Gastroskopi Nedir? Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer?

Gastroskopi, üst sindirim sisteminin doğrudan görüntülenmesini sağlayan tıbbi bir incelemedir. İşlem sırasında doktor, gastroskop adı verilen esnek ve kameralı cihazla yemek borusunun, midenin ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümünün iç yüzeyini değerlendirir. Bu yöntem, yalnızca belirtilere dayanarak anlaşılamayan bazı hastalıkların belirlenmesine ve gerektiğinde doku örneği alınarak laboratuvarda incelenmesine yardımcı olur.

Gastroskopi sırasında mukoza adı verilen iç yüzeydeki kızarıklık, iltihap, ülser, kanama alanları, darlıklar veya şüpheli oluşumlar görülebilir. Doktor gerekli gördüğünde biyopsi alabilir ya da kanama kontrolü ve darlıkların genişletilmesi gibi bazı tedavi işlemlerini gerçekleştirebilir. Bu nedenle gastroskopi yalnızca tanı koymak için değil, belirli durumlarda tedavi amacıyla da kullanılabilir.

Gastroskopi kelimesi, mide ve üst sindirim sisteminin özel bir cihaz yardımıyla görüntülenmesini ifade eder. Günlük kullanımda mide endoskopisi veya üst gastrointestinal endoskopi olarak da adlandırılabilir. İşlemin temel amacı, sindirim sisteminin üst bölümündeki dokuları doğrudan inceleyerek belirtilerin olası nedenlerini araştırmaktır.

Gastroskopi, açık ameliyat değildir ve genellikle ağız yoluyla gerçekleştirilir. İşlem sırasında karında kesi açılmaz; görüntüler cihazın ucundaki kamera aracılığıyla ekrana aktarılır. Gerektiğinde aynı cihazın içinden geçirilen özel araçlarla biyopsi veya bazı tedavi uygulamaları yapılabilir.

Gastroskopi, üst sindirim sistemiyle ilişkili belirtilerin nedenini araştırmak, bazı hastalıkları teşhis etmek ve gerektiğinde tedavi uygulamak amacıyla yapılır. Uzun süre devam eden hazımsızlık, tekrarlayan mide ağrısı, yutma güçlüğü veya açıklanamayan sindirim sistemi kanaması bu incelemenin değerlendirilmesini gerektirebilir. İşlemin gerekli olup olmadığı; belirtilerin süresi, kişinin yaşı, sağlık geçmişi, muayene bulguları ve diğer testlerin sonuçları dikkate alınarak belirlenir.

Gastroskopinin yapılabileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Uzun süren veya tekrarlayan üst karın ağrısı ve hazımsızlık

• Tedaviye rağmen devam eden reflü yakınmaları

• Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı

• Nedeni açıklanamayan bulantı ve tekrarlayan kusma

• Üst sindirim sistemi kanaması şüphesi

• Demir eksikliği anemisi gibi bazı durumlarda kanama kaynağının araştırılması

• Mide veya onikiparmak bağırsağı ülseri şüphesi

• Çölyak hastalığının değerlendirilmesi gerektiğinde uygun biyopsilerin alınması

• Yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağında şüpheli oluşumların incelenmesi

• Bazı hastalıklarda takip veya tedavi planlaması

Gastroskopi her mide şikâyetinde otomatik olarak yapılmaz. Doktor, işlemin sağlayacağı bilginin tedavi kararını etkileyip etkilemeyeceğini ve beklenen yararının olası risklere karşı uygun olup olmadığını değerlendirir.

Gastroskopi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümündeki çeşitli hastalıkların araştırılmasına yardımcı olur. İnceleme sırasında dokulardaki iltihaplanma, ülser, darlık, kanama ve şüpheli oluşumlar doğrudan görülebilir. Bazı hastalıkların kesinleştirilmesi için yalnızca görüntü yeterli olmayabilir ve biyopsi gibi ek incelemeler gerekebilir.

Gastroskopi ile araştırılabilen başlıca durumlar şunlardır:

Gastroskopi tüm sindirim sistemi hastalıklarını göstermez; ince bağırsakların büyük bölümü, kalın bağırsak ve diğer karın organları bu işlemle bütünüyle incelenemez. Ayrıca bazı hastalıklar gastroskopi görüntüsü normal olsa bile mevcut olabilir. Bu nedenle sonuçlar, kişinin belirtileri ve gerekli görülen diğer testlerle birlikte yorumlanmalıdır.

