Aşı Takvimi | Bebeklerde ve Çocuklarda Aşılar Ne Zaman Yapılır?

Aşı takvimi, bireyleri bulaşıcı ve ölümcül enfeksiyon hastalıklarına, kalıcı sakatlıklara ve erken çocukluk çağı ölümlerine karşı korumak amacıyla hangi aşının, hangi yaşta ve hangi doz aralıklarıyla uygulanacağını gösteren bilimsel ve resmi koruyucu sağlık çizelgesidir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Ulusal Çocukluk Dönemi Aşı Takvimi, bebeklikten itibaren planlanan sistematik bağışıklama protokolleri sayesinde hem bireysel savunma kalkanı oluşturur hem de toplum bağışıklığını güvenceye alır.

Bulaşıcı mikroorganizmaların toplum içinde dolaşımını ve salgın potansiyelini durdurmak, düzenli ve eksiksiz bir aşı takibi ile mümkündür. Takvim doğrultusunda uygulanan aşılar; çocuk felci, difteri, tetanos, boğmaca ve kızamık gibi geçmişte kitlesel kayıplara yol açan tehlikeli patojenleri kontrol altına alarak çocukların sağlıklı büyüme ve gelişme hakkını korur.

Aşılar, vücuda zayıflatılmış, inaktif (ölü) veya rekombinant antijen parçacıkları vererek bağışıklık sisteminin lenfositlerini eğitir ve kalıcı bir immünolojik hafıza (antikor üretimi) oluşturur. Aşılanan bir çocuk gerçek patojenle karşılaştığında, bağışıklık hücreleri mikroorganizmayı saniyeler içinde tanıyarak hastalığın yerleşmesine ve ağır klinik tablo yaratmasına izin vermeden nötralize eder.

Yüksek aşılanma oranları, toplum içinde "sürü bağışıklığı" (toplum koruması) duvarı örer. Bu mekanizma; kanser tedavisi gören, bağışıklık yetmezliği bulunan veya kronik hastalıkları nedeniyle aşı olamayan hassas ve kırılgan bireylerin de korunmasını sağlar.

Sağlık Bakanlığı Ulusal Aşı Programı kapsamında 13 temel bulaşıcı hastalığa (Hepatit B, Verem/BCG, Difteri, Asellüler Boğmaca, Tetanos, Çocuk Felci/Polio, Hib Menenjiti, Pnömokok/Zatürre, Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak, Suçiçeği, Hepatit A) karşı aşılar Aile Sağlığı Merkezlerinde ve yetkili hastanelerde ücretsiz olarak uygulanır.

Ebeveynler, çocuklarının geçmiş ve gelecek aşı randevularını e-Nabız kişisel sağlık sistemi üzerinden "Aşı Takvimi" sekmesini kullanarak anlık olarak sorgulayabilir. Sistem üzerinden uygulanan aşıların seri numaraları, uygulama tarihleri ve yaklaşan doz takvimleri dijital ortamda şeffaf şekilde takip edilir.

Bebeklerde aşı takvimi, doğum anından itibaren ilk 12 aylık kritik gelişim penceresinde bağışıklık sistemini en savunmasız olduğu dönemde ölümcül bakteriyel ve viral enfeksiyonlara karşı koruma altına alan yoğun bir takvimdir. Anneden geçen koruyucu antikorların ilk aylardan itibaren hızla azalması nedeniyle, bebeğin kendi aktif bağışıklığını inşa etmesi için aşıların belirlenen gün ve aylarda geciktirilmeden yapılması şarttır.

0-1 yaş periyodu, bebeğin organ sistemlerinin ve sinir dokusunun patojenlere karşı en duyarlı olduğu evredir. Bu dönemde uygulanan aşılar; karaciğer enfeksiyonlarından menenjite, zatürreden ağır solunum yolu tıkanıklıklarına kadar geniş bir hastalık spektrumunu engeller.

• Doğum Anı (İlk 24 Saat): Bebeğin doğumunun hemen ardından hastaneden taburcu olmadan önce Hepatit B aşısının 1. dozu intramusküler (kas içi) yolla uygulanır.

