıllar sinsi seyreden ve kontrol altına alınmayan Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) veya kalp kapaklarındaki darlıklar, kalbin ana pompa odası olan sol karıncığın (sol ventrikül) önündeki direnci artırır. Kalp, kanı vücuda pompalayabilmek için adeta bir vücut geliştirmeci gibi ağır bir yükün altına girer ve zamanla kalp kası lifleri kalınlaşır. Bu patolojiye Sol Ventrikül Hipertrofisi (Kalp Duvarı Kalınlaşması) adı verilir.

• Elektriksel Voltaj Artışı: Kalp kası kalınlaştığında ve hacim olarak büyüdüğünde, bu bölgeden geçen elektriksel akımın gücü ve voltajı da geometrik olarak artar.

• EKG'ye Yansıması: Göğüs duvarına yerleştirilen puarlardan gelen elektrik sinyalleri EKG kağıdında normalden çok daha derin, devasa ve yüksek QRS dalgaları (S ve R dalgalarının toplam milimetrik yüksekliği) oluşturur. Hekim EKG şeridine baktığında sadece bu çizgilerin voltaj yüksekliğine bakarak kalbin anatomik olarak büyüdüğünü ve tansiyonun kalbe kalıcı hasar vermeye başladığını anında anlar ve hastayı kesin ölçüm için Ekokardiyografi (EKO) birimine sevk eder.

Rutin poliklinik muayenelerinde çekilen standart EKG, kalbinizin yalnızca 10 saniyelik anlık bir elektriksel kaydını alır. Kalp hastalıklarının büyük bir kısmı sinsi ve geçici karakterdedir; günün herhangi bir saatinde, siz uyurken, stres altındayken veya merdiven çıkarken aniden patlak verip birkaç dakika içinde tamamen kaybolabilir.

Hasta poliklinik odasında sedyeye uzandığında kalp tamamen normal ritminde çalışıyor olabilir ve o an alınan 10 saniyelik EKG şeridi kusursuz görünebilir. İşte bu gizli tıbbi tuzağı düşürmek, sinsi ritim bozukluklarını ve gizli damar tıkanıklıklarını yakalamak adına kardiyoloji kliniklerinde kalbi zamana ve efora karşı test eden ileri EKG yöntemlerine başvurulur.

Evde otururken, televizyon izlerken aniden kalbinizin yerinden çıkacakmış gibi attığını (çarpıntı) hissediyor ancak hastaneye gidene kadar bu hissin kaybolmasından yakınıyorsanız, aradığınız kesin tıbbi çözüm Ritim Holter testidir.

Ritim Holter, hastanın göğüs duvarına yapıştırılan elektrotlar vasıtasıyla kalbin elektriksel aktivitesini 24, 48 veya 72 saat boyunca kesintisiz olarak kaydeden, cep telefonu büyüklüğünde, hafif ve taşınabilir dijital bir cihazdır.

Holter Takılıyken Dikkat Edilmesi Gereken Kurallar:

• Cihaz elektronik bir mekanizma olduğu için kesinlikle ıslanmamalıdır. Holter takılı kaldığı süre boyunca hasta banyo veya duş yapmamalıdır.

• Elektromanyetik dalgalar kayıtta sinsi parazitlere (artifakt) yol açabileceğinden, cihaz taşınırken cep telefonu göğüs bölgesinden uzakta (örneğin arka cepte) tutulmalı ve elektrikli battaniye gibi cihazlardan uzak durulmalıdır.

• Hasta günlük rutini neyse (yürüyüş, iş hayatı, uyku) aynen devam etmelidir. Cihaz takılıyken özellikle çarpıntı veya fenalık hissi geldiğinde, hasta bu atağın tam saatini hekimin verdiği şikayet günlüğüne not etmelidir. Böylece bilgisayarlı analizde o saniyedeki EKG dalgaları incelenerek sinsi aritmi teşhisi %100 netleştirilir.

