Geniz Eti Büyümesi Nedir?

Geniz eti (adenoid), burnun arka tarafında – nazofarenksin tavanında – yer alan, bağışıklık sistemine ait bir dokudur. Özellikle okul ve kreş çağında solunum yolu mikroplarıyla tanışırken aktif çalışır. Bazı çocuklarda ve nadiren yetişkinlerde geniz eti büyüyebilir. Bu durum burun tıkanıklığı, horlama, ağızdan soluma, gece uyanmaları ve gündüz yorgunluğu gibi sorunlara neden olur. Büyümüş doku östaki tüpünü ve sinüs drenajını etkilediğinde orta kulakta sıvı, işitmede dalgalanma ve tekrarlayan sinüzit tabloları da görülebilir.

Geniz eti büyümesi belirtileri yaşa göre değişebilir; hepsi bir arada olmak zorunda değildir.

• Süregelen burun tıkanıklığı ve/veya sarı-yeşil burun akıntısı

• Ağızdan soluma, dudak kuruluğu, sabah ağız kokusu

• Horlama, huzursuz uyku, yatakta sık dönme, gece terlemesi

• Gece artan öksürük ve geniz akıntısı

• Kulak tıkanıklığı, işitmede dalgalanma; okulda dikkat ve performans düşüşü

• Burun tıkanıklığına bağlı koku alma azalması, iştahsızlık

• Tekrarlayan sinüzit ve üst solunum yolu enfeksiyonları

Bebeklerde geniz eti büyümesi emme ve göğüsleme sırasında çabuk yorulma ile kendini gösterebilir. Ayrıca beslenme güçlüğü, burundan hırıltılı soluma, huzursuz uyku ve burun tıkanıklığı da görülebilir.

“Geniz eti büyümesi ateş yapar mı?” Eğer doku iltihaplanmışsa (adenoidit) evet, ateş eşlik edebilir.
“Çocuklarda geniz eti büyümesi öksürük yapar mı?” Evet; postnazal akıntı özellikle geceleri öksürüğü tetikler.
“Geniz eti büyümesi terleme yapar mı?” Terleme özgül bir belirti değildir. Bozuk uyku, oda ısısı veya eşlik eden enfeksiyonla artabilir.

Geniz eti büyümesi neden olur?

• Sık viral üst solunum yolu enfeksiyonları (özellikle kalabalık ortam maruziyeti)

• Alerjik rinit ve hassas burun mukozası

• Adenoidin bakteriyel/viral iltihabı (adenoidit)

• Sigara dumanı ve kapalı ortam havası

• Nadir olarak bağışıklık sistemi sorunları, anatomik farklılıklar

Ergenlikte büyüklük çoğu kişide doğal olarak küçülme eğilimindedir. Fakat ergenlik çağında neden çocuklarda geniz eti yakınmaları devam eder? Alerji yükü, kapalı/kalabalık ortamlar, düzensiz uyku-beslenme ve sinüs/östaki anatomisinin tamamlanması sırasında drenajın zorlaşması şikâyetleri uzatabilir.

Yetişkinlerde geniz eti büyümesi daha az görülür; kronik enfeksiyon, alerji, sigara maruziyeti daha olası nedenlerdir. Uzamış/tek taraflı şikâyetler kulak burun boğaz uzmanı tarafından yakından değerlendirilmelidir.

Burunda geniz eti büyümesine işaret eden ev içi ipuçları. Sürekli ağızdan soluma, gece horlaması, burun sesiyle konuşma, sık ağız kuruluğu ve sabah baş ağrısı. Ancak kesin değerlendirme için klinik muayene gerekir.

• Nazal endoskopi (fleksibl endoskopla burun arkasının görüntülenmesi) genellikle en net bilgiyi verir. Adenoidin boyutu ve çevre yapılar ayrıntılı görülür.

• Küçük yaşta/işbirliğinin zor olduğu çocuklarda lateral boyun grafisi yardımcı olabilir; karar, çocuğun durumuna göre verilir.

• Tekrarlayan kulak sıvısı/işitme sorunlarında odyoloji testi; alerji şüphesinde alerji değerlendirmesi planlanabilir.

Geniz eti büyümesi tedavisi şikâyetin şiddetine, adenoid boyutuna, eşlik eden alerji–kulak–sinüs sorunlarına ve yaşa göre planlanır.

1) Destekleyici Bakım (İlk Basamak)

• İzotonik salin ile burun yıkama/spreyle nemlendirme (yaşa uygun teknikle)
• Oda nemlendirme, yeterli sıvı ve uyku hijyeni (baş hafif yükseltilmiş)
• Sigara dumanından uzak yaşam alanları
• Ateş/ağrı varsa, hekimin önerdiği parasetamol/ibuprofen (yaşa-kiloya uygun doz)

“Sinüzit boşaltma çocuk” veya internetten görülen basınçlı burun yıkama yöntemleri sakıncalı olabilir. Nazik salin yıkama tercih edin; teknik için hekim/hemşireden uygulamalı bilgi isteyin.

