Faranjite Ne İyi Gelir​? Farenjit Neden Olur​?

Farenjit, tıpta yutak iltihabı olarak tanımlanan ve boğazın arka duvarındaki dokuların iltihaplanmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Halk arasında boğaz iltihabı olarak da bilinir. Genellikle boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü, kuruluk, yanma ve boğazda takılma hissi gibi şikâyetlere neden olur.

Farenjit tek başına bir hastalık etkenini değil, yutak bölgesindeki iltihaplanmayı ifade eder. Bu nedenle viral enfeksiyonlar, bakteriler, alerjiler veya çevresel tahriş edici maddeler farklı farenjit tablolarına yol açabilir. Tedavinin doğru belirlenebilmesi için öncelikle iltihabın nedeninin anlaşılması gerekir.

Farenjit ne demek? Farenjit, burun ve ağız boşluğunun arkasında yer alan, yemek ve hava geçişinde görevli yutak dokusunun iltihaplanması anlamına gelir. Akut farenjit kısa süreli gelişirken kronik farenjit uzun süre devam eden veya tekrarlayan boğaz şikâyetleriyle kendini gösterebilir.

Farenjitin en yaygın nedeni viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Soğuk algınlığı ve grip gibi hastalıklara yol açan virüsler yutak dokusunda iltihaplanmaya neden olabilir. Bakteriyel enfeksiyonlar, özellikle A grubu beta hemolitik streptokoklar da farenjite yol açabilir.

Enfeksiyon dışında boğazı sürekli tahriş eden faktörler de farenjit benzeri yakınmalara veya kronik boğaz iltihabına neden olabilir. Bu nedenle özellikle uzun süren ve sık tekrarlayan şikâyetlerde yalnızca enfeksiyon ihtimaline odaklanılmamalıdır.

Farenjitin başlıca nedenleri şunlardır:

• Viral enfeksiyonlar: Soğuk algınlığı, grip, COVID-19 ve diğer solunum yolu virüsleri.

• Bakteriyel enfeksiyonlar: Özellikle A grubu Streptococcus pyogenes bakterisi.

• Alerjik rinit: Polen, ev tozu ve diğer alerjenlerin geniz akıntısına yol açması.

• Geniz akıntısı: Burun ve sinüslerden gelen salgıların boğazın arka duvarını tahriş etmesi.

• Reflü: Mide içeriğinin yemek borusuna ve bazı durumlarda boğaz bölgesine ulaşarak tahriş oluşturması.

• Sigara ve tütün ürünleri: Dumanın yutak mukozasını tahriş etmesi.

• Kuru hava: Özellikle ağızdan nefes alma ve düşük nem oranının boğazı kurutması.

• Kimyasal ve çevresel tahriş ediciler: Toz, hava kirliliği ve bazı kimyasal maddeler.

• Sesin aşırı kullanılması: Uzun süre yüksek sesle konuşmak veya bağırmak.

Farenjitin nedeni, belirtilerin süresi ve eşlik eden bulgular birlikte değerlendirilerek belirlenir. Özellikle ateş, ani başlayan şiddetli boğaz ağrısı ve boyundaki lenf bezlerinde şişlik bakteriyel enfeksiyon ihtimalini artırabilir. Ancak yalnızca belirtilere bakılarak kesin tanı koymak her zaman mümkün değildir.

Farenjit belirtileri, iltihabın nedenine ve şiddetine göre değişebilir. En sık görülen yakınmalar boğaz ağrısı, yutkunurken batma, boğazda kuruluk ve kaşıntıdır. Bazı kişilerde öksürük, ses kısıklığı, geniz akıntısı ve boyundaki lenf bezlerinde hassasiyet de görülebilir.