Gastroskopi, hastane veya uygun donanıma sahip bir endoskopi biriminde, eğitimli sağlık ekibi tarafından gerçekleştirilir. İşlem öncesinde kişinin sağlık geçmişi, kullandığı ilaçlar, alerjileri ve sedasyon gereksinimi değerlendirilir. Genellikle kişi yan yatırılır; gerekli hazırlıklar tamamlandıktan sonra ince, esnek ve kameralı cihaz ağızdan yemek borusuna, oradan mideye ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümüne ilerletilir.

İşlem sırasında cihazdan verilen hava veya karbondioksit, incelenen bölgenin daha iyi görülebilmesine yardımcı olabilir. Doktor görüntüleri ekrandan takip ederek dokuların iç yüzeyini inceler ve gerekirse biyopsi alır ya da uygun bir tedavi işlemi gerçekleştirir. Gastroskopi sırasında nefes alma genellikle devam eder; cihaz soluk borusundan değil, yemek borusundan ilerletilir.

İşlem tamamlandığında cihaz dikkatlice çıkarılır ve kişi, özellikle sedasyon uygulanmışsa, bir süre gözlem altında tutulur. Gastroskopinin nasıl yapılacağı ve kullanılacak rahatlatıcı yöntemler kişinin durumuna ve işlemin amacına göre değişebilir.

Gastroskopi öncesindeki hazırlığın temel amacı, midenin mümkün olduğunca boş olmasını sağlamak ve işlemin güvenli şekilde gerçekleştirilmesine yardımcı olmaktır. Mide içinde yiyecek veya sıvı bulunması görüntü kalitesini etkileyebilir ve sedasyon sırasında bazı riskleri artırabilir. Bu nedenle işlem öncesinde verilen açlık ve sıvı kısıtlaması talimatlarına uyulması gerekir.

Hazırlık sürecinde genellikle şu noktalar dikkate alınır:

• Sağlık kuruluşunun bildirdiği saatten itibaren yemek yememek ve belirtilen süre boyunca sıvı tüketmemek

• Düzenli kullanılan ilaçları doktorla değerlendirmek

• Kan sulandırıcı ilaçları kendi kendine kesmemek; gerekiyorsa değişiklikleri doktorla planlamak

• Diyabet ilaçları veya insülin kullanılıyorsa açlık sürecine yönelik özel talimat almak

• İlaç alerjilerini, kalp veya akciğer hastalıklarını ve gebelik ihtimalini sağlık ekibine bildirmek

• Sedasyon uygulanacaksa eve dönüş için gerekli ulaşım düzenlemesini önceden yapmak

Aç kalma süresi ve su içmenin hangi saate kadar mümkün olduğu, uygulanacak yönteme ve sağlık kuruluşunun protokolüne göre değişebilir. Bu nedenle genel internet bilgileri yerine size verilen hazırlık talimatları esas alınmalıdır.

Gastroskopi öncesinde beslenme düzeni, işlemin yapılacağı saate ve sağlık kuruluşunun talimatlarına göre planlanır. Çoğu durumda işlemden önce belirli bir süre katı gıda tüketilmemesi gerekir; bazı uygulamalarda berrak sıvılar için de ayrı bir kesme saati belirlenir. Açlık süresi tamamlandıktan sonra su dâhil herhangi bir şey tüketilip tüketilemeyeceği konusunda sağlık ekibinin talimatına uyulmalıdır.

Gastroskopi öncesinde ağır bir öğün tüketmek veya belirlenen açlık süresine uymamak işlemin ertelenmesine neden olabilir. Düzenli ilaçların suyla alınıp alınamayacağı da ilacın türüne ve sağlık durumuna göre değişebilir. Özellikle diyabet, kalp hastalığı veya kan sulandırıcı kullanımı söz konusuysa hazırlık planı kişiye özel olarak netleştirilmelidir.

Gastroskopi sırasında bazı kişilere boğazı uyuşturan sprey uygulanırken bazı kişilere damar yoluyla sedasyon verilebilir. Sedasyon, kişinin rahatlamasına ve işlem sırasında yaşanan rahatsızlığın azalmasına yardımcı olur; ancak her uygulamada genel anestezi veya tam bilinç kaybı anlamına gelmez. Kullanılacak yöntem, kişinin sağlık durumu, tercihleri ve işlemin özellikleri değerlendirilerek belirlenir.