• 1. Ayın Sonu: Bebeğin karaciğerini korumak ve Hepatit B virüsüne karşı erken koruma sağlamak için Hepatit B aşısının 2. dozu yapılır.

• 2. Ayın Sonu: Bağışıklamanın en yoğun başladığı basamaktır. Cilt içine uygulanan BCG (Verem) aşısı, 5 hastalığa karşı tek enjeksiyonda koruma sağlayan 5'li Karma Aşı (DaBT-İPA-Hib: Difteri, Asellüler Boğmaca, Tetanos, İnaktif Polio, Hemofilus İnfluenza Tip b) 1. dozu ve zatürre/menenjit etkeni pnömokok bakterisine karşı KPA (Konjuge Pnömokok Aşısı) 1. dozu eşzamanlı uygulanır.

• 4. Ayın Sonu: Bebeğin antikor titresini yükseltmek için 5'li Karma Aşı 2. dozu ve KPA 2. dozu uygulanır.

• 6. Ayın Sonu: İlk yarım yılın tamamlanmasıyla 5'li Karma Aşı 3. dozu, Hepatit B aşısının 3. dozu, KPA 3. dozu ve ek olarak bağırsak bağışıklığını güçlendiren OPA (Oral Polio - Ağızdan Çocuk Felci Aşısı) damla şeklinde verilir.

• 9. Ay Aşı Uygulaması (Erken Kızamık Koruması): Bölgesel salgın riskleri ve toplumdaki kızamık vakalarının önlenmesi amacıyla, rutin takvime ek olarak bebeklere 9. ayında tek bileşenli veya karma formda erken KKK (Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak) dozu uygulanabilir.

• 12. Ay Aşıları (1 Yaş Tamamlanması): Bebek 1 yaşını doldurduğunda bağışıklık sisteminin en temel kilometre taşları tamamlanır. Bu ayda; solunum yoluyla bulaşan döküntülü hastalıklara karşı KKK (Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak) 1. dozu, kalıcı akciğer ve kulak enfeksiyonlarına karşı KPA Pekiştirme (Rapel) dozu ve cilt lezyonları ile seyreden bulaşıcı virüse karşı Suçiçeği (Varisella) aşısı tek doz olarak uygulanır.

Çocukluk dönemi aşı takvimi, 1 yaşından sonra dolaşımdaki antikor seviyelerinin düşmesini engellemek, bağışıklık hafızasını tazelemek ve koruyuculuğu ömür boyu kalıcı hale getirmek için uygulanan pekiştirme (rapel) dozlarından oluşur. Kreş, anaokulu ve oyun parkı gibi sosyal temasın arttığı bu dönemde uygulanan aşılar, damlacık ve fekal-oral (ağız-dışkı) yolla bulaşan salgın hastalıkların önüne geçer.

Oyun çağından ilkokul evresine uzanan süreçte çocukların bağışıklık takvimi iki temel aşamada tamamlanır:

• 18. Ay Aşıları (1.5 Yaş): Bebeğin ilk 6 ayda aldığı karma aşıların koruyuculuğunu güçlendirmek için 5'li Karma Aşı (DaBT-İPA-Hib) 1. Rapel (Pekiştirme) dozu, bağırsak mukozasında lokal koruma sağlayan OPA (Ağızdan Çocuk Felci Aşısı) damlası ve kirli su/gıdalarla bulaşan karaciğer enfeksiyonuna karşı Hepatit A aşısının 1. dozu uygulanır.

• 24. Ay Aşıları (2 Yaş): İlk dozdan 6 ay sonra yapılan Hepatit A aşısının 2. dozu ile karaciğer iltihabına karşı ömür boyu sürecek kalıcı koruma kalkanı tamamlanır.

Ulusal aşı takviminde yapılan güncellemeler doğrultusunda, daha önce ilkokul 1. sınıfta okul ortamında uygulanan aşılar 48. aya (4 yaş / 4-6 yaş aralığı) çekilmiştir. Bu düzenleme ile çocuklar toplu kreş veya okul ortamına adım atmadan önce Aile Sağlığı Merkezlerinde aşılanarak bağışıklıkları güvence altına alınır.

