E-Sonuç E-Sonuç Telefon 0 (850) 888 54 33
Menü
Randevu E-Randevu

Temporal Arterit (Dev Hücreli Arterit) Nedir?

Temporal Arterit Nedir?

Temporal arterit, tıbbi literatürdeki diğer adıyla dev hücreli arterit, vücuttaki orta ve büyük çaplı atardamarların duvarını hedef alan iltihabi bir damar hastalığıdır (vaskülit). Hastalık adını kafatasının yan bölümlerinden, yani şakak derisinin hemen altından geçen yüzeyel temporal arterleri sıkça tutmasından alır. Ancak bu tablo yalnızca şakak bölgesiyle sınırlı kalmaz; göz küresini besleyen oftalmik arterleri, beyne kan taşıyan şah damarı dallarını ve ana atardamar olan aortu da etkileyebilir. İltihaplanan damar duvarı zamanla kalınlaşır, iç boşluğu daralır ve kanın dokulara ulaşması engellenir. Sıradan bir baş ağrısı gibi geçiştirildiğinde geri dönüşsüz görme kaybına kadar uzanan ağır sonuçlar doğurduğu için tıbbi aciliyet taşır.

Temporal arterit (dev hücreli arterit), özellikle elli yaş üzerindeki bireylerde şakak bölgesindeki orta ve büyük çaplı atardamarların duvarında iltihaplanma ve daralmaya yol açan acil bir damar hastalığıdır. Şakaklarda yeni başlayan zonklayıcı ağrı, saçlı deride dokunma hassasiyeti, çiğnerken çene yorgunluğu ve görme bulanıklığı en temel belirtileridir. Erken dönemde başlanan kortikosteroid tedavisi damar tıkanıklığını durdurarak kalıcı görme kaybını önler.

Şakak Damarlarında İltihap Nasıl Gelişir?

Sağlıklı bir atardamar esnek, pürüzsüz ve kanın rahatça akabileceği genişlikte bir iç kanala sahiptir. Temporal arterit tablosunda ise bağışıklık sisteminin savunma hücreleri yanlışlıkla kendi damar dokusuna yönelir ve damar duvarının katmanları arasında yıkıcı bir süreç başlatır:

  • Bağışıklık Hücrelerinin Damar Duvarına Sızması: T lenfositler ve makrofaj adı verilen savunma hücreleri atardamarın orta tabakasına yerleşerek yoğun bir iltihap zinciri başlatır. Bu hücreler damar dokusunu parçalayan enzimler ve iltihap habercisi maddeler salgılar.

  • Dev Hücre Oluşumu: Hasar gören damar duvarını onarmaya çalışan makrofajlar birbirleriyle birleşerek mikroskop altında çok çekirdekli, iri yapılar oluşturur. Hastalığa "dev hücreli arterit" adını veren bu karakteristik yapılar, damar duvarındaki kronik savaşın en net biyolojik kanıtıdır.

  • Lümen Daralması ve Kan Akışının Kesilmesi: Sürekli devam eden ödem ve hücre birikimi, damar duvarını içeriye doğru kalınlaştırır. Kanın geçtiği iç boşluk (lümen) iğne deliği kadar daralır veya pıhtıyla tamamen tıkanır. Kan akışının kesildiği noktada dokular oksijensiz kalır; çiğneme kaslarında kramp, şakak derisinde yanma ve görme sinirinde hasar meydana gelir.

sakak-damarlarinda-iltihap-nasil-gelisir-a-life-ankara_6d36c297.webp

Temporal Arterit Neden Olur ve Kimler Risk Altındadır?

Bağışıklık sisteminin neden aniden şakak ve baş-boyun atardamarlarını hedef aldığı tek bir nedene bağlanamaz. Genetik yatkınlık, yaşlanan bağışıklık sisteminin dengesizleşmesi ve çevresel tetikleyicilerin kesişimi hastalığın zeminini hazırlar:

  • Elli Yaş Üzeri Olmak: Temporal arterit neredeyse yalnızca elli yaşın üzerindeki yetişkinlerde görülür. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı belirgin biçimde artar ve en sık yetmişli yaşlarda zirve yapar. Elli yaş altındaki bireylerde bu tabloya rastlanması son derece nadirdir.

  • Cinsiyet ve Genetik Yatkınlık: Kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık iki ila üç kat daha sık ortaya çıkar. Ailesinde temporal arterit veya benzer otoimmün damar hastalığı öyküsü bulunan kişilerde ve belirli doku grubu antijenlerini (HLA-DRB1*04) taşıyan bireylerde risk daha yüksektir.

  • Çevresel Tetikleyiciler ve Enfeksiyonlar: Geçirilen bazı viral veya bakteriyel solunum yolu enfeksiyonlarının, genetik olarak yatkın kişilerde bağışıklık sistemini aşırı uyararak damar duvarına karşı çapraz bir reaksiyon başlattığı düşünülmektedir.

Polimiyalji Romatika ile Bağlantısı Nedir?

Temporal arterit hastalarının klinik tablosu incelendiğinde, neredeyse yarısının bu hastalığa ikiz kardeş kadar benzeyen başka bir iltihabi durumla karşı karşıya olduğu görülür: Polimiyalji romatika.

  • Ortak İmmünolojik Zemin: Her iki hastalık da aynı yaş grubunu seçer, benzer genetik belirteçleri paylaşır ve kanda aynı iltihap yüksekliğini oluşturur. Polimiyalji romatika doğrudan damarları tıkamak yerine omuz kuşağı, boyun ve kalça çevresindeki büyük kas grupları ile eklem kapsüllerinde yoğun bir iltihap yaratır.

  • Sabah Tutukluğu ve Hareket Kısıtlılığı: Hastalar sabah yataktan kalktıklarında kollarını yukarı kaldırıp saçlarını taramakta, ceketlerini giymekte veya oturdukları yerden doğrulmakta ciddi zorluk çeker. Bir saatten uzun süren bu derin sabah tutukluğu gün içinde hareket ettikçe hafifler.

  • Klinik Uyarı Değeri: Polimiyalji romatika tanısı almış bir hastada sonradan yeni bir şakak ağrısı, çiğneme yorgunluğu veya görme bulanıklığı ortaya çıkarsa, altta yatan tablonun temporal arterite ilerlediği düşünülür ve damar koruyucu tedavi dozları acilen yeniden düzenlenir.