Sedasyon uygulanacaksa işlem sırasında solunum, nabız ve diğer yaşamsal bulgular uygun şekilde izlenir. Sedasyon almayan kişilerde öğürme refleksi veya boğazda rahatsızlık hissi daha belirgin olabilir. İşlem öncesinde sedasyon seçenekleri, olası yan etkiler ve eve dönüşte alınması gereken önlemler sağlık ekibiyle görüşülmelidir.

Gastroskopi çoğu kişide belirgin ağrıdan çok boğazda rahatsızlık, öğürme hissi veya geçici baskı oluşturabilir. Boğaz uyuşturucu sprey veya sedasyon kullanılması, kişinin işlemi daha rahat geçirmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte rahatsızlık düzeyi kişiden kişiye değişebilir ve işlemin nasıl uygulanacağına bağlıdır.

Gastroskopi sırasında biyopsi alınması genellikle belirgin bir ağrıya neden olmaz; çünkü alınan küçük doku örneği, kişinin normalde hissedeceği şekilde ağrı oluşturmaz. İşlem sırasında rahatsızlık hissedilirse bunu sağlık ekibine bildirmek önemlidir. İşlem sonrasında hafif boğaz ağrısı veya şişkinlik görülebilir, ancak şiddetli ya da giderek artan ağrı normal kabul edilmemelidir.

Gastroskopinin kendisi çoğunlukla yaklaşık 10-20 dakika içinde tamamlanabilir; ancak işlemin süresi, incelemenin kapsamına ve ek uygulamalara göre değişir. Biyopsi alınması veya tedavi amaçlı işlem yapılması süreyi uzatabilir. Sedasyon uygulanması durumunda hazırlık ve iyileşme süresi de toplam hastanede kalış süresine eklenir.

Bu nedenle yalnızca cihazın içeride kaldığı süreyi değil, kayıt, hazırlık, işlem ve gözlem aşamalarını da hesaba katmak gerekir. Bazı kişiler işlemden sonra kısa süre içinde taburcu edilebilirken sedasyon veya ek uygulamalar nedeniyle daha uzun süre gözlem gerekebilir. Randevu planlaması yapılırken sağlık kuruluşunun bildirdiği toplam süre dikkate alınmalıdır.

Gastroskopi sırasında cihaz yemek borusundan ilerlediği için soluk borusunun içinden geçmez ve normalde nefes almayı engellemez. İşlem sırasında boğazda doluluk, öğürme veya yabancı cisim hissi oluşabilir; bu hisler nefes alamıyormuş gibi algılanabilir. Sağlık ekibi kişinin durumunu izler ve gerektiğinde rahatlatıcı önlemler alır.

Sedasyon uygulandığında solunumun izlenmesi daha da önem kazanır. İşlem öncesinde solunum veya kalp hastalığı olan kişilerin bu durumlarını sağlık ekibine bildirmeleri gerekir. İşlem sırasında belirgin nefes darlığı hissedilirse bu durum hemen sağlık personeline iletilmelidir.

Gastroskopi sırasında biyopsi, sindirim sisteminin iç yüzeyinden küçük bir doku örneği alınarak laboratuvarda incelenmesi işlemidir. Doktor, görüntüde şüpheli bir alan gördüğünde veya belirli bir hastalığı araştırmak istediğinde biyopsi alabilir. Bazı durumlarda dokuların görünümü normal olsa bile belirli hastalıkları değerlendirmek amacıyla örnek alınması gerekebilir.

Biyopsi; gastrit türlerinin değerlendirilmesi, Helicobacter pylori enfeksiyonunun araştırılması, çölyak hastalığının incelenmesi veya şüpheli dokuların tanısının netleştirilmesi için kullanılabilir. Biyopsi alınması, mutlaka kanser şüphesi bulunduğu anlamına gelmez. Sonuçların çıkması birkaç gün veya daha uzun sürebilir ve kesin değerlendirme patoloji raporu ile klinik bulgular birlikte ele alınarak yapılır.

Gastroskopi sırasında doktor, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümündeki görünümü değerlendirir. Ülser, iltihap, darlık, varis, kanama veya şüpheli oluşumlar gibi bulgular işlem raporuna kaydedilebilir. Görüntüye dayalı bazı sonuçlar işlemden hemen sonra açıklanabilir; ancak biyopsi alınmışsa kesin değerlendirme için patoloji sonucunun beklenmesi gerekir.

Gastroskopi raporunda normal bulguların yanı sıra gastrit, özofajit, ülser, mide fıtığına ilişkin bulgular veya başka değişiklikler yer alabilir. Raporda geçen her bulgu tek başına hastalığın şiddetini veya tedavi gereksinimini belirlemez. Sonuçlar kişinin şikâyetleri, muayenesi, biyopsi sonuçları ve diğer incelemeleriyle birlikte doktor tarafından yorumlanmalıdır.

