Sara Hastalığı Nedir​? Sara Hastalığı Belirtileri​ Nelerdir?

Sara hastalığı, beyinde yer alan sinir hücrelerinin (nöronların) aniden, aşırı ve kontrolsüz bir şekilde elektriksel deşarj yapması sonucu ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle seyreden kronik nörolojik bir rahatsızlıktır. Halk arasında sara hastalığı olarak bilinen bu tablonun tıp literatüründeki resmi adı epilepsi olarak tanımlanır.

Tıbbi olarak tek bir nöbet atağı geçirmek kişiye sara tanısı koymak için yeterli değildir. Bir bireyde sara hastalığının varlığından söz edebilmek için, ateş veya kan şekeri düşüklüğü gibi geçici bir nedene bağlı olmaksızın en az iki nöbetin minimum 24 saat arayla tekrarlaması gerekir. Beynin elektriksel haritasında aniden beliren bu senkronize olmayan patlamalar; hastanın bilincinde anlık kapanmalara, bedeninde kontrolsüz kasılmalara, duyusal yanılsamalara veya ritmik sıçramalara yol açar.

Sara hastalığı, beynin normal nöronal iletim mekanizmasını ve iyon kanallarının hassas dengesini bozan çok sayıda farklı etken nedeniyle ortaya çıkar. Hastalık anne karnındaki bebeklik evresinden ileri yaşlılık dönemine kadar her yaşta aniden belirebilir; özellikle çocukluk döneminde ve 65 yaş üzeri bireylerde görülme sıklığı belirgin şekilde artar.

Beyinde epileptik bir odak oluşturarak sara hastalığına yol açan ve yetişkinlikte sonradan gelişebilen temel tıbbi nedenler şunlardır:

• Doğum Sırası Travmalar ve Oksijensiz Kalma: Bebeklerin doğum kanalında uzun süre kalması veya kordon dolanması sonucu beynin oksijensiz kalması (neonatal asfiksi), nöronal dokuda kalıcı zedelenme bırakır.

• Kafa Travmaları ve Doku Zedelenmeleri: Trafik kazaları, sert darbeler veya yüksekten düşmeler sonucu beyin dokusunda oluşan skar (nedbe) dokusu, yıllar sonra anormal elektrik üreten bir merkez haline gelebilir.

• Serebrovasküler Olaylar (İnme ve Felç): İleri yaşta beyin damarlarının tıkanması veya kanaması, dokunun kanlanmasını bozarak yetişkinlikte sonradan gelişen sara vakalarının en birincil nedenini oluşturur.

• Geçirilmiş Merkezi Sinir Sistemi Enfeksiyonları: Menenjit (beyin zarı iltihabı) veya ensefalit (beyin dokusu iltihabı) gibi ağır enfeksiyonlar sonrasında nöronların elektrik iletim hatları kalıcı hasar görebilir.

• Beyin Tümörleri ve Kitleler: Kötü veya iyi huylu tümöral yapılar, etraflarındaki sağlıklı beyin dokusuna bası uygulayarak nöbet merkezleri yaratabilir.

• Gelişimsel Anomaliler: Beyin korteksinin anne karnındaki oluşumu esnasında meydana gelen yapısal bozukluklar (kortikal displazi).

Sara hastalığı kişiden kişiye dokunmayla, kanla, tükürükle, solunum yoluyla veya ortak eşya kullanımıyla KESİNLİKLE bulaşan bir hastalık değildir. Bununla birlikte sara, doğrudan tek bir genin aktarılmasıyla ebeveynden çocuğa geçen basit bir kalıtsal rahatsızlık olmasa da, bireylerin nöbet geçirme eşiğinin ailesel olarak düşük belirlenmesinde genetik faktörler rol oynar.

Ailesinde sara öyküsü bulunan bireylerin beyin hücreleri dış etkenlere karşı daha hassas olabilir; bu durum nöbet eşiğini düşürerek nöbetlerin ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Çocukluk çağı absans epilepsisi gibi bazı özel sendromlarda belirgin genetik yatkınlıklar veya iyon kanalı mutasyonları tespit edilmiştir. Ancak vakaların yarısından fazlasında belirlenebilen bir genetik mutasyon bulunmaz; dolayısıyla ailede sara olması doğacak her çocukta bu hastalığın görüleceği anlamına gelmez.

Sara nöbetlerini aniden başlatan faktörler, beynin nöronal nöbet eşiğini doğrudan düşürerek düzenli antiepileptik ilaç kullanan hastalarda dahi beklenmedik krizlere yol açabilen iç ve dış etkenlerdir. Tedavi sürecindeki bir hastanın nöbet kontrolünü tam sağlayabilmesi için bu tetikleyici uyaranları hassasiyetle tanıması şarttır.

Sara nöbetlerini en sık tetikleyen klinik faktörler şunlardır:

• Uzun Süreli Uykusuzluk ve Yorgunluk: Uyku düzeninin bozulması beyin nöronlarının dinlenme fizyolojisini sekteye uğratan en güçlü nöbet tetikleyicisidir.