Temporal Arterit Belirtileri Nelerdir?

Temporal arterit belirtileri tek bir kalıba sığmaz; bazen geceler içinde şiddetlenen zonklayıcı bir şakak ağrısıyla patlak verir, bazen ise haftalar süren açıklanamayan ateş, halsizlik ve iştah kaybının arkasına gizlenir. Bu sinsi başlangıç yüzünden pek çok hasta ilk evrede şikayetlerini basit bir diş ağrısına, boyun tutulmasına, uykusuzluğa veya mevsimsel bir enfeksiyona yorar. Oysa hastalığın gönderdiği her sinyal, hangi damar dalının ne ölçüde daraldığının doğrudan bir yansımasıdır. Şakak bölgesindeki yüzeyel damarlar etkilendiğinde saçlı deride dokunmaya bile tahammül edilemeyen bir hassasiyet doğar; çiğneme kaslarını besleyen damarlar daraldığında yemek yerken çene kilitlenir; tüm vücuda yayılan iltihabi yük arttığında ise ateş ve kilo kaybı sahneye çıkar. Bu belirtileri erkenden tanımak, damar tıkanıklığı görme sinirine ulaşmadan tedavi kapısını aralar.

temporal-arterit-belirtileri-nelerdir-a-life-ankara_3ace3c6a.webp

Şakak Ağrısı ve Saçlı Deri Hassasiyeti Nasıl Hissedilir?

Hastalığın en klasik ve hastayı hekime götüren ilk bulgusu, daha önce hiç deneyimlenmemiş karakterde ortaya çıkan şakak ve baş ağrısıdır:

  • Yeni Başlayan Zonklayıcı Ağrı: Ömrü boyunca baş ağrısı çekmemiş ya da mevcut baş ağrısının karakteri aniden değişmiş elli yaş üzeri bir kişide şakak bölgesine yerleşen keskin, yanıcı veya zonklayıcı bir ağrı başlar. Ağrı genellikle tek taraflı başlasa da kısa sürede her iki şakağı, alnı veya başın arka kısmını etkisi altına alabilir. Sıradan ağrı kesiciler bu ağrıyı ya hiç dindirmez ya da yalnızca birkaç saatliğine hafifletir.

  • Şakak Damarında Sertlik ve Şişlik: Cildin hemen altından geçen yüzeyel temporal arter iltihaplandığında dışarıdan dahi fark edilebilir hale gelir. Parmakla kontrol edildiğinde damarın normal esnekliğini kaybettiği, sicim gibi sertleştiği, kıvrımlı ve şiş bir hat oluşturduğu hissedilir. İleri daralmalarda damar içindeki kan akışı durduğu için o bölgedeki nabız atışı tamamen kaybolur.

  • Saçlı Deri Hassasiyeti (Allodini): Damar duvarındaki yoğun ödem, çevredeki sinir uçlarını sürekli uyarır. Hastalar sabah saçlarını tararken, başlarını yastığa koyduklarında, şapka taktıklarında veya gözlük sapı şakaklarına değdiğinde cilt yüzeyinde batıcı ve yanıcı bir acı hissederler.

Çene Kladikasyosu (Çiğneme Yorgunluğu) ve Dil Ağrısı Nedir?

Damar daralmasının dokuları kansız bırakmasının (iskemi) en somut ve tanı koydurucu kanıtı yemek yeme sırasında ortaya çıkar:

  • Çene Kladikasyosu: Çiğneme kaslarını besleyen maksiller arter dalları iltihap nedeniyle daraldığında, istirahat halinde kaslara yeten kan miktarı yemek yerken yetersiz kalır. Kişi özellikle et, sert ekmek veya kuruyemiş gibi çiğneme gücü gerektiren gıdaları yemeye başladıktan kısa bir süre sonra çenesinde derin bir ağrı, kramp ve tükenmişlik hisseder. Çiğnemeyi bırakıp birkaç dakika dinlendiğinde ağrı geçer, yemeye devam ettiğinde yeniden başlar. Bu döngü temporal arterit için en ayırt edici bulgudur.

  • Dil ve Yutma Kaslarında İskemi: Dili besleyen lingual arterlerin tutulması durumunda, uzun süre konuşurken veya yemek yerken dilde uyuşma, yanma ve kramp gelişir. Çok nadir ve ağır vakalarda dil dokusunda kanlanma bozukluğuna bağlı renk değişimleri veya yutma güçlüğü tabloya eşlik edebilir.

Ateş, Kilo Kaybı ve Sistemik Bulgular Nasıl Seyreder?

Temporal arterit yalnızca baş-boyun damarlarını ilgilendiren yerel bir sorun değil, tüm bağışıklık sistemini alarma geçiren sistemik bir iltihap hastalığıdır:

  • Sebebi Bilinmeyen Ateş ve Gece Terlemesi: Hastaların bir bölümünde belirgin bir şakak ağrısı olmaksızın haftalarca süren, genellikle akşamüstleri yükselen hafif veya orta dereceli ateş görülür. Geceleri çamaşır değiştirecek düzeyde terlemeler ve üşüme atakları enfeksiyon şüphesi uyandırır; ancak antibiyotik tedavilerine hiçbir yanıt alınmaz.

  • İştahsızlık ve İstemsiz Kilo Kaybı: Kanda yükselen iltihap maddeleri metabolizmayı hızlandırır ve iştah merkezini baskılar. Kişi diyet yapmadığı halde birkaç ay içinde vücut ağırlığının önemli bir kısmını kaybeder, derin bir halsizlik ve günlük işleri dahi yapamama hali yaşar.

  • Omuz ve Kalça Tutukluğu: Hastalığa sıklıkla eşlik eden polimiyalji romatika nedeniyle sabahları yataktan kalkarken omuzlarda ve kalçalarda yoğun ağrı ile hareket kısıtlılığı görülür.