Farenjitte ortaya çıkabilecek belirtiler şunlardır:

• Boğaz ağrısı ve yanma hissi

• Yutkunurken batma veya acıma

• Boğazda kuruluk ve kaşıntı

• Boğazda takılma veya yabancı cisim hissi

• Kuru öksürük veya balgamlı öksürük

• Boğaz temizleme ihtiyacında artış

• Ses kısıklığı

• Burun akıntısı ve burun tıkanıklığı

• Geniz akıntısı

• Boyundaki lenf bezlerinde şişlik ve hassasiyet

• Halsizlik ve kırgınlık

• Ateş ve baş ağrısı

Viral farenjitte burun akıntısı, öksürük ve ses kısıklığı gibi belirtiler daha sık görülebilir. Streptokok kaynaklı bakteriyel farenjitte ise ani başlayan boğaz ağrısı, ateş, yutkunma güçlüğü ve boynun ön kısmındaki lenf bezlerinde hassasiyet görülebilir. Bu belirtiler tanı açısından yol gösterici olsa da viral ve bakteriyel enfeksiyonların ayrımı gerektiğinde testlerle yapılır.

Boğazda kaşıntı ve batma hissi, yutak mukozasının tahriş olması veya iltihaplanması sonucunda gelişebilir. Viral enfeksiyonlar, alerjik rinit, geniz akıntısı, kuru hava ve reflü bu şikâyetlerin yaygın nedenleri arasındadır. Özellikle sabahları belirginleşen boğaz kuruluğu, gece boyunca ağızdan nefes alma veya geniz akıntısıyla ilişkili olabilir.

Boğazdaki kaşıntı ve batma hissinin hafiflemesi için yeterli sıvı tüketmek, sigara dumanından uzak durmak ve ortam havasının aşırı kuru olmasını önlemek yardımcı olabilir. Şikâyetler uzun süre devam ediyorsa altta yatan alerji, reflü veya başka bir boğaz hastalığı açısından değerlendirme yapılmalıdır.

Farenjit ateşe neden olabilir ancak ateş her hastada görülmez. Viral enfeksiyonlarda hafif veya orta dereceli ateş ortaya çıkabilirken streptokok kaynaklı bakteriyel farenjitte ateş daha belirgin olabilir. Ateşin yüksek olması, uzun sürmesi veya genel durum bozukluğuyla birlikte görülmesi durumunda doktor değerlendirmesi gerekir.

Farenjit, boğazdaki tahrişe bağlı olarak kuru öksürüğe ve sürekli boğaz temizleme ihtiyacına neden olabilir. Geniz akıntısı veya eşlik eden solunum yolu enfeksiyonu varsa balgamlı öksürük de görülebilir. Öksürüğün uzun sürmesi durumunda yalnızca farenjit değil, alerji, astım, reflü ve diğer solunum yolu hastalıkları da değerlendirilmelidir.

Yutak bölgesindeki iltihaplanma, boğaz ve kulak arasındaki sinir bağlantıları nedeniyle kulağa yansıyan ağrıya neden olabilir. Bu durumda kulakta doğrudan bir enfeksiyon bulunmasa bile boğaz ağrısıyla birlikte kulak ağrısı hissedilebilir. Ancak şiddetli kulak ağrısı, işitme azalması veya kulaktan akıntı varsa kulak enfeksiyonu açısından da muayene yapılmalıdır.

Farenjit bazı kişilerde mide bulantısına eşlik edebilir ancak bu, hastalığın en tipik belirtisi değildir. Özellikle çocuklarda streptokok enfeksiyonuna bağlı boğaz ağrısıyla birlikte karın ağrısı, bulantı ve kusma görülebilir. Mide bulantısı belirginse veya başka sindirim sistemi şikâyetleri eşlik ediyorsa farklı nedenler de araştırılmalıdır.

Farenjit, ortaya çıkış süresine ve nedenine göre farklı şekillerde sınıflandırılır. En sık kullanılan sınıflandırma akut ve kronik farenjit ayrımıdır. Ayrıca enfeksiyonun etkenine göre viral ve bakteriyel farenjit gibi türlerden söz edilir.

Bu türlerin belirtileri birbirine benzeyebilir. Özellikle uzun süren boğaz yakınmalarında enfeksiyon dışı nedenlerin de araştırılması, gereksiz antibiyotik kullanımının önlenmesi açısından önemlidir.

