Yemek Borusu İltihabı (Özofajit) Nedir? Özofajit Belirtileri Nelerdir?

Özofajit, yemek borusunun iç yüzeyini kaplayan dokunun iltihaplanmasıdır. Halk arasında yemek borusu iltihabı veya yemek borusu tahrişi olarak da ifade edilebilir. İltihaplanma hafif düzeyde olabileceği gibi, yemek borusunda yüzeysel yaralara, ülserlere veya ileri durumlarda darlığa da yol açabilir.

Yemek borusu iltihabı tek bir hastalık türü değildir. Reflüye bağlı özofajit, ilaç kaynaklı özofajit, enfeksiyöz özofajit ve eozinofilik özofajit gibi farklı türleri bulunur. Bu türlerin nedenleri ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır.

Özofajit tanısı, yalnızca yanma veya ağrı gibi belirtilere bakılarak konulamaz. Şikâyetlerin değerlendirilmesi ve gerekli durumlarda endoskopi ile biyopsi yapılması tanı sürecine yardımcı olur.

Yemek borusu iltihabı belirtileri, iltihabın nedenine, şiddetine ve yemek borusunun ne ölçüde etkilendiğine göre değişebilir. Bazı kişilerde göğüste yanma ön plandayken bazı kişilerde yutkunma sırasında ağrı veya yiyeceklerin takılması hissi daha belirgin olabilir.

Yemek borusu iltihabında görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:

• Göğüs kemiğinin arkasında yanma hissi

• Yutkunurken ağrı veya zorlanma

• Yiyeceklerin yemek borusunda takılması hissi

• Göğüs bölgesinde ağrı veya rahatsızlık

• Mide içeriğinin ağza geri gelmesi

• Boğazda tahriş hissi

• Yemek sırasında veya sonrasında ağrı

• İleri durumlarda beslenme güçlüğü ve kilo kaybı

Bu belirtiler reflü, yemek borusu darlığı ve farklı sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir. Özellikle yutma güçlüğünün giderek artması veya istemsiz kilo kaybının eşlik etmesi durumunda değerlendirme geciktirilmemelidir.

Yemek borusunun iç yüzeyinde gelişen hasar, bazı durumlarda yara veya ülser oluşumuna neden olabilir. Bu durumlarda yutkunurken ağrı, göğüste yanma, yemek yerken rahatsızlık ve yutma güçlüğü görülebilir.

Daha ileri hasarlarda kanama gelişebilir. Kanlı kusma veya siyah, katran görünümünde dışkı gibi belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Yemek borusunda yara bulunup bulunmadığı, gerektiğinde endoskopiyle araştırılır.

Yemek borusu iltihabının farklı nedenleri vardır. İltihabın kaynağını belirlemek, uygun tedavinin seçilmesi açısından önemlidir.

Reflüye bağlı özofajit, mide içeriğinin yemek borusuna tekrarlayan şekilde geri kaçması ve yemek borusu dokusunu tahriş etmesi sonucunda gelişebilir. Mide ile yemek borusu arasındaki kas yapısının işlevindeki bozukluklar ve bazı kişilerde mide fıtığı bu duruma katkıda bulunabilir.

Göğüste yanma, ağza acı veya ekşi sıvı gelmesi ve yemeklerden sonra rahatsızlık hissi görülebilir. Reflü şikâyetlerinin sık tekrarlaması durumunda yemek borusunda iltihap ve yüzeysel hasar gelişip gelişmediği değerlendirilmelidir.

Bazı ilaçlar yeterli suyla alınmadığında veya alındıktan hemen sonra uzanıldığında yemek borusunda kalabilir ve dokuyu tahriş edebilir. Doksisiklin gibi bazı antibiyotikler, belirli ağrı kesiciler ve başka bazı ilaçlar bu tür hasarla ilişkilidir.

İlaçların kullanım talimatlarına uyulması, uygun miktarda suyla alınması ve ilaç sonrasında hemen uzanılmaması riski azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak her ilacın kullanım şekli aynı değildir. Şüpheli bir durumda ilaç kendi kendine kesilmemeli, hekim veya eczacıdan bilgi alınmalıdır.