Okul çağı bağışıklama adımları şunları kapsar:

• 48. Ay (4 Yaş Sonu / Okul Öncesi): Kızamık, kızamıkçık ve kabakulağa karşı KKK 2. dozu ile difteri, boğmaca, tetanos ve çocuk felcini içeren 4'lü Karma Aşı (DaBT-İPA) pekiştirme dozu uygulanır.

• 13 Yaş (Ortaokul Sonu / 8. Sınıf): Ergenlik ve erişkinlik döneminde oluşabilecek paslı metal yaralanmaları ve solunum yolu risklerine karşı Td (Erişkin Tipi Difteri-Tetanos) aşısı tek doz rapel olarak yapılır.

Aşıların tekrar (rapel) dozları, ilk aşı serisiyle elde edilen koruyucu antikor seviyesinin aylar veya yıllar içinde azalmasını önlemek ve vücudun savunma hafızasını yeniden en üst düzeye çıkarmak amacıyla belirli aralıklarla uygulanır. Rapel dozlar zamanında yapılmadığında kandaki antikor titresi kritik eşiğin altına iner ve çocuk aşılandığı halde patojenlerle karşılaştığında enfeksiyona açık hale gelebilir.

İlk aşılama periyodunda (primer bağışıklama), bağışıklık sisteminin lenfositleri antijeni tanır ve "bellek B lenfositleri" adı verilen hafıza hücrelerine dönüşür. Zamanla dolaşımdaki aktif antikor miktarı doğal bir süreç olarak azalır.

Uygulanan her rapel doz, bu hafıza hücrelerini uyararak saniyeler içinde güçlü bir immün yanıt başlatır. Bu sayede antikor üretimi ilk aşılamaya kıyasla katbekat daha hızlı ve yüksek yoğunlukta gerçekleşerek uzun süreli ve bazı hastalıklarda ömür boyu süren klinik koruma sağlar.

T.C. Sağlık Bakanlığı Ulusal Çocukluk Dönemi Aşı Takvimi'nin yaş periyotları, uygulanan aşılar ve koruma sağladığı hastalıklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Aşı takviminde herhangi bir nedenle gecikme yaşandığında, aşı serisine kesinlikle en baştan başlanmaz; daha önce yapılan dozlar geçerli kabul edilerek kalınan yerden ve eksik dozlar tamamlanarak devam edilir. Aşı randevusu kaçırıldığında veya ertelendiğinde ebeveynlerin endişeye kapılmadan en kısa sürede takip eden hekime veya Aile Sağlığı Merkezine başvurarak yeni bir telafi takvimi oluşturması gerekir.

Aşı serisinin kesintiye uğraması durumunda bağışıklama protokolü şu kurallarla yönetilir:

Ulusal ve uluslararası kılavuzlar (DSÖ, Sağlık Bakanlığı) doğrultusunda uygulanan yakalama aşılaması protokollerinde, aynı aşının iki dozu arasında bırakılması gereken minimum biyolojik süreler esas alınır. Bir önceki dozun üzerinden aylar veya yıllar geçmiş olsa bile önceki dozlar iptal edilmez; yalnızca kalan dozlar arasındaki minimum aralıklar (genellikle 4 hafta) korunarak takvim hızla tamamlanır.

Ayrıca eksik kalan farklı aşı türleri (örneğin 5'li Karma, KPA ve KKK) aynı gün içinde, farklı enjektörler kullanılarak vücudun farklı ekstremitelerine (farklı kol veya bacak kaslarına) güvenle uygulanabilir. Birden fazla aşının aynı anda yapılması bağışıklık sistemini yormaz ve antikor yanıtını düşürmez.

Aşıların planlanan takvimden saptırılarak geciktirilmesi, bebeğin henüz koruyucu antikor kalkanı oluşmamışken toplum içindeki tehlikeli patojenlerle savunmasız şekilde karşılaşmasına yol açar. Özellikle 0-1 yaş periyodunda boğmaca, pnömokok ve hemofilus influenza gibi bakteriler saatler içinde solunum durmasına veya menenjite neden olabilir.

