İdrarda Lökosit Değerleri

Lökosit, bağışıklık sistemimizin savunma hücresidir (WBC). İdrarda lökosit görülmesi, üriner sistemde (üretra–mesane–üreter–böbrek) bir iltihabi yanıt olduğunu düşündürür. Bu durum çoğunlukla idrar yolu enfeksiyonu ile ilişkilidir; ancak taş, ilaçlara bağlı interstisyel nefrit, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, prostatit veya vajinal/vulvar kontaminasyon gibi başka nedenler de olabilir. Kısacası “idrar tahlilinde lökosit” tek başına tanı koydurmaz; bulguların klinik tablo ve gerekirse kültür ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Rutin analiz iki basamaktan oluşur:

1. Çubuk (dipstik) taraması: İdrarda lökosit esteraz enziminin varlığını yakalar. İdrarda lökosit esteraz pozitif olması, idrarda beyaz kürelerin arttığını (pyüri) düşündürür. Yanlış pozitif (vajinal akıntı, kontaminasyon) ve yanlış negatif (çok yoğun idrar, glikozüri) olasılığı vardır.

2. Mikroskopi: Santrifüj edilmiş idrarda yüksek büyütme alanında (HPF) lökosit sayılır ve rapor edilir (örn. “0–1”, “1–2”, “3–5” lökosit/HPF). Bu kısım raporda “idrar tahlilinde lökosit” veya “idrarda lökosit görülmesi” başlığıyla yer alabilir.

İdrar çubuğu ve mikroskopi sonucu; nitrit, eritrosit (RBC), bakteri varlığı ve pH ile birlikte yorumlanır. Gerekiyorsa idrar kültürü altın standarttır.

Genel olarak erişkinde 0–5 lökosit/HPF “normal” kabul edilir. Raporlarda rastlanan “idrarda lökosit 1–2”, mikroskop alanında 1–2 lökosit görüldüğünü ve bunun fizyolojik sınırlar içinde olduğunu belirtir. Erkeklerde daha düşük eşik (≤2–3/HPF), kadınlarda ≤5/HPF kabul edilmesi yaygındır. Bu nedenle “idrarda lökosit değeri kaç olmalı” sorusunun pratik yanıtı: çoğu erişkinde 0–5/HPF.

• İdrar yolu enfeksiyonları (sistit, piyelonefrit): Lökosit artışı + nitrit pozitifliği, bakteriüri ve semptomlarla birliktedir.

• Taş ve tıkanıklık: Mekanik irritasyon lökositi yükseltir; çoğu kez idrarda lökosit ve eritrosit görülmesi birliktedir.

• İlaçlara bağlı interstisyel nefrit: Özellikle bazı ağrı kesiciler, proton pompa inhibitörleri, antibiyotikler.

• Prostatit / üretrit (erkeklerde), vulvovajinit (kadınlarda) veya örnek alma kontaminasyonu.

• Kateter varlığı, yakın zamanda yapılan endoürolojik işlemler.

• Glomerüler hastalıklar: Genellikle eritrosit ve proteinüri eşlik eder; dismorfik RBC görülmesi tanıda önemlidir.

Bu ikilinin birlikteliği taş, enfeksiyon, tümör, travma veya glomerüler kökenli hastalıkları düşündürür. Dismorfik eritrosit/proteinüri glomerüler patoloji lehinedir; şiddetli yan ağrısı ve saptanan mikroskopik hematüri taş lehine olabilir. Klinik bulgulara göre USG/BT, kültür ve nefroloji–üroloji değerlendirmesi planlanır.

Raporlarda bazen dipstik sonucu pozitif/negatif şeklinde yazılır:

• İdrarda lökosit pozitif ne demek?

Lökosit esteraz saptandığını, yani pyüri olasılığının yüksek olduğunu gösterir.

• İdrarda lökosit negatif ne demek?

Çubuk testinde lökosit esteraz bulunmadığını ifade eder. Ancak bu, mikroskopide 0 lökosit olacağı anlamına gelmez. Yoğun idrar veya erken enfeksiyon evresinde yanlış negatif olabilir. Bu yüzden idrar tahlilinde lökosit kesinliği için mikroskopi değerlidir.

Gebelikte idrarda lökosit yüksekliği, artmış enfeksiyon riski ve asemptomatik bakteriüri taraması nedeniyle özellikle önemlidir. Tedavi edilmemiş bakteriüri, piyelonefrit ve erken doğum riskini artırabilir. Bu dönemde orta akım temiz örnek almak, kültürle doğrulamak ve gebeliğe uygun antibiyotik seçmek esastır. Lökosit artışı vajinal akıntı kontaminasyonu ile de görülebileceği için örnekleme tekniği kritik önemdedir.

Kanda WBC (lökosit) yüksekliği, tüm vücutta artmış sistemik inflamasyonu/infeksiyonu gösterir. Lökosit yüksekliği idrarda ise lokal üriner inflamasyonun işaretidir. Üriner enfeksiyon ateş ve yan ağrısıyla sistemikleşirse, kanda da WBC yükselişi görülebilir. Yani biri kan, diğeri idrar düzeyinde bulgudur; birlikte değerlendirilmelidir.

Tek başına bir sayıdan çok bağlam önemlidir. Şu durumlarda “tehlikeli” kabul edip acil değerlendirme gerekir:

• Yüksek ateş, titreme, yan (böğür) ağrısı, bulantı–kusma (piyelonefrit şüphesi)

• Hamilelikte ateş/yan ağrısı ile lökosit + nitrit pozitifliği

• Taş şüphesi ile şiddetli ağrı ve idrarda bol eritrosit

• Bağışıklık baskılanması, yaşlı–kırılgan hasta veya kateter varlığı

• Kültürle kanıtlanmış enfeksiyona rağmen yanıt alınamaması

Doğru yorumu doğru örnek sağlar:

• Orta akım–temiz yakalama: İlk akım klozete, orta akım steril kaba.