Enfeksiyöz özofajit, yemek borusunun mantar veya virüs gibi etkenlerle iltihaplanmasıdır. Candida mantarı, özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde yemek borusu enfeksiyonuna neden olabilir. Bazı viral enfeksiyonlar da özofajite yol açabilir.

Yutkunurken ağrı, göğüs rahatsızlığı ve yutma güçlüğü görülebilir. Tanı için endoskopi ve gerektiğinde doku örneğinin incelenmesi kullanılabilir. Tedavide enfeksiyona neden olan etkene uygun ilaç seçilir; her özofajit türünde antibiyotik kullanılması gerekmez.

Özofajit, nedenine ve endoskopide görülen bulgulara göre sınıflandırılabilir. Özellikle reflüye bağlı eroziv özofajitte, yemek borusunun iç yüzeyinde oluşan hasarın yaygınlığını değerlendirmek için Los Angeles sınıflaması kullanılabilir.

Eozinofilik özofajit, yemek borusunda eozinofil adı verilen bağışıklık hücrelerinin birikmesiyle ortaya çıkan kronik iltihabi bir hastalıktır. Alerjik hastalık öyküsü bulunan kişilerde daha sık görülebilir; ancak yalnızca alerji öyküsüne bakılarak tanı konulamaz.

Erişkinlerde yutma güçlüğü ve yiyeceklerin yemek borusunda takılması, çocuklarda ise beslenme güçlüğü ve kusma gibi belirtiler görülebilir. Tanıda endoskopi ve biyopsi önemlidir. Tedavi; hastalığın şiddetine göre ilaçları ve uzman gözetiminde uygulanan beslenme düzenlemelerini içerebilir.

Eroziv özofajit, yemek borusunun iç yüzeyinde endoskopi sırasında görülebilen yüzeysel doku kayıpları veya erozyonlarla karakterizedir. Çoğunlukla reflüyle ilişkili olabilir. Hasarın derecesi, tedavi planı ve takip ihtiyacı açısından önem taşır.

Los Angeles sınıflamasında eroziv özofajit, endoskopide görülen hasarın boyutuna ve yayılımına göre A, B, C ve D derecelerine ayrılır.

Grade A özofajit, bu sınıflamada daha sınırlı endoskopik hasarı ifade eder. Grade B, C ve D ise farklı derecelerde daha geniş yüzey hasarını gösterir. Bununla birlikte, sınıflamadaki derece tek başına kişinin tüm belirtilerini veya hastalığın uzun vadeli seyrini belirlemez. Tedavi kararı klinik bulgular ve diğer değerlendirmelerle birlikte verilir.

Endoskopi raporlarında yer alan “LA Grade A özofajit”, “Grade B özofajit” veya “eroziv özofajit” gibi ifadeler bu değerlendirmeyle ilişkili olabilir. Raporun kişiye özel anlamı, endoskopi bulguları ve hekim değerlendirmesiyle açıklanmalıdır.

Distal özofajit, yemek borusunun mideye yakın olan alt bölümündeki iltihaplanmayı ifade eder. Reflüye bağlı hasar bu bölgede görülebilir; ancak iltihabın yeri tek başına nedenini kesin olarak göstermez.

Tanı ve tedavi planında endoskopi bulguları, belirtiler ve gerekli durumlarda biyopsi sonuçları birlikte değerlendirilir.

Peptik özofajit, mide asidinin yemek borusunda oluşturduğu hasarla ilişkili iltihaplanmayı tanımlamak için kullanılan bir ifadedir. Çoğunlukla reflüyle ilişkilidir. Tedavide asit temasının azaltılması ve yemek borusundaki hasarın iyileşmesinin desteklenmesi hedeflenir.

Kronik özofajit, yemek borusundaki iltihabın uzun süre devam etmesi veya tekrarlaması durumunu ifade eder. Reflü, eozinofilik özofajit veya devam eden başka bir neden bu duruma katkıda bulunabilir. Tedavi, yalnızca belirtileri azaltmayı değil, iltihabın kaynağını kontrol altına almayı da amaçlar.