Toplumda aşı ertelemelerinin yaygınlaşması, "sürü bağışıklığı" eşiğini zayıflatarak kızamık ve çocuk felci gibi kontrol altına alınmış salgın hastalıkların yeniden alevlenmesine zemin hazırlar.

Prematüre doğan bebeklerde, kronik hastalığı (kalp, böbrek, astım vb.) bulunanlarda veya bağışıklık sistemi baskılanmış çocuklarda aşı takvimi, uzman çocuk hekimi gözetiminde çocuğun klinik durumuna göre kişiselleştirilerek yürütülür. Bu hassas hasta gruplarında enfeksiyonların ölümcül seyretme riski çok daha yüksek olduğundan, aşı ile koruma sağlamak sağlıklı çocuklara kıyasla katbekat daha hayatidir.

Özel klinik gruplarda aşılama prensipleri şu kurallara dayanır:

Prematüre (erken doğan) ve düşük doğum ağırlıklı bebekler, doğum haftasına bakılmaksızın kronolojik yaşlarına (gerçek doğum tarihlerine) göre standart aşı takvimine tabi tutulurlar. Düzeltilmiş yaş aşılamada kullanılmaz; bebek hastanede yatıyor olsa dahi günü geldiğinde aşıları uygulanır.

• Hepatit B Kilo Kuralı: Bebeğin doğum ağırlığı 2000 gramın altında ise ve anne Hepatit B negatifse, ilk doz bebek 2000 grama ulaştığında veya 1. ayın sonunda yapılır. Anne taşıyıcı (pozitif) ise kilo gözetilmeksizin doğumdan hemen sonraki ilk 12 saat içinde aşı ve Hepatit B immünglobulini (antikor) birlikte uygulanır.

• BCG (Verem) Aşısı Kuralı: BCG aşısının uygulanabilmesi için bebeğin en az 2000 gram ağırlığa ulaşması ve klinik tablosunun stabil olması beklenir.

Primer bağışıklık yetmezliği olan, lösemi/lenfoma gibi kanser tedavisi (kemoterapi) gören veya yüksek doz sistemik kortizon kullanan çocuklara canlı zayıflatılmış aşılar (BCG, KKK, Suçiçeği ve OPA) kesinlikle uygulanmaz. Zayıflatılmış canlı mikroorganizmalar, bağışıklığı baskılanmış bünyede kontrolsüzce çoğalarak aşının hedeflediği hastalığın bizzat kendisini oluşturabilir.

Bu çocuklarda inaktif (ölü) aşılar (Karma aşı, KPA, Hepatit A ve B) güvenle yapılabilir; ancak bağışıklık yanıtı zayıf olabileceğinden tedavi bittikten belirli bir süre sonra antikor düzeyleri kontrol edilerek aşılar tekrarlanabilir.

Sağlık Bakanlığı standart aşı takviminde yer almayan ancak bebekleri ağır ishallere ve ölümcül seyreden bakteriyel menenjit tablolarına karşı koruyan özel aşılar, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanları tarafından tüm bebeklere rutin olarak önerilmektedir. Bu aşılar piyasadan reçete ile temin edilerek Aile Sağlığı Merkezlerinde veya özel hastanelerde güvenle uygulanır.

Rotavirüs aşısı, bebeklik döneminde ağır su kaybı (dehidratasyon), kontrolsüz kusma ve hastaneye yatış gerektiren akut gastroenterit tablosunu engelleyen, ağızdan damla şeklinde verilen canlı bir aşıdır.

• Zamanlama ve Yaş Kuralı: İlk dozu en erken 6. haftadan (genellikle 2. veya 3. ay) itibaren başlanmalıdır. Aşının markasına göre 2 veya 3 dozluk şemalar uygulanır.

• Kritik Yaş Eşiği: Bağırsak düğümlenmesi (invajinasyon) riskini önlemek adına ilk doz en geç 14. hafta 6. güne kadar yapılmalı; tüm seri bebek 8 aylık (32. hafta) olmadan önce kesinlikle tamamlanmalıdır.

