Bağırsak Dönmesi (Volvulus) Nedir? Bağırsak Dönmesi Neden Olur?

Bağırsak dönmesi, bağırsak segmentinin kendi çevresinde burulması sonucunda bağırsak kanalının daralması veya tamamen kapanmasıdır. Bu dönme sırasında bağırsakları besleyen damarlar da sıkışabilir ve ilgili bölgenin kan dolaşımı bozulabilir. Bağırsak içeriğinin ilerleyememesi tıkanıklığa, kan akımının kesilmesi ise bağırsak dokusunda iskemiye ve ilerleyen durumlarda nekroza neden olabilir.

Tıbbi literatürde volvulus olarak tanımlanan bağırsak dönmesi, ince bağırsakta veya kalın bağırsakta gelişebilir. Kalın bağırsakta en sık sigmoid kolon ve çekum etkilenirken, ince bağırsakta özellikle bağırsakların anne karnındaki gelişimi sırasında oluşan yerleşim bozukluklarıyla ilişkili volvulus görülebilir. Hastalığın belirtileri, dönmenin bulunduğu bağırsak bölümüne, tıkanıklığın derecesine ve kan dolaşımının etkilenip etkilenmediğine göre değişir.

Bağırsak düğümlenmesi ve bağırsak dolanması, halk arasında bağırsak dönmesini anlatmak için kullanılan ifadelerdir. Tıbbi açıdan bağırsak düğümlenmesi denildiğinde çoğunlukla volvulus kastedilir; ancak bağırsak tıkanıklığına yol açan her durum volvulus değildir. Bu nedenle kesin tanı, yalnızca şikâyetlere göre değil, muayene ve görüntüleme bulgularıyla konulur.

Bağırsak düğümlenmesi ifadesi bazen invajinasyon olarak adlandırılan bağırsak iç içe geçmesi durumuyla da karıştırılabilir. Volvulusta bağırsak bir bölümünün kendi çevresinde dönmesi söz konusuyken, invajinasyonda bağırsağın bir bölümü komşu bağırsak segmentinin içine doğru ilerler. İki hastalık da bağırsak tıkanıklığına ve kan dolaşımı sorunlarına neden olabilse de gelişim mekanizmaları ve tedavi yaklaşımları farklıdır.

Bağırsak dönmesi, bağırsakların anatomik yapısındaki farklılıklar, doğuştan gelen yerleşim bozuklukları veya bağırsak hareketlerini ve karın içindeki konumunu etkileyen bazı durumlarla ilişkili olabilir. Bazı kişilerde bağırsakların karın içinde normalden daha hareketli olması veya mezenter adı verilen destek dokusunun uzun ve dar bir tabana sahip olması dönme riskini artırabilir. Bununla birlikte her volvulus vakasında tek bir neden belirlemek mümkün değildir.

Bağırsak düğümlenmesi sebepleri, volvulusun geliştiği bölgeye ve kişinin yaşına göre farklılık gösterir. Özellikle bebeklerde doğuştan bağırsak rotasyon bozuklukları önemli bir nedenken, erişkinlerde kronik kabızlık, bağırsak hareketlerinin yavaşlaması, anatomik yatkınlık ve geçirilmiş karın ameliyatlarıyla ilişkili durumlar etkili olabilir.

Bağırsak dönmesine yol açabilen başlıca faktörler şunlardır:

• Doğuştan bağırsak yerleşim bozuklukları: Bağırsakların anne karnındaki gelişimi sırasında normal konumuna yerleşmemesi, özellikle ince bağırsak volvulusu riskini artırabilir.

• Mezenter yapısındaki farklılıklar: Bağırsakları karın arka duvarına bağlayan mezenter dokusunun uzunluğu ve bağlantı şekli bağırsakların dönmeye yatkınlığını etkileyebilir.

• Kronik kabızlık: Uzun süreli kabızlık ve kalın bağırsakta dışkı birikimi, özellikle sigmoid kolonun genişlemesiyle ilişkili olabilir.

• Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması: Bağırsak geçişinin yavaşlaması, bazı kişilerde bağırsak genişlemesi ve anatomik yatkınlıkla birlikte volvulus gelişimine katkıda bulunabilir.

• Önceki karın ameliyatları: Ameliyat sonrasında oluşan yapışıklıklar bağırsakların normal hareketini ve konumunu değiştirebilir. Ancak yapışıklıklar tek başına volvulus anlamına gelmez.

• Bağırsak yapısındaki doğuştan veya sonradan gelişen farklılıklar: Bağırsak segmentinin normalden uzun veya hareketli olması dönme ihtimalini artırabilir.

• Nörolojik hastalıklar ve hareket kısıtlılığı: Bazı hastalarda bağırsak hareketlerinin yavaşlaması, uzun süreli kabızlık ve bağırsak genişlemesiyle birlikte volvulus gelişimine zemin hazırlayabilir.

Bağırsak dönmesi belirtileri genellikle karın ağrısı, karında şişkinlik, gaz ve dışkı çıkaramama, bulantı ve kusma şeklinde ortaya çıkar. Bağırsak geçişinin tamamen engellendiği veya kan dolaşımının bozulduğu durumlarda belirtiler kısa sürede ağırlaşabilir. Özellikle şiddetli ve giderek artan karın ağrısı, kusma ve gaz çıkaramama birlikte görüldüğünde acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Volvulus belirtileri, bağırsak dönmesinin yerine göre farklılık gösterebilir. Sigmoid volvulusta belirgin karın şişliği ve dışkılama güçlüğü ön plandayken, ince bağırsak volvulusunda ani başlayan karın ağrısı ve safralı kusma görülebilir. Bağırsak dokusunun kanlanması bozulduğunda karında hassasiyet, ateş, hızlı nabız ve genel durum bozukluğu gibi ek bulgular gelişebilir.

Bağırsak dönmesinde görülebilen belirtiler şunlardır:

• Ani başlayan veya giderek şiddetlenen karın ağrısı

• Karında belirgin şişkinlik ve gerginlik

• Gaz ve dışkı çıkaramama

• Bulantı ve kusma

• Bağırsak tıkanıklığına bağlı dışkılama değişiklikleri

• Karında hassasiyet ve dokunmakla ağrı

• İleri durumlarda ateş ve hızlı kalp atışı

• Bağırsak dokusunda hasar geliştiğinde genel durum bozukluğu

• Bazı vakalarda kanlı dışkılama

Her hastada bütün belirtiler görülmeyebilir. Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda şiddetli ağrı her zaman açık biçimde ifade edilemediğinden huzursuzluk, beslenememe, tekrarlayan kusma ve karında şişlik gibi bulgular dikkate alınmalıdır.

Önemli: Şiddetli karın ağrısı, tekrarlayan veya yeşil renkli kusma, karında belirgin şişlik ve gaz ya da dışkı çıkaramama bağırsak tıkanıklığı veya volvulus belirtisi olabilir. Bu bulgular varsa evde beklemek yerine acil servise başvurulmalıdır.