Belirti türü Etkilenen anatomik yapı Hastanın hissettiği şikayet Klinik anlamı ve önemi
Şakak ağrısı Yüzeyel temporal arter ve çevresi. Yeni başlayan, zonklayıcı, ağrı kesiciye dirençli ağrı. En sık görülen erken uyarı işaretidir.
Saçlı deri hassasiyeti Şakak derisi ve yüzeyel sinir uçları. Saç tararken veya yastığa baş koyarken yanma ve acı. Damar duvarı ödemini ve sinir uyarılmasını gösterir.
Çene kladikasyosu Çiğneme kasları (masseter ve temporalis). Yemek yerken çenede ağrı, kramp ve çabuk yorulma. Tanı değeri en yüksek özgül bulgudur.
Geçici görme değişikliği Oftalmik arter ve görme siniri. Göz önünde perde inmesi, bulanıklık veya çift görme. Kalıcı körlük öncesi son acil uyarıdır.
Sistemik bulgular Tüm dolaşım sistemi ve kas kuşağı. Nedensiz ateş, gece terlemesi, kilo kaybı, sabah tutukluğu. Gizli seyreden vakalarda temel ipucudur.
A Life Sağlık Grubu

Temporal Arterit Görmeyi Nasıl Etkiler?

Temporal arteriti diğer tüm baş ağrısı nedenlerinden ayıran ve ona tıbbi aciliyet kazandıran en kritik özellik, doğrudan görme sinirini ve göz küresini besleyen damarları tehdit etmesidir. Şakak bölgesinden geçen yüzeyel temporal arter ile göz çukurunun derinliklerine uzanan oftalmik arter, şah damarının (karotis arter) aynı ana dallarından köken alır. Damar duvarında başlayan iltihabi kalınlaşma göz damarlarına ulaştığında, görme sinirine ve retina tabakasına giden oksijenli kan akışı milimetrik bir tıkanıklıkla kesintiye uğrar. Görme siniri dokusu oksijensizliğe karşı beyin dokusu kadar hassastır; kan akımı birkaç saat içinde yeniden sağlanamazsa sinir lifleri geri dönüşümsüz biçimde ölür. Bu nedenle temporal arterit şüphesi taşıyan bir hastada ortaya çıkan en küçük bir puslu görüş veya anlık kararma dahi zamanla yarışılan bir acil durumdur.

Geçici Görme Kararması (Amaurosis Fugax) Nedir?

Kalıcı görme kaybı gelişmeden hemen önce hastaların önemli bir kısmında damar tıkanıklığının ilk sinyalini veren kısa süreli uyarı atakları yaşanır:

  • Göz Önüne Perde İnmesi Hissi: Tıbbi adıyla amaurosis fugax, tek gözde aniden başlayan ve sanki yukarıdan aşağıya doğru siyah veya gri bir perde iniyormuş gibi hissedilen geçici görme kaybıdır. Bazen görüş alanı tamamen kararır, bazen ise yoğun bir sis tabakasının arkasından bakıyormuş gibi bulanıklık oluşur.

  • Dakikalar İçinde Düzelip Tekrarlaması: Bu geçici kararmalar genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer; damar içindeki kan akışı anlık olarak yeniden açıldığında görüş normale döner. Görüşün kendiliğinden düzelmesi hastaları çoğu zaman yanıltır ve "gözüm yoruldu" düşüncesiyle hekime başvuruyu geciktirir. Oysa amaurosis fugax, damarın tamamen tıkanmak üzere olduğunu gösteren son uyarı fişeğidir.

  • Pozisyon ve Tansiyon Değişimiyle Tetiklenme: Daralmış göz damarlarından geçen kan akımı zaten sınırda olduğu için, kişinin hızla ayağa kalkması, tansiyonun düşmesi veya başını ani çevirmesi geçici görme kararmalarını tetikleyebilir.

Kalıcı Körlük Neden ve Nasıl Gelişir?

Geçici uyarılar dikkate alınmadığında veya tedaviye başlanmadığında, daralan damar lümeni tamamen kapanır ve kalıcı görme kaybı tablosu ortaya çıkar:

  • Ön İskemik Optik Nöropati (AION): Temporal arterite bağlı kalıcı körlüğün en yaygın mekanizmasıdır. Görme sinirinin göz küresine girdiği baş kısmını besleyen kısa arka siliyer arterler iltihap nedeniyle tamamen tıkandığında, optik sinir başı beslenemez ve şişer. Hasta sabah uyandığında ya da gün içinde dakikalar içerisinde tek gözünün görme yetisini ağrısız ve ani biçimde tamamen kaybeder.

  • Santral Retinal Arter Tıkanıklığı: Daha nadir olarak gözün ışığı algılayan ağ tabakasını (retina) besleyen ana atardamar tıkanır. Bu durumda retina hücreleri dakikalar içinde canlılığını yitirir ve göz ışık hissini dahi algılayamaz hale gelir.

  • Diğer Gözün Etkilenme Riski: Temporal arterit tek taraflı bir hastalık değildir; aynı damar iltihabı diğer şakak ve göz damarlarında da eşzamanlı olarak ilerler. Tedavi edilmeyen hastalarda bir gözde körlük geliştikten sonra birkaç gün, hatta bazen saatler içinde sağlam olan ikinci gözde de aynı damar tıkanıklığı yaşanarak tam körlük gelişme riski son derece yüksektir. Acil tedavinin temel amacı çoğu zaman kaybedilen gözü geri getirmekten ziyade, henüz sağlam olan diğer gözü kurtarmaktır.

Çift Görme ve Göz Kapağı Düşüklüğü Neden Olur?

Temporal arterit yalnızca görme keskinliğini azaltmakla kalmaz; göz küresinin hareket mekanizmasını ve göz kapağı kaslarını da doğrudan etkileyebilir:

  • Çift Görme (Diplopi): Göz küresini sağa, sola, yukarı ve aşağı hareket ettiren altı adet ince kas ile bu kaslara komut taşıyan kafa sinirleri (okülomotor, troklear ve abdusens sinirleri) mikro damarlar aracılığıyla beslenir. Bu ince damarlarda iltihabi daralma geliştiğinde göz kaslarından biri geçici olarak felç olur. İki göz aynı noktaya odaklanamadığı için hasta nesneleri çift görmeye başlar; tek gözünü kapattığında çift görmenin düzelmesi sorunun göz kası kaynaklı olduğunu doğrular.

  • Göz Kapağı Düşüklüğü (Ptozis) ve Göz Bebeği Değişiklikleri: Üst göz kapağını kaldıran kasa giden sinir dallarının kansız kalması sonucu tek taraflı göz kapağı düşüklüğü ortaya çıkar. Bazen damar çevresindeki sempatik sinir liflerinin etkilenmesiyle (Horner sendromu) göz kapağında hafif düşüklükle birlikte o taraftaki göz bebeğinde küçülme de tabloya eşlik eder.