• Antiepileptik İlaçların Aksatılması: İlaç dozlarının unutulması, saatlerinin kaydırılması veya ilacın aniden bırakılması kanda etken madde düzeyini düşürerek şiddetli nöbet dalgaları yaratır.

• Aşırı Zihinsel ve Fiziksel Stres: Yüksek kortizol ve adrenalin salınımı beyindeki elektriksel aktivite dengesini kararsızlaştırır.

• Stroboskopik ve Parlak Işıklar (Fotohassasiyet): Diskolar, televizyon/bilgisayar ekranındaki ani flaş patlamaları veya ağaç aralarından süzülen güneş ışıkları fotosensitif sara hastalarında nöbeti anında başlatabilir.

• Alkol ve Madde Kullanımı: Alkol alımı esnasında veya alkolün vücuttan çekilme (yoksunluk) evresinde beyin hücreleri aşırı duyarlı hale gelir.

• Yüksek Ateş ve Enfeksiyonlar: Vücut sıcaklığının yükselmesi nöronal iletim kanallarını kararsızlaştırır.

• Uzun Süreli Açlık ve Kan Şekeri Düşüklüğü: Beynin ana enerji kaynağı olan glikozun yetersizliği hücresel iyon pompalarını bozar.

Sara hastalığı belirtileri, beynin elektrik deşarjının başladığı bölgeye ve bu uyarının yayılım hızına bağlı olarak hafif bir dalgınlıktan tüm bedeni kaplayan kasılmalara kadar geniş bir yelpazede ortaya çıkar. Nöbet esnasında hastanın kontrolü dışında gelişen en belirgin klinik semptomlar; gözlerin tek bir noktaya sabitlenmesi veya yukarı kayması, çene kilitlenmesi ve dişlerin birbirine kenetlenmesidir.

Hastalığın klasik kasılmalı (tonik-klonik) nöbet evrelerinde gözlemlenen temel semptomlar şunlardır:

• Ani Bilinç Kaybı ve Yere Düşme: Hasta nöbet başlarken aniden bilincini kaybederek yere yığılır.

• Vücutta Şiddetli Kasılma ve Titreme: Önce tüm beden kaskatı kesilir (tonik evre), ardından kollarda ve bacaklarda ritmik atma ve çırpınma hareketleri başlar (klonik evre).

• Solunum Düzensizliği ve Ağızdan Köpük Gelmesi: Kasların kasılmasına bağlı olarak solunum geçici olarak durabilir, dudaklarda morarma görülebilir ve tükürük salgısının artmasıyla ağızdan köpük gelebilir.

• Dilde Isırma ve İdrar Kaçırma: Mesane kaslarının gevşemesi sonucu kontrolsüz idrar kaçırma yaşanabilir ve çene kasılmasıyla dil yandan ısırılabilir.

• Nöbet Sonrası Kafa Karışıklığı (Post-İktal Evre): Kasılmalar bittiğinde hasta derin bir uyku haline geçer, kendine geldiğinde ise şiddetli baş ağrısı, kas yorgunluğu ve belirgin bir oryantasyon bozukluğu (kafa karışıklığı) yaşar.

Bebeklik ve çocukluk dönemindeki sara hastalığı belirtileri, sinir sisteminin henüz gelişim aşamasında olması nedeniyle yetişkinlerdeki klasik kasılmalı krizlerden oldukça farklı klinik sinyaller verir. Küçük yaş gruplarında nöbetler sıklıkla aileler tarafından basit bir gaz sancısı, irkilme, uyku hali veya dikkat eksikliği sanılarak gözden kaçırılabilir.

Yaş gruplarına göre bebeklerde ve çocuklarda görülen özel sara belirtileri şunlardır:

• Bebeklerde (İnfantil Spazm): Süt çocukluğu döneminde kolların ve bacakların gövdeye doğru aniden katlanıp kapanması, kafa ve boyunun ritmik şekilde öne düşmesiyle karakterize hızlı sıçrama hareketleridir. Saniyeler süren bu spazmlar genellikle uykudan uyanırken arka arkaya tekrarlar.

• Çocuklarda Dalma Nöbetleri (Absans Nöbetler): Okul çağındaki çocuklarda aniden oyun oynarken veya konuşurken başlayan, 5 ila 15 saniye süren boş bakışlardır. Çocuk tek bir noktaya dalar, seslenildiğinde hiçbir tepki vermez, göz kapaklarında hafif seyirme olabilir ve nöbet bittiğinde kaldığı cümleye veya işe hiçbir şey olmamış gibi devam eder.

• Göz Kayması ve Aniden Yere Düşme: Çocuğun gözlerinin yukarı dikilmesi, çenesinin aniden kilitlenmesi veya kas tonusunun birden kaybolmasıyla patates çuvalı gibi yere yığılması (atonik nöbet) çocukluk çağı sara tablosunda sıklıkla gözlemlenir.