Lenf Düğümleri Nedir?

Lenf düğümleri ne demek? Lenf düğümleri (lenf bezleri), bağışıklık sisteminin “filtre istasyonları”dır. Lenf sıvısı bu küçük fasulye şekilli yapılardan geçerken mikroplar, yabancı parçacıklar ve anormal hücreler tutulur. İçlerindeki bağışıklık hücreleri (özellikle B ve T lenfositleri) uyarılır. Kısaca lenf düğümleri ne işe yarar ya da lenf düğümleri görevi nedir denince; mikropları yakalamak, bağışıklık yanıtını organize etmek ve hastalık sinyallerini büyütmeden söndürmek akla gelir.

“Lenf düğümleri akyuvar üretir mi?” sorusu da sık gelir. Akyuvarların “üretildiği” ana yerler kemik iliği ve timustur; lenf düğümleri ise bu hücrelerin olgunlaşıp çoğaldığı ve aktive olduğu merkezlerdir. Yani üretim değil, eğitim ve çoğalma sahasıdır.

Lenf düğümleri vücudumuzun nerelerinde bulunur sorusunun cevabı: baş–boyun (çene altı, kulak önü/arkası, boyun yanları), koltuk altı, göğüs kafesi içi (mediasten), karın boşluğu, kasık ve diz arkası gibi çok sayıda bölgesel lenf düğümleri zinciridir. Günlük hayatta en sık fark edilen baş boyundaki lenf düğümleri ve kasık/koltuk altı zincirleridir.

Lenf düğümleri nerede diye elle yoklarken sert–hareketsiz yapılar aramak doğru değildir. Normalde düğümler yumuşak, hareketli ve küçüktür. Karın boşluğu lenf düğümleri gibi derin yerleşimli olanlar elle hissedilmez; ancak ultrason, BT veya MR’da görülebilir.

Lenf düğümleri neden şişer? En sık neden, üst solunum yolu enfeksiyonu, diş–diş eti iltihabı, ciltte çizik/iltihap gibi reaktif sebeplerdir. Bu tabloda hassas lenf düğümleri, üzerine bastırınca artan lenf bezi ağrısı ve eşlik eden soğuk algınlığı bulguları olur. Örneğin çene altında şişlik çoğu zaman bademcik/damak–diş kaynaklı reaktif büyümedir.

Bazı durumlarda lenf düğümlerinin iltihaplanması (lenfadenit) gelişir; düğüm kızarık-sıcak ve belirgin ağrılı olabilir. Daha nadiren tüberküloz, otoimmün hastalıklar veya tümörler lenf düğümlerinin büyümesine yol açabilir. Sert, lastiksi, hareketsiz ve 2 cm’den büyük düğümler; boyunda şişmiş lenf düğümlerinin 2–4 haftadan uzun sürmesi; gece terlemesi–kilo kaybı gibi eşlikler uyarı işareti kabul edilir ve hekime başvurulmalıdır.

Ultrason raporlarında görülen “yağlı hilusu lenf nodu nedir?” ifadesi genellikle iyi huylu bir bulgudur. Sağlıklı lenf düğümlerinin merkezinde “hilus” denen, yağlı bir kapı bölgesi vardır. Bu yağlı hilusun korunması ve düğümün elips/oval şeklinin sürmesi, reaktif–iyi huylu lehinedir.
Buna karşılık, şeklin küreselleşmesi, hilusun silinmesi ve çevre dokudan ayrışmayan düzensiz görünüm şüpheli sayılabilir. Ancak tek başına görüntü değil; öykü, muayene ve gerekirse kan–kültür sonuçları hep birlikte değerlendirilir. Kısacası “lenf düğümlerinde” yazan her bulgu, bağlamıyla anlam kazanır.

Lenf bezi şişmesine ne iyi gelir sorusunun kısa cevabı: nedenin tedavisi. Basit viral enfeksiyonlarda istirahat, sıvı alımı, ağrı–ateş kontrolü ve ılık kompres genellikle yeterlidir. Diş–diş eti kaynaklıysa diş hekimi müdahalesi gerekir; bakteriyel lenfadenitte doktorunuz uygun antibiyotik başlayabilir.