  • Klinik Önemi: Çift görme veya göz kapağı düşüklüğü tek başına dahi elli yaş üstü bir hastada gizli ilerleyen temporal arteritin ilk habercisi olabilir ve görme siniri etkilenmeden tanı konulması için büyük bir fırsat sunar.

Temporal Arterit ile Migren ve Diğer Hastalıklar Nasıl Ayrışır?

Şakak bölgesinde zonklayan her ağrı ilk anda akla migreni veya yoğun iş stresine bağlı gerilim tipi baş ağrısını getirir. Genç ve orta yaşlı bireylerde bu varsayım çoğu zaman doğrudur; ancak elli yaş sınırını aşmış bir yetişkinde ortaya çıkan yeni bir baş ağrısı tablosunda aynı varsayımla hareket etmek ciddi teşhis gecikmelerine yol açar. Migren ve gerilim tipi ağrılar beyin damarlarındaki geçici sinirsel duyarlılıktan ya da kas gerginliğinden doğarken, temporal arterit doğrudan damar duvarının yapısını bozan ilerleyici bir iltihabi hastalıktır. Benzer şekilde çene eklemi bozuklukları, sinüzit atakları ve zona başlangıcı da şakakta ağrı yaparak tabloyu maskeleyebilir. Doğru ayrımı yapabilmek için ağrının yaşla ilişkisini, karakterini, dokunmaya verdiği tepkiyi ve eşlik eden sistemik bulguları mercek altına almak gerekir.

Migren ve Gerilim Tipi Ağrıdan Farkları Nelerdir?

Temporal arteriti toplumda en sık görülen iki birincil baş ağrısı türünden ayıran çok net klinik sınırlar bulunur:

  • Başlangıç Yaşı ve Ağrı Geçmişi: Migren genellikle ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde başlar ve hasta yıllardır kendi ataklarının ritmini, tetikleyicilerini tanır. Elli yaşından sonra hayatında ilk kez şiddetli şakak ağrısı yaşamaya başlayan bir kişide "yeni başlayan migren" ihtimali son derece düşüktür; bu tablo aksi kanıtlanana kadar temporal arterit açısından değerlendirilmelidir.

  • Dokunma Hassasiyeti ve Damar Yapısı: Migren atağı sırasında şakak zonklar ancak yüzeyel temporal arter normal yumuşaklığını korur. Temporal arteritte ise damar duvarı ödemle kalınlaştığı için şakak derisi üzerinde sicim gibi sert, kıvrımlı bir hat ele gelir. Saç taramak veya gözlük takmak dahi keskin bir cilt acısına yol açar.

  • Ağrı Kesicilere Yanıt ve Sistemik Eşlikçiler: Gerilim tipi ağrı basit bir ağrı kesiciyle ve dinlenmeyle geriler; migrene ise ışık-ses hassasiyeti ile mide bulantısı eşlik eder. Temporal arteritte sıradan ağrı kesiciler ağrıyı durdurmaz ve tabloya ateş, gece terlemesi, kilo kaybı, sabahları omuz-kalça tutukluğu ile yemek yerken çene yorgunluğu eklenir.

  • Çene Eklemi ve Sinüzit Ayrımı: Çene eklemi (TMJ) kaynaklı ağrıda çene açılırken eklemden ses gelir ve ağrı sabah uyandığında yoğundur. Sinüzitte ise baş öne eğildiğinde göz çevresinde dolgunluk artar. Temporal arteritteki çene ağrısı ise yalnızca çiğneme hareketi sürdükçe artan kas yorgunluğu (kladikasyo) şeklindedir.

Büyük Damar Tutulumu ve Aort Anevrizması Riski Nedir?

Temporal arterit yıllarca yalnızca şakak damarlarıyla sınırlı bir hastalık olarak düşünülmüş olsa da modern görüntüleme yöntemleri iltihabın vücudun ana atardamar ağını da sessizce etkileyebildiğini ortaya koymuştur:

  • Ekstrakranial Büyük Damar Tutulumu: Hastaların önemli bir bölümünde iltihap yalnızca şakak atardamarında kalmaz; kalpten çıkan ana atardamar olan aort, kollara kan taşıyan subklavyen arterler ve boyundaki şah damarları (karotis arterler) da aynı dev hücreli iltihap sürecine katılır. Bu durum "büyük damar dev hücreli arteriti" olarak adlandırılır.

  • Kollarda Güçsüzlük ve Nabız Farklılığı: Kollara giden ana damarlar daraldığında hasta kollarını yukarı kaldırarak iş yaparken (örneğin perde asarken veya raflara uzanırken) kol kaslarında çabuk yorulma ve kramp hisseder. Muayenede iki kol arasında tansiyon farkı saptanabilir veya bilek nabızları zayıflamış bulunabilir.

  • Torasik Aort Anevrizması Riski: Aort duvarındaki kronik iltihap, damarın elastik liflerini zayıflatarak zaman içinde göğüs kafesi içindeki aort bölümünde genişlemeye (anevrizma) zemin hazırlar. Bu risk nedeniyle temporal arterit tanısı alan hastaların yalnızca şakak ağrısı ve görme açısından değil, düzenli aralıklarla büyük damar ve aort çapı yönünden de takip edilmesi hayati önem taşır.

Değerlendirme kriteri Temporal arterit Migren Gerilim tipi baş ağrısı
Tipik başlangıç yaşı Neredeyse tamamen 50 yaş üzeri. Genellikle 15-40 yaş arası. Her yaşta görülebilir.
Ağrının karakteri Yeni başlayan, keskin, yanıcı, sürekli zonklama. Ataklar halinde, nabızla zonklayan orta-şiddetli ağrı. Mengene gibi sıkan, zonklamasız, donuk baskı.
Şakak damarı ve cilt Damar sert ve şiş, saçlı deride dokunma acısı var. Damar yumuşak, ciltte belirgin sertlik yok. Damar normal, boyun ve omuz kasları gergin.
Ayırt edici bulgular Çiğneme yorgunluğu, görme kararması, ateş, kilo kaybı. Işık-ses hassasiyeti, bulantı, görsel aura. Stresle artış, fiziksel hareketle kötüleşmeme.
Tedavi yaklaşımı Acil yüksek doz kortikosteroid (kortizon) tedavisi. Triptanlar, gepantlar ve koruyucu nörolojik ilaçlar. Kısa süreli ağrı kesiciler, gevşeme ve fizik tedavi.
A Life Sağlık Grubu

Temporal Arterit Tanısı Nasıl Konulur ve Hangi Bölüm Bakar?