Yemek borusu iltihabının tanısında belirtilerin özellikleri, ne zamandır devam ettiği, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilir. Hekim, bulgulara göre farklı tanı yöntemlerinden yararlanabilir.

Her hastada bütün testlerin yapılması gerekmez. Örneğin eozinofilik özofajit şüphesinde biyopsi önemliyken, enfeksiyon şüphesinde etkenin belirlenmesine yönelik incelemeler gerekebilir.

Yemek borusu iltihabı tedavisi, iltihabın nedenine ve yemek borusunda meydana gelen hasarın derecesine göre planlanır. Reflüye bağlı özofajitte kullanılan tedavi ile mantar enfeksiyonu veya ilaç kaynaklı hasarın tedavisi aynı değildir.

Tedavide şu yaklaşımlar değerlendirilebilir:

• Asit baskılayıcı ilaçlar: Reflüye bağlı özofajitte mide asidini azaltarak dokunun iyileşmesine yardımcı olabilir.

• Enfeksiyona yönelik ilaçlar: Mantar veya viral enfeksiyon gibi durumlarda etkene uygun tedavi uygulanabilir.

• İlaç kullanımının düzenlenmesi: İlaç kaynaklı hasarda sorumlu ilacın değiştirilmesi veya kullanım şeklinin düzenlenmesi hekim tarafından değerlendirilebilir.

• Eozinofilik özofajit tedavisi: Hastalığın durumuna göre özel ilaçlar ve uzman gözetiminde beslenme düzenlemeleri kullanılabilir.

• Endoskopik işlemler: Özofajite bağlı darlık gelişmişse uygun hastalarda yemek borusunu genişletmeye yönelik işlemler gerekebilir.

Tedavi sırasında belirtilerin azalması, altta yatan nedenin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir. Özellikle tekrarlayan şikâyetlerde takip ve gerektiğinde ek incelemeler önemlidir.

Özofajit tedavisinde kullanılacak ilaç, hastalığın nedenine göre belirlenir. Reflüye bağlı özofajitte proton pompası inhibitörleri gibi mide asidini azaltan ilaçlar kullanılabilir. Enfeksiyona bağlı özofajitte ise mantar veya virüs gibi etkene yönelik tedavi gerekebilir.

Doksisiklin gibi bazı ilaçların yemek borusunda tahrişe neden olabilmesi, bu ilaçların herkeste aynı etkiyi göstereceği anlamına gelmez. Kullanılan ilacın özofajite neden olduğundan şüpheleniliyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.

Antibiyotikler her yemek borusu iltihabında kullanılmaz. İlaç seçimi, tanı ve olası yan etkiler dikkate alınarak sağlık uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Yemek borusu iltihabını iyileştirdiği kanıtlanmış bir bitkisel tedavi bulunmamaktadır. Bazı bitki çayları kişilerin yanma şikâyetlerini hafifletiyor gibi görünse de bu ürünler iltihabın nedenini ortadan kaldırmaz ve tıbbi tedavinin yerine geçmez.

Özellikle yoğun bitkisel karışımlar, takviyeler ve asidik içecekler bazı kişilerde belirtileri artırabilir veya kullanılan ilaçlarla etkileşebilir. Bitkisel ürün kullanmadan önce hekimden görüş alınması daha güvenlidir.

Yemek borusu iltihabında şikâyetleri azaltmaya yardımcı olabilecek günlük alışkanlıklar, özellikle reflüye bağlı durumlarda önem taşır. Ancak bu önlemler, iltihabın nedenine yönelik tedavinin yerine geçmez.

