Böbrek Kisti Nedir? Böbrek Kistleri Tehlikeli midir?

Böbrek kisti, böbrek dokusu içinde veya böbreğin yüzeyinde gelişebilen, çoğunlukla sıvı ile dolu kesecik şeklindeki yapılara verilen isimdir. Bir böbrekte tek bir kist bulunabileceği gibi birden fazla kist de görülebilir. Kistler farklı boyutlarda olabilir ve bazıları uzun süre herhangi bir belirti oluşturmadan kalabilir.

Özellikle basit böbrek kistleri, toplumda oldukça sık görülen ve çoğu zaman böbreğin normal işlevini bozmayan oluşumlardır. Yaş ilerledikçe basit böbrek kistlerinin görülme sıklığı artar.

Böbrekte görülen her kist aynı özellikte değildir. Kistin duvarının yapısı, içeriği, bölmeler içerip içermemesi ve görüntüleme sırasında gösterdiği özellikler değerlendirilerek takip gerekip gerekmediğine karar verilir.

Basit böbrek kistlerinin neden oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte yaş ilerledikçe görülme sıklığının arttığı bilinmektedir. Bazı kişilerde tek bir basit kist bulunurken bazı kişilerde birden fazla kist gelişebilir.

Bunun yanında böbreklerde çok sayıda kistin ortaya çıkmasına neden olan polikistik böbrek hastalığı gibi genetik hastalıklar da bulunur. Polikistik böbrek hastalığında görülen kistler, tek veya birkaç basit böbrek kistinden farklıdır. Çok sayıda kistin zaman içinde böbreklerin yapısını ve işlevini etkileyebilmesi nedeniyle ayrı bir hastalık olarak değerlendirilir.

Bu nedenle görüntüleme sırasında “böbrekte kist” görülmesi tek başına polikistik böbrek hastalığı anlamına gelmez.

Böbrek kistleri, görüntüleme yöntemlerinde görülen yapısal özelliklerine ve oluşum nedenlerine göre farklı şekillerde değerlendirilir. En sık karşılaşılan türlerden biri basit böbrek kistleridir ve bunlar çoğunlukla ince duvarlı, sıvı içerikli ve iyi huylu oluşumlardır. Bunun yanında duvar yapısı, içeriği veya bölmeleri nedeniyle daha ayrıntılı değerlendirme gerektiren kompleks böbrek kistleri bulunabilir. Çok sayıda kistin ortaya çıktığı durumlarda ise basit kistlerden farklı olarak polikistik böbrek hastalığı gibi kalıtsal kistik böbrek hastalıkları gündeme gelebilir.

Basit böbrek kistleri genellikle ince ve düzgün bir duvara sahip, içi sıvı ile dolu oluşumlardır. Çoğunlukla tesadüfen ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme sırasında fark edilir.

Basit kistler genellikle kansere işaret etmez ve böbrek fonksiyonlarını bozmaz. Belirti oluşturmayan basit kistlerde çoğu zaman özel bir tedavi gerekmez. Ancak kistin görüntüleme özellikleri ve hastanın klinik durumu doktor tarafından değerlendirilir.

Kompleks kistler, basit kistlerden farklı görüntüleme özelliklerine sahip olabilir. Kist duvarında kalınlaşma, bölmeler veya sıvı dışında katı bileşenler bulunması gibi özellikler daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Kompleks görünüm taşıyan her kistin kötü huylu olduğu anlamına gelmez. Ancak bazı kompleks kistlerin böbrek tümörlerinden ayırt edilmesi gerekebilir. Bu nedenle ultrasonografide kompleks özellikler saptandığında doktor, bilgisayarlı tomografi veya MR gibi daha ayrıntılı görüntüleme yöntemleri isteyebilir.

Polikistik böbrek hastalığı, böbreklerde çok sayıda kistin gelişmesine neden olan genetik bir hastalıktır. Basit böbrek kistlerinden farklı olarak zaman içinde böbreklerin büyümesine, yüksek tansiyona ve böbrek fonksiyonlarında azalmaya neden olabilir.