Kalbi besleyen koroner damarlarda sinsi darlıklar (plak birikimleri) olduğunda, kalp istirahat halindeyken (otururken veya yatarken) bu az miktardaki kan akışı kalp kasına yetebilir ve istirahat EKG'si tamamen normal çıkar. Ancak hasta yürümeye veya koşmaya başladığında kalp kasının oksijen ve kan ihtiyacı geometrik olarak artar. Daralmış damar bu yüksek kanı taşıyamadığında kalp kası saniyeler içinde oksijen açlığı (iskemi) çekmeye başlar ve EKG çizgileri aşağı doğru çöker.

Hasta, kardiyoloji teknisyeni ve hekim gözetiminde bir koşu bandı (Treadmill) üzerine çıkarılır. Göğsüne efor esnasında düşmeyecek özel elektrotlar yerleştirilir. Uluslararası standart bir protokole (en sık Bruce Protokolü) göre, koşu bandının hızı ve eğimi her 3 dakikada bir kademeli olarak artırılır. Bu esnada hastanın tansiyonu, nabzı ve EKG çizgileri bilgisayar ekranından kesintisiz olarak canlı takip edilir.

• Gizli Koroner Damar Hastalığının Saptanması: İstirahatte belirti vermeyen, merdiven çıkarken göğsünde boğucu bir baskı ve sinsi bir öküz oturmuş hissi olan hastaların damar tıkanıklığı haritasını çizmek için,

• Eforla Tetiklenen Aritmilerin Yakalanması: Sadece fiziksel aktivite esnasında patlak veren tehlikeli ritim bozukluklarının tescil edilmesi için,

• Tedavi Başarısının Ölçülmesi: Daha önce kalp damarına stent takılmış veya bypass ameliyatı olmuş hastaların damarlarının açık kalıp kalmadığını kontrol etmek amacıyla istenir.

EKG sonucunun yorumlanması, termal grafik kağıdı üzerindeki milimetrik karelerin, dalga boylarının, genliklerin (voltaj) ve zaman aralıklarının kardiyoloji uzmanları tarafından saniyeler içinde analiz edildiği derin bir tıbbi şifre çözme sürecidir. EKG kağıdındaki her büyük kare 0.20 saniyeyi, her küçük kare ise 0.04 saniyeyi temsil eder. Hekim, dalgaların bu kareler içindeki ilerleme hızına bakarak kalbin elektrik otobanlarında bir tıkanıklık veya sinsi bir yavaşlama olup olmadığını anlar.

Klinik raporlarda sıkça karşılaştığınız ve hastalarımıza en büyük konforu sağlayan Normal EKG ibaresinin tıbbi karşılığı Sinüs Ritmidir.

• Normal Sinüs Ritmi Nedir? Kalbin elektriksel uyarılarının, kalbin sağ kulakçığında bulunan ve doğal jeneratör görevi gören Sinoatriyal (SA) Düğümden kurallara uygun olarak çıktığını, kalbin dakikada 60 ila 100 atım arasında, tamamen eşit zaman aralıklarıyla, ritmik ve senkronize bir şekilde kasıldığını gösteren altın standart sağlıklı kalp ritmidir. Sinüs ritmindeki bir EKG'de her kalp atışı, pikselleri kusursuz dizilmiş peş peşe gelen düzenli dalga gruplarından oluşur.

Elektrokardiyografi şeridindeki her bir kasılma döngüsü, alfabenin ardışık harfleriyle isimlendirilen spesifik dalgalardan oluşur. Bu harfler, kalbin odacıklarının saniyeler içinde sırayla nasıl kasılıp gevşediğini hücre düzeyinde belgeler:

• P Dalgası (Kulakçık Kasılması): Kalbin üst odacıkları olan kulakçıkların (atriyumların) elektrikle uyarıldığını ve kasılarak kanı karıncıklara pompaladığını gösteren ilk küçük, yuvarlak dalgadır. Bu dalganın kaybolması, sinsi pıhtılaşma ve felç riski yaratan Atriyal Fibrilasyon (AF) ritimsizliğinin en net kanıtıdır.