Dikkat edilebilecek noktalar şunlardır:

• Daha küçük porsiyonlarla ve yavaş yemek yemek

• Yemekten hemen sonra uzanmamak

• Akşam yemeği ile uyku arasında yeterli süre bırakmak

• Kişide yanma şikâyetini artıran yiyecek ve içecekleri belirlemek

• İlaçları kullanım talimatlarına uygun şekilde almak

• Yutma güçlüğü varsa yiyecek kıvamını sağlık uzmanının önerisine göre düzenlemek

Yemek borusu iltihabında beslenme, belirtilerin şiddetine ve yutma güçlüğü olup olmamasına göre düzenlenmelidir. Kolay yutulabilen, kişide yanmayı artırmayan ve dengeli beslenmeyi destekleyen yiyecekler tercih edilebilir.

Reflü şikâyeti olan bazı kişilerde yağlı ve baharatlı yiyecekler, çikolata, kafeinli içecekler veya asitli besinler belirtileri artırabilir. Ancak bu yiyeceklerin etkisi kişiden kişiye değişir; herkes için aynı yasaklı besin listesinin uygulanması gerekmez.

Yutma güçlüğü bulunan kişilerin sert, kuru veya takılma riski taşıyan yiyecekleri tüketme konusunda dikkatli olması gerekir. Yiyeceklerin takılması veya sıvıların dahi yutulamaması durumunda yalnızca beslenme düzeni değiştirilmemeli, acil tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

Yemek borusu iltihabının iyileşme süresi, iltihabın nedenine ve şiddetine göre değişir. Hafif ve uygun şekilde tedavi edilen bazı durumlarda belirtiler kısa sürede azalabilir. Daha ileri doku hasarı, devam eden reflü veya kronik iltihabi hastalıklarda iyileşme daha uzun sürebilir.

Tedavinin süresi; kullanılan ilaçlara, altta yatan nedenin kontrol edilmesine ve kişinin tedaviye yanıtına göre belirlenir. Belirtiler geçse bile ilaçların ne zaman bırakılacağı hekim önerisine göre kararlaştırılmalıdır.

Şikâyetler devam ediyorsa, tedaviye rağmen düzelmiyorsa veya giderek artıyorsa tanının ve tedavi planının yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

Yemek borusu iltihabı, tek başına doğrudan kanser anlamına gelmez. Bununla birlikte, uzun süreli reflü bazı kişilerde Barrett özofagusu adı verilen hücresel değişikliklerle ilişkili olabilir. Barrett özofagusu, yemek borusu adenokarsinomu açısından risk artışıyla bağlantılıdır; ancak bu durum her reflü veya özofajit hastasında gelişmez.

Bu nedenle uzun süren reflü şikâyetleri ve tekrarlayan yemek borusu hasarı uygun şekilde değerlendirilmelidir. Kanser şüphesi oluşturan bulgular varsa tanı için gerekli incelemeler yapılır.

Yemek borusu iltihabı şüphesinde Gastroenteroloji bölümüne başvurulabilir. Gastroenteroloji uzmanı; reflü, özofajit, yutma güçlüğü ve yemek borusunun diğer hastalıklarının tanı ve tedavi sürecini değerlendirir.

Gastroenterolojiye doğrudan başvuru mümkün değilse ilk değerlendirme için İç Hastalıkları bölümünden de yardım alınabilir. Çocuklarda veya bebeklerde yemek borusu iltihabı şüphesinde Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanının değerlendirmesi gerekir.

Yutma güçlüğü giderek artıyorsa, yiyecekler yemek borusunda takılı kalıyorsa veya açıklanamayan kilo kaybı gelişiyorsa değerlendirme ertelenmemelidir. Kanlı kusma, tükürüğü dahi yutamama veya şiddetli göğüs ağrısı gibi belirtiler acil yardım gerektirir.

Yemek borusu iltihabı; reflü, ilaç kullanımı, enfeksiyonlar veya bağışıklık sistemiyle ilişkili farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Yanma, yutkunurken ağrı ve yutma güçlüğü gibi belirtilerin nedenini belirlemek, uygun tedavi yaklaşımının seçilmesi açısından önemlidir.

A Life Sağlık Grubu’nda yemek borusu şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve gerekli tanı sürecinin planlanması için ilgili uzmanlık alanlarından bilgi alınabilir. Tanı ve tedavi yaklaşımı, kişinin belirtilerine ve hekim değerlendirmesine göre belirlenir.