2) Medikal Yaklaşım

• İntranasal kortikosteroid spreyler: Alerji eşlik ettiğinde veya burun tıkanıklığı baskınsa ilk seçeneklerden biridir. Düzenli ve doğru teknikle verildiğinde bazı çocuklarda adenoid hacminde de gerileme sağlayabilir.
• Antihistaminikler: Alerjik zeminde faydalıdır.
• Adenoidit (geniz eti iltihabı) varsa, hekimin kararına göre antibiyotik başlanabilir.

3) “Doğal” Ürünler Konusunda Uyarı

“Çocuklarda geniz eti büyümesi doğal tedavi” adıyla sunulan yağlar/karışımlar standart doz ve saflık bilgisi taşımadığından mukoza iritasyonu, alerji ve hatta bronşlarda spazm riski oluşturabilir. Çocuğa her türlü ürün hekim onayı olmadan verilmemelidir.

4) Cerrahi (Adenoidektomi)

İlaçlara ve düzenli bakıma rağmen kalıcı burun tıkanıklığı, uykuda solunum bozukluğu (horlama-apne), tekrarlayan/uzamış sinüzit, orta kulakta sıvı ve işitme etkilenmesi devam ediyorsa adenoidektomi gündeme gelir.

• “Çocuklarda geniz eti büyümesi ameliyatı kaç yaşında yapılır?” Tek bir “sihirli yaş” yoktur. Belirleyici olan şikâyetin ağırlığı ve tedaviye yanıttır. Pratikte çoğu işlem 2 yaş sonrası yapılır; ağır solunum tıkanıklığı/komplikasyon varsa daha erken de planlanabilir.
• İşlem genellikle ağız içinden endoskopik kontrollü gerçekleştirilir; aynı seansta ventilasyon tüpü (kulak tüpü) gerekebilir.
• Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif boğaz ağrısı, burun arkasında kabuklanma, ağız kokusu ve burundan az kanlı akıntı görülebilir. Hekimin verdiği damla/sprey ve bakım planına uyumla birkaç hafta içinde düzelir.

• Burun bakımı rutini: Sabah–akşam salin, doğru sümkürme/aspiratör tekniği

• Uyku düzeni: Oda havalandırması, baş hafif yükseltilmiş yatış

• Alerjen kontrolü: Toz akarları, küf, evcil hayvan tüyü; yatak odasını sade tutmak

• Beslenme–sıvı: Ilık içecekler/suplar, yeterli su; tahriş edici gıdalardan kaçınma

• Okul iletişimi: Öğretmenle durum paylaşımı; sık enfeksiyon dönemlerinde uygun izin-planlama

• İlaç uyumu: Sprey/antihistaminiklerin saati, tekniği; yan etki takibi

• Burunda et olduğu nasıl anlaşılır?
Evde ağızdan soluma–horlama–burun sesi–sabah ağız kuruluğu uyarıcıdır; kesin değerlendirme nazal endoskopi ile yapılır.

• Çocuklarda geniz eti büyümesi nasıl anlaşılır?
Uzamış burun tıkanıklığı, horlama, gece öksürüğü, ağızdan soluma, okul başarısında düşme ve/veya işitmede dalgalanma varsa değerlendirilmeli.

• Burunda geniz eti ile sinüzit-kulak sıvısı ilişkili mi?
Evet; adenoid, sinüs ve östaki tüpü drenajını bozarak sinüzit ve orta kulak sıvısı ataklarını uzatabilir.

• Geniz eti büyümesi tedavisi nasıldır?
Basamaklıdır: salin–yaşam tarzı–nazal steroid/antihistaminik–(gerekirse) antibiyotik–cerrahi. Plan kişiye özeldir.

• Geniz eti büyümesi ameliyatı güvenli mi?
Deneyimli ekiplerde kısa süreli ve genellikle güvenli bir işlemdir. Karar, yakınma şiddeti ve medikal tedaviye yanıtsızlık temelinde verilir.

• Yetişkinlerde geniz eti büyümesi olur mu?
Nadirdir; olduğunda çoğunlukla kronik enfeksiyon/alerji ile ilişkilidir. Uzamış/tek taraflı bulgular varsa KBB değerlendirmesi şarttır.

• Alerjik geniz eti büyümesi nedir?
Alerji zemininde burun dokuları reaktif ve ödemlidir; intranasal kortikosteroid ve antihistaminik ile yakınmalar azalabilir, ataklar seyrekleşebilir.

A Life’ta Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ile Kulak Burun Boğaz ekiplerimiz; öykü, muayene ve nazal endoskopi ile net tanı koyar, kişiye özel bir yol haritası oluşturur. Hedefimiz, uyku kalitesini artırmak, enfeksiyon döngüsünü kırmak ve gelişim–okul performansını korumaktır.