• PR Mesafesi (Hormonal İletim Süresi): P dalgasının başlangıcından QRS kompleksine kadar olan süredir. Elektriğin kulakçıklardan karıncıklara geçerken AV Düğüm denilen kontrol noktasında ne kadar beklediğini gösterir. Bu sürenin uzaması (>0.20 saniye), kalpte sinsi bir ileti bloğu (AV Blok) olduğunu gösterir.

• QRS Kompleksi (Karıncık Kasılması): Kalbin asıl güçlü pompa mekanizması olan alt odacıkların (karıncıkların / ventriküllerin) kasılarak kanı akciğerlere ve tüm vücuda fırlattığı anı temsil eden; dar, sivri ve en yüksek voltajlı dalga grubudur. Bu kompleksin normalden çok geniş veya deforme çıkması sinsi dal bloklarını veya kalbin odacıklarında büyüme olduğunu belgeler.

• ST Segmenti (Kritik Çizgi): Karıncıkların kasılma eyleminin bittiği an ile gevşemeye başladığı an arasındaki düz (izoelektrik) hattır. Kardiyolojide hayat kurtaran ana parametredir. Bu çizginin normal yerinden yukarı doğru fırlaması (ST Elevasyonu) o saniye acil anjiyo gerektiren akut bir kalp krizini belgeler. Çizginin aşağı çökmesi ise damarlarda sinsi darlıklar (oksijen açlığı) olduğunu gösterir.

• T Dalgası (Gevşeme ve Yeniden Dolma): Kalp kası hücrelerinin elektriksel olarak sakinleştiği (repolarizasyon) ve bir sonraki atım için temiz kanla dolduğu gevşeme fazını gösteren yumuşak bir kubbedir. T dalgasının ters dönmesi sinsi damar tıkanıklıklarını, aşırı sivrilmesi ise kanda ölümcül ritim durmalarına yol açabilecek potasyum yüksekliğini işaret eder.

Evde veya iş yerinde oturduğunuz yerde aniden başlayan çarpıntı, tekleme hissi, yol yürürken göğsün tam ortasında sinsi bir öküz oturmuş gibi boğucu bir baskı, nefes darlığı veya sol kola/çeneye yayılan ağrı şikayetleriniz varsa müracaat etmeniz gereken uzmanlık branşları şunlardır:

• Kardiyoloji (Kalp ve Damar Hastalıkları): EKG çizgilerindeki tüm yapısal ve elektriksel sapmaların, kalp krizlerinin, ritim bozukluklarının kesin tanı, takipleri ve girişimsel tedavileri (Anjiyografi, stent, kalp pili) doğrudan bu branşın uzmanlık alanıdır.

• İç Hastalıkları (Dahiliye): EKG tahlil sonuçlarının ilk taramalarında, yüksek tansiyona bağlı gelişen kalp duvarı kalınlaşmalarında veya kalsiyum/potasyum gibi kalsiyum dengesizliklerine bağlı gelişen sinsi ekg değişikliklerinde genel metabolik koordinasyonu sağlayan birincil başvuru birimidir.

ACİL SERVİS UYARISI: Eğer göğsünüzdeki baskı hissiyle birlikte buz gibi soğuk terleme, baygınlık hissi veya nefes borunuzda sıkışma başladıysa, poliklinik randevusu beklenmemeli; zaman kaybetmeden en yakın tam teşekküllü hastanenin ACİL SERVİS birimine başvurulmalıdır. Akut krizlerde ilk 90 dakika doğrudan hayat kalkanıdır.

Oturduğunuz yerde aniden başlayan çarpıntı, yol yürürken göğsünüzde boğucu bir baskı hissediyorsanız veya ekg sonucunuzda şüpheli bir anomali saptandıysa; kalbinizin elektriksel, anatomik ve damar haritasını milimetrik düzeyde çıkartmak adına A Life Sağlık Grubu Kardiyoloji kliniklerine başvurabilir; yüksek çözünürlüklü dijital EKG ve Efor (Treadmill) ünitelerimiz, 24/48 Saatlik Mobil Ritim Holter cihazlarımız, renkli Doppler Ekokardiyografi (EKO) sistemlerimiz ve uzman hekim kadromuz doğrultusunda muayene randevunuzu güvenle oluşturabilirsiniz.