Neisseria meningitidis bakterisinin neden olduğu meningokoksemi (kan zehirlenmesi) ve fulminan menenjit, saatler içinde organ yetmezliğine, uzuv kayıplarına ve ölüme yol açabilen en tehlikeli çocukluk çağı enfeksiyonudur. Türkiye'deki menenjit suşlarına tam koruma sağlamak için iki ayrı aşı grubunun birlikte yapılması gerekir:

• Meningokok B Grubu Aşısı (MenB): En sık görülen B tipine karşı korur. 2. veya 3. aydan itibaren başlanarak bebeğin başlama ayına göre 2+1 veya 3+1 doz şemasıyla uygulanır.

• Meningokok Dörtlü Karma Aşı (MenACWY): A, C, W-135 ve Y tiplerine karşı koruma sağlar. Genellikle 3. veya 6. aydan itibaren başlanarak 1 yaş sonrasında pekiştirme dozu ile tamamlanır.

Ulusal rutin takvimde yer almayan ancak pediatri hekimleri tarafından önerilen özel aşılar ve uygulama dönemleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Aşı takviminde herhangi bir nedenle gecikme yaşandığında, aşı serisine kesinlikle en baştan başlanmaz; daha önce yapılan dozlar geçerli kabul edilerek kalınan yerden ve eksik dozlar tamamlanarak devam edilir. Aşı randevusu kaçırıldığında veya ertelendiğinde ebeveynlerin endişeye kapılmadan en kısa sürede takip eden hekime veya Aile Sağlığı Merkezine başvurarak yeni bir telafi takvimi oluşturması gerekir.

Ulusal ve uluslararası kılavuzlar (DSÖ, Sağlık Bakanlığı) doğrultusunda uygulanan yakalama aşılaması protokollerinde, aynı aşının iki dozu arasında bırakılması gereken minimum biyolojik süreler esas alınır. Bir önceki dozun üzerinden aylar veya yıllar geçmiş olsa bile önceki dozlar iptal edilmez; yalnızca kalan dozlar arasındaki minimum aralıklar (genellikle 4 hafta) korunarak takvim hızla tamamlanır.

Ayrıca eksik kalan farklı aşı türleri (örneğin 5'li Karma, KPA ve KKK) aynı gün içinde, farklı enjektörler kullanılarak vücudun farklı ekstremitelerine (farklı kol veya bacak kaslarına) güvenle uygulanabilir. Birden fazla aşının aynı anda yapılması bağışıklık sistemini yormaz ve antikor yanıtını düşürmez.

Aşıların planlanan takvimden saptırılarak geciktirilmesi, bebeğin henüz koruyucu antikor kalkanı oluşmamışken toplum içindeki tehlikeli patojenlerle savunmasız şekilde karşılaşmasına yol açar. Özellikle 0-1 yaş periyodunda boğmaca, pnömokok ve hemofilus influenza gibi bakteriler saatler içinde solunum durmasına veya menenjite neden olabilir.

Toplumda aşı ertelemelerinin yaygınlaşması, "sürü bağışıklığı" eşiğini zayıflatarak kızamık ve çocuk felci gibi kontrol altına alınmış salgın hastalıkların yeniden alevlenmesine zemin hazırlar.

Prematüre doğan bebeklerde, kronik hastalığı (kalp, böbrek, astım vb.) bulunanlarda veya bağışıklık sistemi baskılanmış çocuklarda aşı takvimi, uzman çocuk hekimi gözetiminde çocuğun klinik durumuna göre kişiselleştirilerek yürütülür. Bu hassas hasta gruplarında enfeksiyonların ölümcül seyretme riski çok daha yüksek olduğundan, aşı ile koruma sağlamak sağlıklı çocuklara kıyasla katbekat daha hayatidir.

Prematüre (erken doğan) ve düşük doğum ağırlıklı bebekler, doğum haftasına bakılmaksızın kronolojik yaşlarına (gerçek doğum tarihlerine) göre standart aşı takvimine tabi tutulurlar. Düzeltilmiş yaş aşılamada kullanılmaz; bebek hastanede yatıyor olsa dahi günü geldiğinde aşıları uygulanır.