Gastroskopi sonrasında hafif boğaz ağrısı, geğirme, şişkinlik veya geçici bulantı görülebilir. Bu belirtiler çoğunlukla kısa süre içinde azalır; ancak ne zaman yemek yenebileceği ve normal günlük aktivitelere ne zaman dönülebileceği, uygulanan boğaz uyuşturucusu, sedasyon ve yapılan ek işlemlere göre değişir. Sağlık ekibinin taburculuk sırasında verdiği talimatlara uyulması önemlidir.

İşlem sonrasında dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Boğaz uyuşturucu sprey kullanıldıysa yutma hissi normale dönene kadar sağlık ekibinin bildirdiği süre boyunca yiyip içmemek

• Sedasyon verildiyse sağlık kuruluşunun talimatlarına göre refakatçiyle eve dönmek

• Sedasyon sonrasında belirtilen süre boyunca araç kullanmamak, alkol almamak ve dikkat gerektiren işler yapmamak

• Beslenmeye sağlık ekibinin önerdiği şekilde yeniden başlamak

• Biyopsi alındıysa sonuçların ne zaman ve nasıl öğrenileceğini netleştirmek

• Yeni veya giderek artan belirtilerde sağlık kuruluşuyla iletişime geçmek

İşlem sonrasında şiddetli karın veya göğüs ağrısı, nefes darlığı, ateş, kanlı kusma, siyah dışkı ya da giderek artan yutma güçlüğü gelişirse acil tıbbi değerlendirme gerekir. Bu belirtiler nadir görülse de olası komplikasyonların erken fark edilmesi açısından önemlidir.

Gastroskopi genel olarak güvenli kabul edilen bir işlemdir; ancak her tıbbi girişimde olduğu gibi bazı riskler taşıyabilir. Olası komplikasyonlar arasında sedasyona bağlı reaksiyonlar, kanama ve sindirim sistemi duvarında çok nadir görülen delinme yer alır. Risk düzeyi kişinin genel sağlık durumuna, kullanılan sedasyon yöntemine ve biyopsi ya da tedavi gibi ek işlemler yapılıp yapılmadığına göre değişebilir.

İşlem öncesinde ilaçların, alerjilerin ve mevcut hastalıkların sağlık ekibine bildirilmesi risklerin azaltılmasına yardımcı olur. Kan sulandırıcı ilaçlar veya diyabet ilaçları konusunda doktorun önerisi olmadan değişiklik yapılmamalıdır. İşlem sonrasında şiddetli veya artan ağrı, ateş, nefes darlığı, kanlı kusma ya da siyah dışkı görülürse gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.

Endoskopi, vücudun iç bölümlerini özel bir kamera taşıyan cihazlarla incelemek için kullanılan genel bir terimdir. Gastroskopi ise üst sindirim sistemini, özellikle yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümünü değerlendiren bir endoskopi türüdür. Bu nedenle gastroskopi ve endoskopi birbirinden tamamen ayrı işlemler değildir; gastroskopi, endoskopik incelemelerin belirli bir çeşididir.

Günlük kullanımda endoskopi denildiğinde çoğu zaman gastroskopi kastedilse de endoskopi farklı organları inceleyen işlemleri de kapsayabilir. Örneğin kolonoskopi kalın bağırsağın iç yüzeyini değerlendirmek için kullanılır. Hangi işlemin yapılacağı, belirtilere ve doktorun araştırmak istediği bölgeye göre belirlenir.

Gastroskopi ve kolonoskopi, sindirim sisteminin farklı bölümlerini incelemek için kullanılan endoskopik işlemlerdir. Gastroskopide yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıcı incelenirken kolonoskopide kalın bağırsağın iç yüzeyi değerlendirilir. Bu iki işlemin hazırlığı, kullanılan cihazı ve araştırdığı hastalıklar birbirinden farklıdır.

Gastroskopi öncesinde genellikle üst sindirim sisteminin boş olması için açlık talimatlarına uyulması gerekir. Kolonoskopide ise kalın bağırsağın temizlenmesi amacıyla özel bağırsak hazırlığı uygulanır. Bazı hastalarda iki işlem aynı gün yapılabilir; bunun uygunluğu kişinin sağlık durumu, işlem endikasyonları ve sağlık kuruluşunun planlamasına göre değerlendirilir.