Temporal arterit şüphesi taşıyan bir hastada tanı süreci, standart bir muayene takviminden çok daha hızlı ve eşzamanlı ilerlemek zorundadır. Hastalık kendini yalnızca tek bir testle ele vermez; hekimin fizik muayene bulguları, kandaki iltihap belirteçleri ve damar duvarını doğrudan gösteren görüntüleme yöntemleri bir yapbozun parçaları gibi birleştirilir. Elli yaşın üzerindeki bir kişide yeni başlayan şakak ağrısı, çiğneme yorgunluğu veya görme bulanıklığı saptandığı anda klinik alarm zilleri çalar. Tanıdaki en kritik kural, kesin doku örneği (biyopsi) veya ileri radyolojik sonuçlar beklenirken dahi görme sinirini koruma altına almaktır. Doğru bölüme zamanında başvurmak ve ilgili testlerin gecikmeden tamamlanması, kalıcı hasarları önlemenin tek yoludur.

Temporal Arterit İçin Hangi Bölüme Gidilmelidir?

Hastalığın hem bağışıklık sistemini hem şakak-beyin damarlarını hem de göz sinirini aynı anda ilgilendirmesi nedeniyle tanı ve takip süreci multidisipliner bir ekip çalışması gerektirir:

  • Romatoloji Bölümü: Temporal arterit temelde bağışıklık sisteminin damar duvarına saldırdığı bir vaskülit (damar iltihabı) türü olduğu için hastalığın ana takip ve tedavi merkezi Romatoloji polikliniğidir. Romatoloji uzmanları hastalığın sistemik yayılımını değerlendirir, kortikosteroid ve biyolojik ajan dozlarını planlar.

  • Nöroloji Bölümü: Şakak bölgesinde yeni başlayan şiddetli baş ağrısı şikayetiyle başvuran hastaların ilk karşılandığı ve diğer baş ağrısı türlerinden (migren, küme baş ağrısı, beyin damar hastalıkları) ayrımının yapıldığı ana birim Nörolojidir.

  • Göz Hastalıkları Bölümü: Geçici görme kararması, puslu görüş, çift görme veya göz kapağı düşüklüğü gelişen vakalarda görme siniri başının ve retina damarlarının acil olarak incelenmesi için Göz Hastalıkları uzmanları sürece doğrudan katılır.

  • Acil Servis Başvurusu: Ani tek taraflı görme kaybı veya göz önüne perde inmesi gibi bir bulgu geliştiğinde poliklinik randevusu beklenmemeli, doğrudan acil servise başvurulmalıdır.

Sedimentasyon (ESR) ve CRP Testleri Neden Belirleyicidir?

Damar duvarında gelişen dev hücreli iltihap, kan dolaşımına yoğun miktarda iltihap habercisi protein (sitokin) salgılar. Laboratuvar testleri bu gizli yangını saatler içinde görünür kılar:

  • Eritrosit Sedimentasyon Hızı (ESR): Kırmızı kan hücrelerinin tüp içinde çökme hızını ölçen bu test, temporal arterit tanısında en değerli ilk basamak göstergedir. Hastaların büyük çoğunluğunda sedimentasyon değeri normal sınırların çok üzerine çıkar; çoğu vakada saate elli, hatta yüz milimetrenin üzerinde seyreder.

  • C-Reaktif Protein (CRP): Karaciğer tarafından iltihaba yanıt olarak üretilen CRP, sedimentasyona göre çok daha hızlı yükselir ve tedaviye başlandığında çok daha hızlı düşer. Hem tanıyı doğrulamada hem de kortizon tedavisine verilen yanıtı izlemede hassas bir pusula görevi görür.

  • Tam Kan Sayımı ve Kansızlık Bulguları: Kronik iltihabın kemik iliğini baskılaması sonucu hastalarda orta derecede kansızlık (normositik anemi) ve kan pulcuklarında belirgin artış (trombositoz) saptanır. Çok nadir vakalarda ESR ve CRP normal sınırlarda kalsa dahi klinik şüphe güçlü ise ileri görüntüleme atlanmaz.

Renkli Doppler Ultrason (Halo İşareti) ve Temporal Arter Biyopsisi Nasıl Yapılır?

Kan tahlilleri vücutta yoğun bir iltihap olduğunu kanıtlasa da bu iltihabın doğrudan şakak damarı duvarında yerleştiğini göstermek için damarın kendisi incelenir:

  • Temporal Arter Renkli Doppler Ultrasonografisi: Hiçbir kesi veya ağrı gerektirmeyen, yüksek frekanslı ultrason problarıyla şakak ve koltuk altı damarlarının incelendiği hızlı bir yöntemdir. İltihaplı damar duvarındaki ödem, ultrason ekranında damar lümenini çepeçevre saran koyu bir halka görünümü oluşturur. Tıpta "halo işareti" olarak adlandırılan bu bulgu, deneyimli bir radyolog tarafından saptandığında temporal arterit tanısını son derece güçlü biçimde destekler.

  • Temporal Arter Biyopsisi (Altın Standart Tanı): Kesin tanının mikroskop altında mühürlendiği yöntemdir. Lokal anestezi altında, şakak bölgesindeki saçlı deri sınırından yapılan küçük bir kesi ile yüzeyel temporal arterden yaklaşık bir buçuk ila iki santimetrelik bir parça çıkarılır. Şakak bölgesinin zengin yan damar ağı sayesinde bu damar parçasının alınması cildin veya dokuların kanlanmasını bozmaz. Patoloji incelemesinde damar duvarındaki iltihap hücreleri ve çok çekirdekli dev hücreler görülerek tanı kesinleştirilir.

  • MR Anjiyografi ve PET-BT: Şakak damarı dışında aort veya şah damarı gibi büyük damarların tutulumundan şüphelenildiğinde kontrastlı MR anjiyografi veya damar duvarındaki iltihabi aktiviteyi haritalandıran PET-BT görüntülemesi uygulanır.