Kısa sürede geçmeyen, giderek büyüyen ya da sert–hareketsiz düğümlerde kendi kendine tedaviye devam etmek doğru değildir. Özellikle lenf düğümleri iltihabı belirtileri (kızarıklık–ısınma), yüksek ateş, açıklanamayan halsizlik varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Lenf düğümleri tedavisi çoğu zaman izlem ve nedenin düzeltilmesi ile sınırlıdır. Doktorunuz; kan tahlili (tam kan, CRP), gerektiğinde ultrason, nadiren iğne aspirasyonu ya da eksizyonel biyopsi isteyebilir. Biyopsi kararını büyüklük, süresi, eşlik eden bulgular ve görüntüleme özellikleri belirler.

Patoloji raporlarında sık görülen “lenf düğümünde reaktif hiperplazi” ifadesi, bağışıklık hücrelerinin enfeksiyon/uyaran karşısında iyi huylu çoğalmasıdır. Çoğunlukla kendiliğinden geriler. Kısacası lenf düğümlerinin şişmesi her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Fakat düzenli izlem ve gerektiğinde hedefe yönelik tetkik önemlidir.

Baş boyundaki lenf düğümleri; üst solunum yolu, kulak–burun–boğaz ve ağız–diş bölgesinden drenaj alır. Bu nedenle diş hekimi ziyareti, boğaz enfeksiyonu veya cilt kesileri sonrası bu bölgedeki şişmiş lenf düğümleri reaktiftir.

Koltuk altındaki düğümler için “aksiller lenf düğümleri sınıflandırması” (Level I–III) özellikle meme hastalıklarının evrelemesinde kullanılır: pektoralis minör kasının dışı (Level I), arkası (Level II) ve içi (Level III). Kasıktaki düğümler ise bacak–ayak ve cinsel bölgelerden drenaj alır. Tırnak batması, mantar veya küçük kesiler bile lenf bezi şişmesi yapabilir.

Lenf düğümleri iltihabı (lenfadenit) çoğu kez tek taraflı, kızarık, dokunmakla ağrılı ve sıcak bir kitle olarak belirir; bazen ciltte sivilce–apse benzeri yumuşama da eklenir. Bu tabloda lenf düğümleri iltihabı belirtileri ateş, halsizlik ve bölgesel ağrıdır.

Lenfoma/metastaz gibi durumlarda düğümler ağrısız, lastiksi–sert ve hareketsiz olabilir; gece terlemesi, kilo kaybı, uzun süren ateş eşlik edebilir. Bu ayrımı kendi kendinize yapmak mümkün değildir; kalıcı/ilerleyen bulgular hekime başvurmayı gerektirir.

• Lenf düğümleri vücudumuzun nerelerinde bulunur?

Baş–boyun, koltuk altı, göğüs kafesi içi, karın boşluğu lenf düğümleri, kasık ve diz arkası gibi zincirler hâlinde. Yüzeyel olanlar bazen elle hissedilebilir, derin olanlar görüntüleme ile saptanır.

• Çene altında şişlik ve lenf bezi ağrısı neden olur?

Diş–diş eti, bademcik, üst solunum yolu enfeksiyonu en sık nedenlerdir. Ağrılı–hassas ve hareketli ise genellikle reaktiftir; 2–3 haftada gerilemeyen şişlikte doktor değerlendirmesi gerekir.

• Lenf bezi şişmesine ne iyi gelir?

İstirahat, sıvı, ılık kompres ve nedenin tedavisi. Bakteriyel şüphede hekim antibiyotik düzenler; diş–deri kaynaklıysa ilgili branşa başvurulur.

• Yağlı hilusu lenf nodu nedir?

Ultrason’da hilusta yağlı görünümün korunması iyi huylu bulgudur. Hilusun silinmesi veya şeklin küreselleşmesi şüpheli olabilir; klinikle birlikte yorumlanır.

• Lenf düğümleri şişmesi ne zaman ciddidir?

2 cm, sert–hareketsiz, 2–4 haftadan uzun süren; açıklanamayan ateş, gece terlemesi, kilo kaybı eşlik eden düğümler ciddiye alınmalıdır.

• Lenf düğümleri tedavisi nasıl planlanır?

Önce neden bulunur; gerekirse kan testleri, ultrason, iğne aspirasyonu veya biyopsi yapılır. Patolojide “reaktif hiperplazi” iyi huylu yanıtı anlatır.