Hemikolektomi (Bağırsak Rezeksiyonu) Nedir?

Hemikolektomi, kalın bağırsağın (kolon) sağ ya da sol yarısının, hastalıklı segmentle birlikte damar–lenf–mezenter yapılarıyla çıkarılması işlemidir. En sık nedenler; kolon kanseri, büyük veya ileri düzey polipler, komplike divertikülit, Crohn/ülseratif kolite bağlı sınırlı hastalık, iskemi ve nadiren travmadır. İşlem genellikle laparoskopik (kapalı) veya açık yöntemle yapılır; ardından bağırsak uçları tekrar birleştirilir (anastomoz) ya da seçilmiş durumlarda geçici/kalıcı stoma (torba) açılabilir.

“Hemikolektomi belirtileri” ifadesi, çoğu kez ameliyata götüren ön bulguları anlatır: dışkıda kan, anemi, ağrı–kramp, kilo kaybı, kabızlık–ishal gibi bağırsak alışkanlığında değişiklik, tıkayıcı şikâyetler veya görüntüleme/kolonoskopide tespit edilen lezyonlar. Tanı ve evreleme; kolonoskopi–biyopsi, kontrastlı görüntülemeler ve kan testleriyle netleştirilir.

Bağırsak rezeksiyonu nedir? İnce ya da kalın bağırsağın hasta bölümünün çıkarılmasıdır. Kolon rezeksiyonu, kalın bağırsağa özel rezeksiyonların genel adıdır (kolon rezeksiyonu nedir). Proktokolektomi ise tüm kolon + rektumun birlikte alınmasıdır; yaygın ülseratif kolit, ailesel adenomatöz polipozis veya yaygın kanserlerde gündeme gelir. Hemikolektomi, kolon rezeksiyonlarının yarım kolon çıkarılan alt tipidir.

Ameliyat tipinin seçimi; hastalığın yeri, yaygınlığı, hastanın genel durumu ve onkolojik–fonksiyonel hedeflere göre yapılır. Amaç; hastalığı tamamen temizlemek, damar–lenf alanını onko-lojik prensiplere uygun çıkarmak ve mümkünse bağırsak sürekliliğini korumaktır.

Sağ hemikolektomi, çekum, çıkan kolon ve çoğu zaman hepatic fleksura ve terminal ileumdan kısa bir segmentle birlikte çıkarılmasını kapsar. Özellikle sağ kolon kanserleri, laparoskopik sağ hemikolektomi ile etkin biçimde tedavi edilebilir. Anastomoz genellikle ileokolik (ince–kalın bağırsak) tarzındadır.

Sol hemikolektomi, dalak fleksurası ile sigmoid segmenti de içerebilen sol kolonun çıkarılmasıdır. En sık endikasyonlar sol kolon kanserleri ve tekrarlayan/komplike divertikülittir. Anastomoz, kalan infrarenal kolon ile sigmoid/üst rektum arasında yapılır. Genişletilmiş sağ hemikolektomi, lezyon yayılımı veya damar planı gereği transvers kolonun daha geniş kısmının eklendiği onkolojik rezeksiyondur (hemikolektomi sağ veya sol, tümör yerleşimine göre belirlenir).

Ameliyat öncesi hazırlık; kolonoskopi raporu, görüntüleme, kan sayımı–biyokimya, beslenme değerlendirmesi ve anestezi vizitiyle tamamlanır. Bazı olgularda bağırsak temizliği ve antibiyotik profilaksisi uygulanır. Laparoskopik yöntemde birkaç küçük kesiden, açık yöntemde ise orta hat veya sağ/sol yan kesiden girilir.

Cerrahi adımlar; ilgili damarların ligasyonu, mezokolon diseksiyonu, kolon segmentinin çıkarılması, lenf nodu diseksiyonu (onkolojik olgularda) ve anastomozun güvenle kurulmasıdır. Kaçak riskini azaltmak için teknik manevralar, gerekirse koruyucu stoma, kanama kontrolü ve dren yerleştirme değerlendirilir. Patolojiye gönderilen parçadan temiz cerrahi sınır ve lenf nodu sayısı onkolojik başarı için kritiktir.

Erken dönemde en sık kanama, enfeksiyon (yara/karın içi), ileus (bağırsak geç çalışması), anastomoz kaçağı ve pıhtı (DVT/PE) görülür (hemikolektomi komplikasyonları). Kaçak; ateş, karın ağrısı, karında hassasiyet ve laboratuvar bozulmasıyla seyreder, erken tanı–müdahale gerektirir.