• Hepatit B Kilo Kuralı: Bebeğin doğum ağırlığı 2000 gramın altında ise ve anne Hepatit B negatifse, ilk doz bebek 2000 grama ulaştığında veya 1. ayın sonunda yapılır. Anne taşıyıcı (pozitif) ise kilo gözetilmeksizin doğumdan hemen sonraki ilk 12 saat içinde aşı ve Hepatit B immünglobulini (antikor) birlikte uygulanır.

• BCG (Verem) Aşısı Kuralı: BCG aşısının uygulanabilmesi için bebeğin en az 2000 gram ağırlığa ulaşması ve klinik tablosunun stabil olması beklenir.

Primer bağışıklık yetmezliği olan, lösemi/lenfoma gibi kanser tedavisi (kemoterapi) gören veya yüksek doz sistemik kortizon kullanan çocuklara canlı zayıflatılmış aşılar (BCG, KKK, Suçiçeği ve OPA) kesinlikle uygulanmaz. Zayıflatılmış canlı mikroorganizmalar, bağışıklığı baskılanmış bünyede kontrolsüzce çoğalarak aşının hedeflediği hastalığın bizzat kendisini oluşturabilir.

Bu çocuklarda inaktif (ölü) aşılar (Karma aşı, KPA, Hepatit A ve B) güvenle yapılabilir; ancak bağışıklık yanıtı zayıf olabileceğinden tedavi bittikten belirli bir süre sonra antikor düzeyleri kontrol edilerek aşılar tekrarlanabilir.

Sağlık Bakanlığı standart aşı takviminde yer almayan ancak bebekleri ağır ishallere ve ölümcül seyreden bakteriyel menenjit tablolarına karşı koruyan özel aşılar, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanları tarafından tüm bebeklere rutin olarak önerilmektedir. Bu aşılar piyasadan reçete ile temin edilerek Aile Sağlığı Merkezlerinde veya özel hastanelerde güvenle uygulanır.

Rotavirüs aşısı, bebeklik döneminde ağır su kaybı (dehidratasyon), kontrolsüz kusma ve hastaneye yatış gerektiren akut gastroenterit tablosunu engelleyen, ağızdan damla şeklinde verilen canlı bir aşıdır.

• Zamanlama ve Yaş Kuralı: İlk dozu en erken 6. haftadan (genellikle 2. veya 3. ay) itibaren başlanmalıdır. Aşının markasına göre 2 veya 3 dozluk şemalar uygulanır.

• Kritik Yaş Eşiği: Bağırsak düğümlenmesi (invajinasyon) riskini önlemek adına ilk doz en geç 14. hafta 6. güne kadar yapılmalı; tüm seri bebek 8 aylık (32. hafta) olmadan önce kesinlikle tamamlanmalıdır.

, bebeklik döneminde ağır su kaybı (dehidratasyon), kontrolsüz kusma ve hastaneye yatış gerektiren akut gastroenterit tablosunu engelleyen, ağızdan damla şeklinde verilen canlı bir aşıdır.

• Zamanlama ve Yaş Kuralı: İlk dozu en erken 6. haftadan (genellikle 2. veya 3. ay) itibaren başlanmalıdır. Aşının markasına göre 2 veya 3 dozluk şemalar uygulanır.

• Kritik Yaş Eşiği: Bağırsak düğümlenmesi (invajinasyon) riskini önlemek adına ilk doz en geç 14. hafta 6. güne kadar yapılmalı; tüm seri bebek 8 aylık (32. hafta) olmadan önce kesinlikle tamamlanmalıdır.

Neisseria meningitidis bakterisinin neden olduğu meningokoksemi (kan zehirlenmesi) ve fulminan menenjit, saatler içinde organ yetmezliğine, uzuv kayıplarına ve ölüme yol açabilen en tehlikeli çocukluk çağı enfeksiyonudur. Türkiye'deki menenjit suşlarına tam koruma sağlamak için iki ayrı aşı grubunun birlikte yapılması gerekir:

• Meningokok B Grubu Aşısı (MenB): En sık görülen B tipine karşı korur. 2. veya 3. aydan itibaren başlanarak bebeğin başlama ayına göre 2+1 veya 3+1 doz şemasıyla uygulanır.