Özofagoskopi, yemek borusunun iç yüzeyinin endoskopik yöntemle incelenmesini ifade eder. Gastroskopi, yemek borusuna ek olarak mideyi ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümünü de değerlendiren daha geniş kapsamlı bir üst sindirim sistemi incelemesidir. Duodenoskopi ise onikiparmak bağırsağını incelemeye odaklanır; kullanılan cihaz ve uygulama, yapılacak incelemenin amacına göre değişebilir.

Bu terimler bazı tıbbi raporlarda birlikte kullanılabilir; çünkü üst sindirim sistemi endoskopisi sırasında birden fazla bölge incelenebilir. Bununla birlikte özel amaçlarla kullanılan duodenoskoplar, özellikle safra yolları ve pankreas kanallarının değerlendirildiği ERCP gibi işlemlerde de yer alabilir. Raporun doğru anlaşılması için işlemin tam adı ve hangi bölgelerin incelendiği dikkate alınmalıdır.

Gastroskopi genellikle gastroenteroloji uzmanları tarafından planlanır ve endoskopi birimlerinde gerçekleştirilir. Gastroenteroloji, mide, yemek borusu, bağırsaklar ve sindirim sisteminin diğer organlarını etkileyen hastalıkların değerlendirilmesiyle ilgilenen tıp dalıdır. Bazı sağlık kuruluşlarında işlemin organizasyonu ilgili endoskopi birimi ve diğer uzmanlık ekipleriyle birlikte yürütülebilir.

Mide ağrısı, uzun süren hazımsızlık, reflü veya yutma güçlüğü gibi şikâyetlerde ilk değerlendirme aile hekimi ya da iç hastalıkları uzmanı tarafından da yapılabilir. Gastroskopi gerekip gerekmediğine belirtiler, muayene ve gerekli görülen diğer testler dikkate alınarak karar verilir. Kanlı kusma veya siyah dışkı gibi sindirim sistemi kanaması belirtilerinde ise acil değerlendirme gerekir.

Gastroskopi fiyatları; işlemin yapıldığı sağlık kuruluşuna, sedasyon uygulanıp uygulanmadığına, biyopsi alınıp alınmadığına ve ek tedavi işlemlerine göre değişebilir. Patoloji incelemesi, anestezi veya sedasyon hizmeti ve ek testlerin ücretlendirmesi de toplam maliyeti etkileyebilir. Bu nedenle bütün hastaneler ve hastalar için geçerli tek bir gastroskopi fiyatı vermek doğru değildir.

Devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri ve özel sağlık kuruluşlarında ücretlendirme ve randevu süreçleri farklı olabilir. SGK kapsamı veya özel sigorta ödemesi, kişinin güvencesine, işlemin tıbbi gerekliliğine ve kurumun anlaşma koşullarına bağlıdır. Güncel ücret ve kapsam bilgisi için işlem yapılacak sağlık kuruluşundan doğrudan bilgi alınmalıdır.

Gastroskopiyle ilgili yaygın yanlışlardan biri, işlem sırasında mutlaka genel anestezi uygulanacağını düşünmektir. Oysa bazı kişilerde yalnızca boğaz uyuşturucu sprey kullanılırken bazı kişilerde sedasyon tercih edilebilir; yöntem kişiye ve işleme göre belirlenir. Bir diğer yanlış ise biyopsi alınmasının mutlaka kanser şüphesi olduğu anlamına geldiğini düşünmektir; biyopsi birçok farklı hastalığın araştırılmasında kullanılabilir.

Gastroskopi sonucunun normal olması da bütün sindirim sistemi hastalıklarının dışlandığı anlamına gelmez. İşlem yalnızca cihazın ulaşabildiği bölgeleri gösterir ve bazı hastalıklar için biyopsi veya başka testler gerekebilir. Bu nedenle raporun belirtiler ve diğer bulgularla birlikte doktor tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Uzun süren mide ağrısı, hazımsızlık, reflü, yutma güçlüğü veya açıklanamayan sindirim sistemi belirtileri yaşıyorsanız uygun incelemenin belirlenmesi için sağlık uzmanına başvurabilirsiniz. A Life Sağlık Grubu bünyesinde ilgili sağlık birimlerinden alınacak değerlendirme, gastroskopi gereksiniminin ve işlem öncesi hazırlığın planlanmasına yardımcı olabilir. Gastroskopinin uygunluğu, kişinin sağlık durumu ve belirtileri dikkate alınarak hekim tarafından belirlenmelidir.