Geç dönemde fıtık, yapışıklığa bağlı tıkanma, ishal/gevşek dışkı (özellikle sağ hemikolektomide safra asidi malabsorpsiyonu eşlik edebilir) ve nadiren beslenme eksiklikleri (B12, demir) görülebilir. Risk; hasta yaşı, beslenme durumu, eş hastalıklar, sigara ve acil/elektif oluşuna göre değişir.

İlk saatlerde ağrı kontrolü, erken mobilizasyon ve solunum egzersizleri önceliklidir (hemikolektomi sonrası ağrı yönetimi multimodaldir: damar içi analjezikler, gerekirse epidural). ERAS (Hızlandırılmış İyileşme) protokolleriyle çoğu hasta ilk 24 saatte ayağa kalkar, kısa yürüyüşlere başlar.

Barsak sesleri döner dönmez ağızdan sıvı–yumuşak gıdaya geçilir; gaz–dışkı çıkışıyla diyet ilerletilir. Tümör olgularında patoloji raporu, lenf nodu tutulumu ve evreye göre adjuvan kemoterapi kararını belirler. Taburculuk sonrası yara bakımı, ateş/karın ağrısı/şişkinlik gibi uyarı bulguları ve takip randevuları net tarif edilmelidir.

İlk hafta sıvı–yumuşak–posasız diyet (çorba, yoğurt, iyi pişmiş sebze–püre, muz–elma püresi) tercih edilir; gaz yapan baklagiller, çok lifli–çiğ ürünler ve gazlı–şekerli içeceklerden kaçınılır (hemikolektomi sonrası beslenme). 2–3 hafta içinde lif kademeli artırılır; iyi çiğneme ve bol su temel ilkedir.

Sağ hemikolektomi sonrası safra asidi ilişkili sulu dışkı gelişirse, çözünür lif (psyllium) ve gerekirse safra asidi bağlayıcılar hekimce eklenebilir. B12/demir depoları takip edilmeli; gerekirse destek verilmelidir. Tüm takviyeler ve “bitkisel ürünler” cerrah ve onkoloji ekibiyle paylaşılmalıdır.

Çoğu hastada 2–4 hafta içinde günlük aktivitelere dönüş mümkündür; ağır kaldırma 6–8 hafta kısıtlanır. Yara tamamen iyileşene kadar havuz/deniz önerilmez. Onkolojik olgularda kolonoskopi ve görüntüleme takvimine uyum, nüksün erken saptanmasını sağlar.

Bağırsak alışkanlığı başlangıçta düzensiz olabilir; günlük kısa yürüyüş, yeterli sıvı, kademeli lif artışı ve gerektiğinde probiyotik gıdalar (yoğurt/kefir) yardımcıdır. Uzayan ishal, inatçı kabızlık, ateş, kusma veya artan karın ağrısında beklemeden cerrahi ekiple iletişim kurulmalıdır.

• Hemikolektomi Nedir?
Kolonun sağ ya da sol yarısının damar–lenf planlarıyla birlikte çıkarılmasıdır. En sık neden kolon kanseri, divertikülit ve seçilmiş inflamatuvar hastalıklardır.

• Sağ Hemikolektomi Mi, Sol Hemikolektomi Mi?

Tümör/lezon yerine göre karar verilir: çekum–çıkan kolon lezyonlarında sağ, sol kolon–sigmoid lezyonlarında sol tercih edilir. Yayılım varsa genişletilmiş rezeksiyon yapılabilir.

• Hemikolektomi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Laparoskopik ya da açık; ilgili damarların bağlanması, hastalıklı kolon segmentinin çıkarılması ve anastomoz kurulması temel adımlardır. Seçilmiş durumlarda stoma açılabilir.

• Komplikasyonlar Nelerdir?

Kanama, enfeksiyon, anastomoz kaçağı, ileus, pıhtı ve geç dönemde fıtık–yapışıklık. Erken mobilizasyon, doğru ağrı kontrolü ve yakın takip riskleri azaltır.

• Ameliyat Sonrası Ne Zaman Yemek Yiyebilirim?

Barsak hareketleri döner dönmez sıvı–yumuşak gıdaya başlanır; 1–2 hafta içinde kademeli normal diyete geçilir. Lif ve gaz yapan gıdalar yavaş artırılmalıdır.

• Hemikolektomi Sonrası Ağrı Normal Mi?

İlk günlerde ağrı beklenir ve çoklu yöntemle kontrol edilir. Artan, tek taraflı şiddetlenen veya ateş–taşikardiyle birlikte olan ağrı komplikasyon işareti olabilir.

• Hemikolektomi Sonrası Onkoloji Tedavisi Gerekir Mi?

Patoloji evre ve lenf nodu durumuna göre adjuvan kemoterapi önerilebilir. Karar, tümör konseyinde kişiye özel verilir.