Temporal Arterit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Temporal arterit tedavisi, standart baş ağrısı protokollerinden tamamen farklı bir aciliyet ve disiplinle yürütülür. Burada temel amaç yalnızca şakak bölgesindeki zonklamayı hafifletmek değildir; asıl hedef, damar duvarındaki yıkıcı bağışıklık saldırısını saatler içinde durdurarak görme sinirini ve beyne giden ana damarları kalıcı tıkanıklıktan korumaktır. Tedaviye başlandığı anda şakak ağrısı, çiğneme yorgunluğu ve halsizlik gibi şikayetler çoğu hastada birkaç gün içinde çarpıcı biçimde geriler. Ancak belirtilerin hızla kaybolması hastalığın tamamen bittiği anlamına gelmez. Damar duvarındaki iltihabı sessiz tutmak ve nüksleri önlemek için aylara yayılan, kademeli bir ilaç azaltma takvimi ile hedefe yönelik modern tedavilerin bir arada planlanması şarttır.

temporal-arterit-tedavisi-nasil-yapilir-a-life-ankara_d7d3c708.webp

Acil Kortikosteroid (Kortizon) Tedavisi Neden Hemen Başlanır?

Tıpta kesin patoloji sonucu beklenmeden tedavi başlatılan nadir hastalıklardan biri temporal arterittir:

  • Gecikmeye Tahammülü Olmayan Süreç: Temporal arterit şüphesi klinik ve laboratuvar bulgularıyla güçlendiği anda, temporal arter biyopsisi randevusu veya sonucu beklenmeden aynı gün yüksek doz kortikosteroid (kortizon) tedavisine başlanır. Çünkü biyopsi işlemini beklerken geçecek birkaç günlük süre dahi görme sinirini besleyen atardamarın tamamen tıkanmasına ve kalıcı körlüğe yol açabilir.

  • Biyopsi Sonucunu Etkilememe Özelliği: Tedaviye hemen başlanması patolojik tanıyı bozmaz; damar duvarındaki iltihabi hücreler ve dev hücreler kortizon başlandıktan sonraki ilk iki hafta boyunca mikroskop altında net biçimde görülmeye devam eder.

  • Görme Bulgusu Varsa Damar İçi Uygulama: Hastada geçici görme kararması, çift görme veya tek gözde görme kaybı gelişmişse tedavi ağızdan tablet yerine doğrudan hastane ortamında, damar yoluyla (intravenöz pulse steroid) çok daha yüksek dozlarda uygulanır. Bu acil müdahale, ödemi hızla çözerek henüz sağlam olan diğer gözün kurtarılmasını sağlar.

Biyolojik Ajanlar (Tosilizumab) ve Kortizon Azaltma Takvimi Nasıl İşler?

Yüksek doz kortizon damar duvarındaki yangını hızla söndürür; ancak uzun süre yüksek dozda kalmak yan etki yükünü artırırken, ilacı aniden kesmek ise hastalığın şiddetle geri dönmesine neden olur:

  • Kademeli Doz Azaltma Planı: İlk birkaç haftalık yüksek doz döneminin ardından, kandaki sedimentasyon ve CRP değerleri normale indikçe kortizon dozu hekim kontrolünde haftalık veya aylık basamaklarla yavaşça düşürülür. Bu süreç genellikle bir ila iki yıla yayılır. Hasta kendini ne kadar iyi hissederse hissetsin ilacı kendi başına bırakmamalıdır.

  • Biyolojik Ajan Tedavisi (Tosilizumab): İltihap zincirinde kilit rol oynayan interlökin-6 (IL-6) adlı proteini doğrudan bloke eden tosilizumab gibi biyolojik tedaviler, temporal arterit yönetiminde önemli bir dönüm noktasıdır. Özellikle kortizon dozu düşülürken hastalığı tekrarlayan (nüks eden) bireylerde veya yüksek doz kortizonun yan etkilerinden korunması gereken diyabet, hipertansiyon ve kemik erimesi hastalarında devreye girer. Bu hedefe yönelik tedavi, kortizonun çok daha güvenli ve hızlı biçimde azaltılmasına olanak tanır.

  • Düşük Doz Aspirin Desteği: Damar içindeki daralmaya bağlı pıhtı oluşumunu ve göz damarı tıkanıklığı riskini en aza indirmek amacıyla, mide koruması eşliğinde tedavi planına düşük doz aspirin eklenebilir.

Kortizon Kullanımında Kemik ve Mide Koruması Nasıl Sağlanır?

Aylarca süren kortikosteroid tedavisini vücuda zarar vermeden güvenle tamamlamak için tedavinin ilk gününden itibaren koruyucu önlemler planlanır:

  • Kemik Erimesine (Osteoporoz) Karşı Koruma: Kortizon bağırsaklardan kalsiyum emilimini azaltır ve kemik yıkımını hızlandırır. Tedavi başlangıcıyla birlikte düzenli kalsiyum ve D vitamini takviyesi başlanır; kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) yapılarak gerekirse kemik koruyucu ilaçlar eklenir.

  • Mide ve Sindirim Sistemi Koruması: Yüksek doz kortizon ve düşük doz aspirinin birlikte kullanımı mide mukozasını hassaslaştırabileceği için tedavi süresince düzenli mide koruyucu (proton pompa inhibitörü) ilaçlar kullanılır.

  • Kan Şekeri, Tansiyon ve Enfeksiyon Takibi: Kortizon kullanımı kan şekerinde yükselmeye, sıvı tutulumuna bağlı tansiyon artışına ve bağışıklık yanıtının baskılanmasına zemin hazırlayabilir. Düzenli açlık kan şekeri ve tansiyon ölçümleriyle bu değişimler kontrol altında tutulur.

Tedavi yöntemi Uygulama şekli Temel kullanım amacı Klinik takip kriteri
Yüksek doz kortikosteroid Ağızdan tablet veya damar içi (pulse). Damar iltihabını hızla durdurmak, körlüğü önlemek. Sedimentasyon, CRP, kan şekeri ve tansiyon.
Biyolojik ajan (Tosilizumab) Cilt altı enjeksiyon veya damar içi. Nüksleri engellemek, toplam kortizon yükünü azaltmak. Tam kan sayımı, karaciğer testleri, enfeksiyon.
Kemik ve mide koruyucular Günlük ağızdan takviye ve koruyucu. Kortizona bağlı kemik erimesi ve gastriti önlemek. Kemik yoğunluğu (DEXA) ve D vitamini düzeyi.
Düşük doz aspirin Günlük ağızdan tablet. Daralan damarlarda pıhtı ve görme kaybı riskini azaltmak. Mide hassasiyeti ve kanama bulguları.
A Life Sağlık Grubu

Temporal Arterit Hastaları Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Etmelidir?