Polikistik böbrek hastalığının otozomal dominant ve otozomal resesif olmak üzere iki temel tipi bulunur. Otozomal resesif tip daha nadir görülür ve çocukluk veya bebeklik döneminde ortaya çıkabilir.

Basit böbrek kistlerinin büyük çoğunluğu tehlikeli değildir. Özellikle küçük, belirti oluşturmayan ve görüntüleme özellikleri basit kist ile uyumlu olan oluşumlar genellikle tedavi gerektirmez.

Ancak böbrekte saptanan her kistin aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir. Kistin kompleks özellikler göstermesi, büyümesi, çevre dokulara baskı yapması veya enfeksiyon ve kanama gibi komplikasyonlara neden olması durumunda daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Bu nedenle “böbrek kisti” ifadesinden tek başına kistin tehlikeli olup olmadığı sonucuna varılamaz. Kistin görüntüleme özellikleri, boyutu, sayısı ve hastada oluşturduğu bulgular birlikte değerlendirilmelidir.

Basit böbrek kistleri çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle birçok kişi böbreğinde kist olduğunu başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında öğrenir.

Kist büyüdüğünde veya komplikasyon geliştiğinde ise şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Bel veya yan bölgede ağrı
• Karın veya böğür bölgesinde rahatsızlık
• Ateş
• İdrarda kan
• İdrar yapma alışkanlığında değişiklik
• İdrar akışında sorun
• Nadiren yüksek tansiyon

Örneğin enfekte olan bir kist ateş ve ağrıya neden olabilir. Kistin kanaması veya yırtılması durumunda ise ağrı ve idrarda kan görülebilir. Büyük kistler çevre dokulara veya idrar yollarına baskı yaparak çeşitli şikâyetlere yol açabilir.

Böbrek kistlerinin değerlendirilmesinde temel yöntemler görüntüleme testleridir. Kistin basit özellikte olup olmadığı, büyüklüğü, yerleşimi ve çevre dokularla ilişkisi bu yöntemlerle incelenebilir.

Basit bir böbrek kisti ultrasonografide tipik özelliklere sahipse başka bir incelemeye ihtiyaç duyulmayabilir. Ancak kistin görünümü şüpheli veya kompleks ise daha ayrıntılı görüntüleme yapılması gerekebilir.

Basit böbrek kistleri zaman içinde büyüyebilir ve sayıları artabilir. Bununla birlikte her kistin büyüyeceği veya belirti oluşturacağı anlamına gelmez. Yaşla birlikte basit böbrek kistlerinin görülme sıklığının arttığı bilinmektedir.

Kistin boyutunda veya görüntüleme özelliklerinde değişiklik görülmesi durumunda doktor tarafından yeniden değerlendirme yapılabilir. Takip gerekip gerekmediği kistin özelliklerine göre belirlenir.

Belirti oluşturmayan ve basit özellikte olan böbrek kistlerinde çoğu zaman tedavi gerekmez. Bazı durumlarda doktor, kistin zaman içinde değişip değişmediğini görmek amacıyla belirli aralıklarla görüntüleme yapılmasını önerebilir.

Kist büyükse, ağrıya neden oluyorsa, idrar veya kan akışını etkiliyorsa ya da enfeksiyon gibi bir komplikasyon gelişmişse tedavi gündeme gelebilir.

Bazı semptomatik kistlerde görüntüleme eşliğinde iğneyle kistin içindeki sıvı boşaltılabilir. Tekrar sıvı birikmesini azaltmak amacıyla skleroterapi adı verilen yöntem uygulanabilir.

Özellikle büyük ve belirti oluşturan bazı kistlerde cerrahi tedavi değerlendirilebilir. Laparoskopik yöntemlerle kistin boşaltılması ve kist duvarının bir bölümünün çıkarılması gibi işlemler uygulanabilir. Tedavi yöntemi kistin özelliklerine ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.

Kompleks kistlerde ise yaklaşım basit kistlerden farklıdır. Görüntüleme özelliklerine göre takip, ileri inceleme veya cerrahi değerlendirme gerekebilir.

