Rektal Prolapsus

Rektal Prolapsus (Makat Sarkması), tıbbi dilde rektumun (kalın bağırsağın en son kısmı) normal yerinden kayarak makattan (anüsten) dışarı sarkması durumudur. Halk arasında "makat sarkması" olarak da bilinen bu tablo, vücudun anatomik sınırlarını biraz fazla zorladığı, hem fiziksel konforu hem de sosyal hayatı ciddi şekilde etkileyebilen bir durumdur.

Bu durum, sarkmanın derecesine göre iki ana grupta incelenir:

1. Kısmi (Mukozal) Prolapsus: Sadece bağırsağın iç tabakasının (mukoza) dışarı çıkmasıdır. Genellikle ileri derece hemoroid ile karıştırılabilir.

2. Tam Kat (Total) Prolapsus: Bağırsağın tüm katmanlarının makattan dışarı sarkmasıdır. Bu durumda makat bölgesinde belirgin, halka şeklinde boğumlar görülür.

Rektal prolapsus, bağırsağın son kısmını (rektum) yerinde tutan destek dokularının, kasların ve bağların zayıflaması sonucu oluşur. Tıpkı bir hamak gibi rektumu destekleyen bu yapıların gevşemesi, bağırsağın aşağı doğru kayarak makattan dışarı sarkmasına yol açar.

Bu durum genellikle tek bir "kaza" anında değil, yıllar süren kronik zorlanmaların birikimiyle ortaya çıkar.

Bağırsak hareketleri sırasındaki aşırı basınç, destek dokuları zamanla esnetir ve kopma noktasına getirir.

• Kronik Kabızlık: Yıllarca süren şiddetli ıkınma, pelvik taban kaslarını sürekli yorar.

• Kronik İshal: Sık ve kontrolsüz bağırsak hareketleri doku stabilitesini bozabilir.

• Ağır Kaldırma: Sürekli karın içi basıncı artıran fiziksel aktiviteler.

Vücut yaşlandıkça tüm bağ dokuları gibi pelvik bölgedeki dokular da esnekliğini kaybeder.

• Yaşlanma: Kas tonusunun azalması en yaygın nedendir.

• Hamilelik ve Doğum: Özellikle çok sayıda yapılan zorlu vajinal doğumlar, pelvik taban kaslarına büyük zarar verebilir.

• Geçmiş Cerrahi Müdahaleler: Pelvik bölgede yapılan bazı ameliyatlar doku bütünlüğünü etkileyebilir.

Makatı çevreleyen ve rektumu tutan kasların sinir uyarımı bozulduğunda sarkma kaçınılmaz hale gelebilir.

• Omurilik Yaralanmaları: Sinir iletiminin kesilmesi kas kontrolünü yok eder.

• Sinir Hasarı: Şeker hastalığı (diyabet) veya bel fıtığı gibi durumlar pelvik bölge sinirlerini etkileyebilir.

Yetişkinlerde durum genellikle kas gevşekliğiyken, çocuklarda farklı nedenler aranır:

• Kistik Fibrozis: Bu hastalığın erken belirtilerinden biri olabilir.

• Bağırsak Parazitleri: Şiddetli ıkınmaya neden olan enfeksiyonlar.

• Yetersiz Beslenme: Protein eksikliği bağ dokularını zayıflatabilir.

Rektal prolapsus belirtileri, başlangıçta sadece dışkılama sırasında ortaya çıkan geçici bir durumken, zamanla kalıcı ve yaşam kalitesini ciddi oranda düşüren bir tabloya dönüşebilir. Belirtiler, bağırsağın ne kadarının dışarı sarktığına bağlı olarak değişiklik gösterir.

İşte rektal prolapsusun en yaygın görülen klinik belirtileri:

• Makattan Dışarı Sarkan Kitle: En belirgin belirtidir. Başlangıçta sadece tuvalette ıkınırken dışarı çıkan ve sonra kendiliğinden içeri giren kırmızımsı, etli bir doku fark edilir. İlerleyen evrelerde bu doku elle içeri itilmek zorunda kalınabilir veya sürekli dışarıda kalabilir.

• Mukuslu Akıntı ve Nemlilik: Sarkan bağırsak dokusu (mukoza) sürekli sıvı salgıladığı için iç çamaşırında ıslaklık, yapışkanlık ve mukus fark edilir.

• Rektal Kanama: Sarkan dokunun iç çamaşırına veya tuvalet kağıdına sürtünmesi sonucu parlak kırmızı renkte kanamalar görülebilir.

• Dışkı ve Gaz Kaçırma (İnkontinans): Bağırsağın sürekli dışarı sarkması, makat kaslarını (sfinkter) genişletip zayıflatır. Bu da kontrolsüz gaz çıkışına veya dışkı sızıntısına yol açar.