• Meningokok Dörtlü Karma Aşı (MenACWY): A, C, W-135 ve Y tiplerine karşı koruma sağlar. Genellikle 3. veya 6. aydan itibaren başlanarak 1 yaş sonrasında pekiştirme dozu ile tamamlanır.

Ulusal rutin takvimde yer almayan ancak pediatri hekimleri tarafından önerilen özel aşılar ve uygulama dönemleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Aşılanma sadece bebeklik ve çocukluk çağına özgü bir koruyucu uygulama olmayıp, yetişkinlik döneminde de azalan antikor seviyelerini tazelemek ve yaşla birlikte artan enfeksiyon risklerinden korunmak için yetişkin aşı takvimi disiplinle uygulanmalıdır. Yetişkin bireylerin yaş, meslek, kronik hastalık ve seyahat durumlarına göre Tetanos-Difteri (Td), İnfluenza (Mevsimsel Grip), Pnömokok (Zatürre), Zona, Hepatit B ve HPV aşılarını düzenli olarak yaptırması gerekir.

Yaşlanma ile birlikte bağışıklık sisteminin zayıflaması (immünosenesans), çocuklukta geçirilen aşıların koruyuculuğunun azalması ve diyabet, kalp-damar veya böbrek hastalıkları gibi kronik süreçlerin eklenmesi yetişkinlerde aşı ile korunabilir hastalıkları ölümcül hale getirebilir.

Çocukluk çağında yapılan aşıların sağladığı tetanos ve difteri antikorları zamanla azalarak 10 yıl içinde koruyucu sınırın altına iner. Bu nedenle paslı metal batması, toprakla temas veya kirli bir yaralanma beklenmeksizin her sağlıklı yetişkinin her 10 yılda bir tek doz Td (Erişkin Tipi Difteri-Tetanos) hatırlatma aşısı yaptırması gerekir.

Özellikle gebelik döneminde hem anneyi doğum sırasındaki enfeksiyonlardan korumak hem de bebeğe ilk aylarda koruyucu antikor aktarmak amacıyla Sağlık Bakanlığı protokolü doğrultusunda Td aşı dozu güvenle uygulanır.

Kronik hastalığı olan bireylerde ve ileri yaş grubunda solunum yolu patojenleri çok daha agresif seyreder:

• Mevsimsel Grip (İnfluenza) Aşısı: 65 yaş üzeri tüm bireyler ile astım, KOAH, diyabet, hipertansiyon ve böbrek yetmezliği bulunan her yaştan yetişkine her yıl sonbahar aylarında (Eylül-Kasım) tek doz grip aşısı önerilir.

• Pnömokok (Zatürre) Aşısı: Bakteriyel akciğer iltihabı ve kana mikrop karışması (bakteriyemi) riskine karşı 65 yaş üstü bireylere ve risk grubundaki yetişkinlere KPA13 ve PPA23 aşı protokolleri uygulanarak uzun süreli koruma sağlanır.

• Zona Aşısı: Suçiçeği virüsünün sinir köklerinde uykuya yatıp ileri yaşta şiddetli ağrılı döküntülerle uyanmasını engellemek için 50 yaş üzeri yetişkinlere iki doz rekombinant zona aşısı yapılması tavsiye edilir.

Sağlık Bakanlığı Ulusal Aşı Takvimi kapsamındaki tüm rutin bebek, çocuk ve yetişkin aşıları vatandaşların kayıtlı bulunduğu Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM / Sağlık Ocakları) ücretsiz olarak uygulanır. Aşı takviminin kişiselleştirilmesi, gecikmiş dozların planlanması ve rutin takvimde yer almayan özel aşıların (Rotavirüs, Menenjit B/ACWY, HPV) takibi için ise Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) polikliniklerine başvurulmalıdır.

Yetişkinlerin kronik hastalık ve yaşa bağlı aşı durumlarının değerlendirilmesi, seyahat aşıları ve bağışıklık planlamaları ise hastanelerin Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ile Dahiliye (İç Hastalıkları) birimleri tarafından yürütülür.