Basit böbrek kistleri ile böbrek kanseri aynı oluşumlar değildir ve tipik basit kistler genellikle kanserle ilişkili değildir. Bununla birlikte bazı böbrek kitleleri kist benzeri görünebilir veya kompleks kist özellikleri taşıyabilir. Bu nedenle görüntüleme sırasında kompleks özellikler saptandığında kistin daha ayrıntılı incelenmesi önemlidir.

Kistin duvar yapısı, içindeki bölmeler veya katı alanlar gibi görüntüleme özellikleri değerlendirilerek doktor tarafından takip veya ileri inceleme gerekip gerekmediğine karar verilir.

Böbrekte bir veya birkaç basit kist bulunması polikistik böbrek hastalığı olduğu anlamına gelmez. Basit böbrek kistleri çoğunlukla yaşla birlikte daha sık görülen, tek başına böbrek fonksiyonlarını bozmayan oluşumlardır.

Polikistik böbrek hastalığında ise genetik bir bozukluğa bağlı olarak çok sayıda kist gelişebilir. Kistler zaman içinde böbreklerin yapısını değiştirebilir ve böbrek fonksiyonlarının azalmasına neden olabilir. Ayrıca yüksek tansiyon ve bazı diğer organlarda kist oluşumu gibi sorunlar görülebilir.

Ailede polikistik böbrek hastalığı öyküsü bulunması veya görüntülemede çok sayıda böbrek kisti saptanması durumunda bu ayrımın yapılması önemlidir.

Böbrekte kist bulunan kişide yeni başlayan veya şiddetlenen bel-yan ağrısı, ateş, idrarda kan, idrar yapmada belirgin değişiklikler veya genel durumda bozulma ortaya çıkması tıbbi değerlendirme gerektirir.

Özellikle görüntüleme raporunda “kompleks kist”, “şüpheli kistik lezyon” veya benzeri ifadeler bulunuyorsa, raporun doktor tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Bu ifadeler tek başına kanser tanısı anlamına gelmez; ancak kistin özelliklerine göre ek görüntüleme veya takip gerekebilir.

Böbrek kistinin değerlendirilmesinde Üroloji veya Nefroloji uzmanından yararlanılabilir. Kistin görüntüleme özellikleri, hastada oluşturduğu belirtiler ve böbrek fonksiyonlarının durumu hangi branşın takipte öncelikli olacağını etkileyebilir.

Özellikle kistin cerrahi açıdan değerlendirilmesi gerektiğinde Üroloji, böbrek fonksiyonlarında bozulma veya eşlik eden böbrek hastalığı söz konusu olduğunda ise Nefroloji değerlendirmesi gerekebilir.

Böbrek hastalıklarının genel nedenleri, belirtileri ve ilgili uzmanlık alanları hakkında daha geniş bilgi için “Böbrek Hastalıkları Nelerdir? Böbrek Hastalıklarına Hangi Bölüm Bakar?” başlıklı ana makalemizi inceleyebilirsiniz.

Böbrek kistinin yüksek tansiyonla birlikte değerlendirilmesi gereken durumlarda ise “Yüksek Tansiyon Böbrekleri Nasıl Etkiler? Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları” başlıklı içeriğimizde hipertansiyon ve böbrek hastalıkları arasındaki ilişki hakkında daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

A Life Sağlık Grubu'nda böbrek kistlerinin değerlendirilmesi, hastanın şikâyetleri ve mevcut görüntüleme bulguları doğrultusunda planlanabilir. Gerekli durumlarda ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri ile kistin özellikleri ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.

Kistin basit veya kompleks özellik taşıması, büyüklüğü, hastada ağrı ya da başka belirtilere neden olup olmadığı ve böbrek fonksiyonlarının durumu değerlendirilerek takip veya tedavi gereksinimi belirlenebilir. Gerektiğinde Üroloji ve Nefroloji gibi ilgili uzmanlık branşlarının değerlendirmelerinden yararlanılabilir.