Temporal arterit tanısı alıp tedaviye başladıktan sonraki süreç, yalnızca düzenli ilaç içmekten ibaret olmayan aktif bir yaşam yönetimidir. Hastalığın kendisi damar duvarında iltihabi bir hassasiyet yaratırken, tedavinin temel taşını oluşturan kortikosteroidler de vücudun sıvı dengesini, kemik mineral yoğunluğunu, kan şekerini ve enfeksiyonlara karşı direncini doğrudan etkiler. Bu iki yönlü tabloyu dengelemek için hastanın günlük rutinlerini tedaviyle uyumlu hale getirmesi gerekir. Doğru beslenme seçimleri ödemi ve kilo artışını frenler, düzenli ama zorlayıcı olmayan fiziksel hareketler kas ve kemik dokusunu korur, vücudun verdiği küçük sinyalleri takip etmek ise olası bir alevlenmeyi henüz başlangıç aşamasında yakalamayı sağlar. Hasta ne kadar bilinçli hareket ederse, tedavi süreci o kadar konforlu ve komplikasyonsuz tamamlanır.

İltihap Azaltıcı ve Kortizon Dostu Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Kortizon kullanımı iştah merkezini uyarır, vücutta sodyum ve su tutulmasına yol açar ve kan şekerini yükseltme eğilimi taşır. Bu yan etkileri en aza indiren ve damar duvarındaki iltihabı baskılamaya yardımcı olan beslenme kuralları şunlardır:

  • Tuz ve Rafine Şeker Kısıtlaması: Kortikosteroid tedavisi sırasında sofradan tuzu kaldırmak ve salamura, turşu, konserve, işlenmiş şarküteri ürünleri gibi gizli tuz kaynaklarından uzak durmak şarttır; aksi halde yüzde ve bacaklarda ödem ile tansiyon yükselmeleri gelişir. Benzer şekilde beyaz un, paketli tatlılar ve şekerli içecekler kan şekeri dalgalanmalarını tetiklediği için beslenme planından çıkarılmalıdır.

  • Kalsiyum, Potasyum ve Protein Dengesi: Kemik erimesi riskini frenlemek amacıyla yoğurt, kefir, az tuzlu peynir, badem ve koyu yeşil yapraklı sebzeler günlük öğünlere mutlaka dahil edilmelidir. Kortizon vücuttan potasyum atılımını artırabildiği için muz, avokado, ıspanak ve kuru kayısı gibi potasyum zengini gıdalar kas kramplarını önlemeye yardımcı olur. Kas kaybını engellemek için ise her öğünde kaliteli protein (balık, yumurta, kuru baklagiller veya yağsız beyaz et) tüketilmelidir.

  • Akdeniz Tipi Antiinflamatuar Seçimler: Soğuk sıkım zeytinyağı, ceviz, keten tohumu ve omega-3 yağ asitlerinden zengin yağlı balıklar damar duvarındaki iltihap yükünü yatıştıran doğal desteklerdir. Günde en az iki litre su içmek böbrek yükünü hafifletir ve dolaşım akışkanlığını korur.

  • Enfeksiyondan Korunma ve Yürüyüş: Bağışıklık sistemi baskılandığı için kalabalık ve havasız ortamlardan kaçınmak, hijyen kurallarına özen göstermek ve kemik yoğunluğunu desteklemek adına günde otuz dakikalık tempolu yürüyüşler yapmak iyileşme hızını artırır.

Hastalığın Tekrarladığı (Nüks) Nasıl Anlaşılır?

Temporal arterit tedavisinde kortizon dozu hekim kontrolünde kademeli olarak düşürülürken, hastaların yaklaşık üçte birinde veya yarısında hastalık sessizce yeniden alevlenebilir. Bu geri dönüşü erken fark etmek için şu işaretler yakından izlenmelidir:

  • Şakak Ağrısı ve Hassasiyetin Geri Dönmesi: Aylardır tamamen geçmiş olan tek veya çift taraflı şakak zonklamasının, saç tararken hissedilen cilt hassasiyetinin veya şakak damarı üzerindeki dolgunluğun yeniden belirmesi en net nüks habercisidir.

  • Çiğneme Yorgunluğu ve Omuz Tutukluğu: Yemek yerken çenede yeniden kramp oluşması, sabahları omuz ve kalça kuşağında bir saatten uzun süren tutukluğun geri gelmesi veya sebepsiz hafif ateşin başlaması doz azaltımının hızlı geldiğini gösterir.

  • Görme Değişiklikleri ve Laboratuvar Yükselişi: Göz önünde anlık kararma, puslu görüş veya çift görme ortaya çıktığında vakit kaybetmeden hekime ulaşılmalıdır. Bazı hastalarda hiçbir fiziksel şikayet olmasa dahi rutin kontrollerde sedimentasyon (ESR) ve CRP değerlerinin yeniden yükselişe geçmesi sessiz alevlenmeyi ele verir; bu durumda hekim kortizon dozunu geçici olarak bir önceki güvenli basamağa çekerek damarları yeniden koruma altına alır.

A Life Sağlık Grubu Temporal Arterit Tanı ve Tedavi Hizmetleri

Zamanla yarışılan bir damar iltihabı tablosu olan temporal arteritte, kesin tanıya saniyeler kaybetmeden ulaşmak ve görme sinirini koruma altına almak uzmanlıklar arası kusursuz bir eşgüdüm gerektirir. A Life Sağlık Grubu bünyesinde yeni başlayan şakak ağrısı, çiğneme yorgunluğu veya görme değişiklikleri ile başvuran hastalarımız; "A Life'ta Sağlığınız Özel" anlayışıyla kurgulanan hızlı tanı ve kişiye özel tedavi protokollerimizle karşılanır.

  • Multidisipliner Branş Koordinasyonu: Damar duvarı iltihabının sistemik yönetimi ve biyolojik ajan planlaması Romatoloji, şakak ve baş ağrısının diğer nörolojik tablolardan ayrımı Nöroloji, görme siniri ve retina damarlarının acil muayenesi Göz Hastalıkları ve kortizon tedavisi sırasındaki tansiyon ile kan şekeri dengesi İç Hastalıkları uzmanlarımızın ortak çalışmasıyla yürütülür.