• Tam Boşalamama Hissi (Tenesmus): Tuvalet sonrası bağırsakların hala dolu olduğu veya içeride bir engel olduğu hissi çok yaygındır.

• Kronik Kabızlık veya Zorlanma: Hastaların büyük çoğunluğu, dışkılamayı başlatmakta veya tamamlamakta zorluk çektiklerini belirtir.

Rektal prolapsus (makat sarkması), bağırsak duvarının anatomik desteğini kaybederek yer değiştirmesiyle karakterize, hastanın yaşam konforunu ileri derecede etkileyen proktolojik bir tablodur. Kolorektal cerrahi protokollerinde, prolapsusun "gizli" (internal) veya "dışarıda" (eksternal) olması, uygulanacak cerrahi tekniğin (Ventral Rektopeksi veya Delorme prosedürü gibi) belirlenmesinde en kritik ayrım noktasıdır.

A Life Sağlık Grubu Genel Cerrahi ve Proktoloji birimlerimizde, hastalarımızın semptomlarını fiziksel muayene ve dinamik MR defekografi gibi ileri görüntüleme yöntemleriyle analiz ediyoruz.

Rektal prolapsus tedavisi, sarkmanın derecesine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Erken evrelerde veya çocuklarda ameliyatsız yöntemlerle semptomlar kontrol altına alınmaya çalışılsa da, yetişkinlerde kalıcı ve kesin çözüm genellikle cerrahi müdahaledir.

Tedavinin temel amacı, sarkan bağırsağı normal anatomik konumuna geri getirmek ve bağırsak hareketlerini (dışkı kontrolünü) iyileştirmektir.

Rektal prolapsus ameliyatı, yetişkinlerde makat sarkmasının tek kesin ve kalıcı tedavi yöntemidir. Ameliyatın temel felsefesi, yerinden kayan bağırsağı tekrar karın içindeki anatomik yerine sabitlemek (rektopeksi) veya sarkan fazla dokuyu kesip çıkarmaktır.

Hangi cerrahi yöntemin seçileceği; hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, sarkmanın büyüklüğüne ve kabızlık geçmişine göre belirlenir. 

Cerrahi yaklaşım, sarkmanın tipine göre iki ana yoldan yapılır:

Genellikle genel sağlık durumu iyi olan ve nüks (tekrarlama) riskini minimize etmek isteyen hastalarda tercih edilir.

• Rektopeksi: Rektumun yukarı çekilerek leğen kemiği içindeki dokulara (genellikle dikiş veya özel bir yama ile) sabitlenmesi işlemidir.

• Laparoskopik / Robotik Cerrahi: Günümüzde altın standarttır. Karın açılmadan küçük deliklerden girilerek yapılır. İyileşme süreci çok daha hızlıdır.

• Reseksiyon Rektopeksi: Eğer hastada şiddetli kabızlık varsa, bağırsağın bir kısmının çıkarılmasıyla sabitlenme işlemi birleştirilebilir.

Genellikle ileri yaştaki veya genel anestezi alması riskli olan hastalarda tercih edilir.

• Altemeier Prosedürü: Dışarı sarkan bağırsak kısmının kesilip çıkarılması ve kalan uçların birbirine dikilmesi işlemidir.

• Delorme Prosedürü: Sadece bağırsağın sarkan iç tabakasının (mukoza) çıkarılıp kas tabakasının içeriden katlanarak dikilmesidir.

Ameliyat sonrası başarının devamlılığı için hastanın dikkat etmesi gereken kritik noktalar vardır:

1. Diyet ve Lif Tüketimi: Dikişlerin veya sabitleme yapılan bölgenin zorlanmaması için dışkının yumuşak kalması şarttır. Bol sıvı ve posalı gıdalar hayati önem taşır.

2. Ikınmaktan Kaçınma: Tuvalet alışkanlıkları yeniden düzenlenmelidir. Tuvalette uzun süre kalmak ve ıkınmak, ameliyatın nüks etmesine neden olabilir.

3. Fiziksel Aktivite: İlk 4-6 hafta ağır kaldırmaktan ve ağır spordan kaçınılmalıdır. Ancak kısa yürüyüşler bağırsak hareketleri için önerilir.

4. Pelvik Taban Egzersizleri: Doktor onayıyla başlanacak Kegel egzersizleri, zayıflamış olan makat kaslarının (sfinkter) güçlenmesine yardımcı olur.

Cerrahi öncesi veya sonrasında başarı şansını artırmak için uygulanır:

• Yüksek Lifli Diyet: Ikınmayı önlemek için dışkının yumuşak kalması hayati önem taşır.

• Pelvik Taban Fizik Tedavisi (Kegel): Makat kaslarını güçlendirerek dışkı kaçırma (inkontinans) sorununu iyileştirmek için kullanılır.

• Biofeedback Eğitimi: Hastaya makat kaslarını doğru şekilde nasıl kasıp gevşeteceğini öğreten bir tekniktir.