• Kadınlarda ön–arka silme, vajinal salgının örneğe karışmasının önlenmesi.

• Adet döneminde mümkünse erteleme; gerekirse tampon/uygun teknik.

• Çocuklarda torba örnekler kolay kontamine olur; uygun şartlarda kateter/temiz yakalama tercih edilir.

• Örnek 2 saat içinde laboratuvara ulaştırılmalı; bekleme artarsa hücreler bozulur, idrarda lökosit esteraz yanlış sonuç verebilir.

Nitrit pozitifliği (nitratı nitrite çeviren bakteriler) + lökosit artışı + semptom triadı, sistit olasılığını güçlendirir. Kültür ≥10⁵ CFU/mL klasik eşik olsa da semptomatik kadınlarda 10²–10³ CFU/mL bile anlamlı olabilir. Spermiogram normal değerleri gibi, idrar analizinde de laboratuvar referans aralıkları değişebilir. Raporun altındaki “sperm testi değerleri” benzeri referans tablosu idrar için de bulunur ve buna göre yorum yapılır.

• İdrarda Lökosit Kaç Olmalı?

Genellikle 0–5/HPF normaldir. Erkeklerde eşik biraz daha düşüktür; kadınlarda vajinal flora nedeniyle 4–5/HPF’ye kadar görülebilir. “İdrarda lökosit 1–2” çoğu kez fizyolojiktir; susuz kalma veya yoğun idrar da sayımı nispeten artırabilir. Laboratuvarların referans aralıkları değişebildiği için rapordaki “kendi referansı”na bakmak ve sınırda durumlarda testi uygun örneklemeyle tekrarlamak iyi bir yaklaşımdır.

• İdrarda Lökosit Pozitif Ne Demek?

Dipstikte lökosit esteraz enzimine bağlı renk değişimi vardır; bu, idrarda beyaz küre bulunduğunu ve pyüri olasılığını gösterir. Semptom (yanma, sık idrara çıkma) ve nitrit/bakteri bulgularıyla birleşirse enfeksiyon lehine güçlü kanıt olur. Ancak vajinal akıntı, kötü örnekleme, uzun süre beklemiş idrar gibi sebepler yanlış pozitif yapabilir; bu yüzden mikroskopi ve gerekirse kültür ile doğrulama gerekir. Pozitiflik tek başına antibiyotik başlamak için yeterli değildir.

• İdrar Tahlilinde Lökosit Yüksekliği Tek Başına Enfeksiyon mudur?

Hayır. Taş, prostatit/üretrit, ilaçlara bağlı interstisyel nefrit (NSAİİ, PPI, bazı antibiyotikler), kateter varlığı veya kontaminasyon da lökosit artışı yapabilir. Lökositle birlikte eritrosit görülmesi ve yan ağrısı taş lehine, proteinüri/dismorfik eritrositler ise glomerüler patoloji lehine olabilir. Bu nedenle klinik tablo, mikroskopi ve kültür birlikte değerlendirilmelidir.

• Gebelikte İdrarda Lökosit Yüksekliği Tehlikeli mi?

Evet; gebelikte asemptomatik bakteriüri dahi piyelonefrit, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini artırabilir. Orta akım, temiz örnekle alınan idrar kültürle doğrulanmalı ve gebeliğe uygun antibiyotik verilmelidir. Vajinal akıntı kontaminasyonunu önlemek için örnekleme tekniği kritik önem taşır; tedavi sonrası kontrol kültürü (test of cure) önerilebilir.

• Kanda WBC Yüksekliği Nedir ve İdrardaki Lökositle İlişkisi?

Kandaki WBC yüksekliği sistemik inflamasyonu; idrardaki lökosit ise lokal üriner inflamasyonu gösterir. Üst sistem enfeksiyonlarında (piyelonefrit) ikisi birden yükselebilir ve CRP/ateş ile birlikte değerlendirilir. Alt sisteme sınırlı sistitte kanda WBC normal olabilir; ayrıca bağışıklığı baskılanmış hastalarda kanda belirgin yükselme görülmeyebilir.

• İdrarda Lökosit Esteraz Nedir?

Lökositlerden salınan bir enzim olup dipstik testinde saptanır; pozitifliği pyüri lehinedir. Ancak askorbik asit (C vitamini), çok yoğun idrar veya uzun bekleme yanlış negatif, vajinal akıntı ve kötü örnekleme yanlış pozitif sonuçlara yol açabilir. Bu yüzden dipstik bulgusu mikroskopi ve kültür ile desteklenmelidir; raporlardaki “iz/1+/2+/3+” dereceleri enzim aktivitesinin kabaca şiddetini gösterir.

• İdrarda Lökosit Kaç Olursa Tehlikeli?

Tek bir “sihirli sayı” yok; bağlam önemlidir. 38.5°C üzeri ateş, böğür (yan) ağrısı, bulantı–kusma, gebelik, tek böbrek, yaşlı/kırılgan hasta veya bağışıklık baskılanması varsa düşük düzeyde lökosit artışı bile acil değerlendirme gerektirebilir. Bu durumlarda kültür alınmalı, uygun antibiyotik hızlıca planlanmalı ve sepsis belirtileri açısından izlenmelidir.