  • İleri Görüntüleme ve Hızlı Laboratuvar: Şakak damarı duvarındaki iltihabi kalınlaşmayı (halo işareti) ağrısız biçimde gösteren yüksek çözünürlüklü Renkli Doppler Ultrasonografi, büyük damar tutulumunu inceleyen MR Anjiyografi olanaklarımız ve dakikalar içinde sonuçlanan sedimentasyon ile CRP testlerimiz sayesinde tedaviye gecikmeden başlanır.

Şakak bölgenizde yeni başlayan zonklayıcı ağrıları veya görme değişikliklerini ertelemeden, damar sağlığınızı güvence altına almak için A Life Sağlık Grubu uzman hekim kadrosuna başvurabilirsiniz.

Temporal Arterit (Dev Hücreli Arterit) Nedir?

Hızlı Başvuru Formu

Lütfen size ulaşabilmek için aşağıdaki alanları doldurunuz

Sıkça Sorulan Sorular

Temporal arterit nedir ve dev hücreli arterit ne anlama gelir dendiğinde; başta şakak bölgesindeki yüzeysel temporal atardamarlar olmak üzere büyük ve orta çaplı arterlerin duvarlarında gelişen otoimmün iltihaplanma (vaskülit) anlaşılır. Damar çeperindeki ödem kan akışını daraltarak özellikle göz ve beyin dokularının beslenmesini ciddi şekilde tehdit eden acil bir damar hastalığıdır.

En tipik temporal arterit belirtileri daha önce hiç yaşanmamış şiddette, yeni başlayan ve özellikle şakaklarda yoğunlaşan zonklayıcı baş ağrısıdır. Saç tararken veya başı yastığa koyarken kafa derisinde belirgin hassasiyet oluşur. Şakak bölgesindeki damar parmakla dokunulduğunda sert, kıvrımlı ve ağrılı hissedilir; bu bulgulara hafif ateş ve halsizlik eşlik edebilir.

Dev hücreli arterit belirtileri içinde en ayırt edici işaretlerden biri çene klodikasyonudur. Yemek yerken veya sakız çiğnerken çiğneme kaslarına giden atardamarlar iltihap nedeniyle daraldığı için kaslara yeterli oksijen ulaşamaz; birkaç lokma çiğnedikten sonra çenede kramp tarzı ağrı ve yorulma başlar, kişi dinlendiğinde ise ağrı hızla geçer.

Evet, tedavi edilmeyen temporal arterit kalıcı körlüğe yol açabilen tıbbi bir acildir. Göz sinirini besleyen arka siliyer arterlerin tıkanması sonucu ani veya geçici görme kaybı, puslu görme ve çift görme gelişir. Bir gözde görme kaybı başladıktan sonra acil müdahale edilmezse günler içinde diğer gözün de kaybedilme riski çok yüksektir.

Bu hastalık neredeyse tamamen 50 yaş üzerindeki bireylerde ortaya çıkar ve görülme sıklığı 70-80 yaş aralığında zirve yapar. Kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık iki ila üç kat daha sık rastlanır. Genetik yatkınlık, ileri yaşa bağlı bağışıklık sistemi değişimleri ve özellikle Polimiyalji Romatika öyküsü en önemli risk faktörleridir.

Polimiyalji Romatika (PMR) ile dev hücreli arterit aynı hastalık spektrumunun iki yakın parçasıdır. Temporal arterit hastalarının yaklaşık yarısında boyun, omuz ve kalça kaslarında sabahları belirginleşen şiddetli ağrı ve tutuklukla seyreden PMR bulguları görülür. Benzer şekilde PMR tanısı alan hastaların da şakak damarı tutulumu açısından düzenli izlenmesi gerekir.

Tanı sürecinde ilk olarak kanda iltihap düzeyini gösteren Sedimantasyon (ESR) ve C-Reaktif Protein (CRP) testlerine bakılır; bu değerler genellikle çok yüksek çıkar. Ardından renkli Doppler ultrasonografi ile şakak damarı duvarındaki karakteristik kalınlaşma (halo işareti) incelenir ve kesin tanı için lokal anesteziyle temporal arter biyopsisi yapılır.

Temporal arter biyopsisi, kesin tanıyı doğrulamak amacıyla şakak bölgesindeki yüzeysel atardamardan yaklaşık 1-2 santimetrelik küçük bir doku örneği alınmasıdır. Hastaneye yatış gerektirmeyen, lokal anestezi altında 20-30 dakikada tamamlanan konforlu bir işlemdir. Tedaviye başlamak için biyopsi sonucu beklenmez; ilaç tedavisi derhal başlatılır.

Temporal arterit tedavisi temel olarak yüksek doz kortikosteroid (kortizon) ilaçlarla yürütülür. Görme kaybı riski çok yüksek olduğu için şüphe oluştuğu an, biyopsi sonucu dahi beklenmeden ilk doz kortizon hemen uygulanır. Damar duvarındaki ödemi hızla baskılayan bu tedavi, baş ağrısını birkaç gün içinde geçirir ve görme sinirini korur.

Uzun süreli yüksek doz kortizon kullanımının kemik erimesi, diyabet ve tansiyon gibi yan etkilerini azaltmak amacıyla günümüzde biyolojik ajanlara başvurulmaktadır. Özellikle interlökin-6 reseptör blokeri olan "tosilizumab" tedavisi, kortizon dozunun daha hızlı ve güvenli şekilde düşürülmesini sağlarken hastalığın tekrarlama (nüks) ihtimalini de belirgin oranda azaltır.

Erken teşhis ve düzenli ilaç kullanımıyla hastalık tam kontrol altına alınır ve hasta normal yaşam kalitesine kavuşur. Ancak vaskülit kronik seyirli olduğundan kortizon dozunun yavaşça azaltılması ve hastalığın yeniden alevlenmemesi için takip süreci genellikle 1 ila 2 yıl sürer; bu dönemde kan değerleri düzenli kontrol edilir.

Temporal arterit hangi bölüm bakar sorusunun birincil yanıtı, damar iltihabı hastalıklarının (vaskülitlerin) ana takipçisi olan romatoloji bölümüdür. Şiddetli baş ağrısı ile ilk değerlendirme için nöroloji, ani görme bulanıklığı eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulmalı ve tedavi romatoloji koordinasyonunda hızla başlatılmalıdır.

İlgili Bölümler

İlgili Hekimler

Yardıma mı ihtiyacınız var ?

7/24 tüm soru ve sorunlarınız için buradayız.