Akut farenjit, yutak dokusunda kısa sürede gelişen iltihaplanmadır. Genellikle viral enfeksiyonlarla ortaya çıkar ve boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü, kızarıklık ve kuruluk gibi belirtilerle kendini gösterir. Bazı vakalarda bakteriyel enfeksiyonlar da akut farenjite neden olabilir.

Akut farenjit çoğunlukla birkaç gün içinde hafiflemeye başlar ve yaklaşık bir hafta içinde düzelir. Ancak belirtilerin şiddeti, enfeksiyonun etkeni ve kişinin genel sağlık durumu iyileşme süresini etkileyebilir. Şikâyetlerin kötüleşmesi veya bir haftaya rağmen düzelme başlamaması durumunda yeniden değerlendirme yapılmalıdır.

Akut farenjit belirtileri genellikle aniden veya birkaç gün içinde ortaya çıkar. Boğaz ağrısı ve yutkunurken acıma en sık görülen yakınmalardır. Enfeksiyonun türüne bağlı olarak ateş, burun akıntısı, öksürük ve lenf bezlerinde şişlik de gelişebilir.

Akut farenjit belirtileri şunlardır:

• Ani başlayan boğaz ağrısı

• Yutkunurken ağrı ve batma

• Boğazda kızarıklık

• Boğaz kuruluğu

• Ateş ve halsizlik

• Baş ağrısı

• Öksürük

• Burun akıntısı

• Boyundaki lenf bezlerinde şişlik

Akut farenjit çoğunlukla yaklaşık 1 hafta içinde düzelir. Viral kaynaklı vakalarda antibiyotik kullanılmadan iyileşme görülebilir. Bakteriyel enfeksiyonlarda ise tanı doğrulandıktan sonra uygun antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Şikâyetlerin bir haftadan uzun sürmesi, giderek şiddetlenmesi veya ateşin devam etmesi durumunda doktor kontrolü önemlidir. Özellikle yutma güçlüğü ve sıvı alamama gibi belirtiler varsa beklenmemelidir.

Kronik farenjit, boğazdaki tahriş ve iltihaplanma yakınmalarının uzun süre devam etmesi veya sık sık tekrarlaması durumudur. Her kronik boğaz ağrısı aktif bir enfeksiyon anlamına gelmez. Reflü, alerjik rinit, geniz akıntısı, sigara dumanı, kuru hava ve çevresel tahriş ediciler kronik farenjit benzeri şikâyetlere neden olabilir.

Kronik farenjitte boğazda sürekli kuruluk, gıcık, yanma, yabancı cisim hissi ve boğaz temizleme ihtiyacı görülebilir. Bazı kişilerde yakınmalar sabahları, gece yatarken veya uzun süre konuşmanın ardından belirginleşebilir. Tedavide yalnızca boğaz belirtilerini hafifletmek değil, şikâyete neden olan faktörü belirlemek de önemlidir.

Kronik farenjit belirtileri genellikle akut enfeksiyondaki gibi ani ve şiddetli başlamaz. Daha çok uzun süre devam eden rahatsızlık hissi, boğaz kuruluğu ve gıcık şeklinde ortaya çıkar. Şikâyetler dönem dönem artabilir veya belirli çevresel koşullarda belirginleşebilir.

Kronik farenjitte görülebilen belirtiler şunlardır:

• Sürekli boğaz kuruluğu

• Boğazda yanma ve kaşıntı

• Yutkunurken rahatsızlık

• Boğazda takılma veya yumru hissi

• Sık sık boğaz temizleme ihtiyacı

• Uzun süren kuru öksürük

• Geniz akıntısı hissi

• Sabahları artan boğaz rahatsızlığı

• Ses yorgunluğu veya ses kısıklığı

Bu belirtiler reflü, alerji ve ses tellerini etkileyen hastalıklarda da görülebilir. Bu nedenle kronik farenjit tanısı yalnızca şikâyetlere bakılarak konulmamalıdır.

Kronik farenjitin nedenleri arasında boğaz mukozasını sürekli tahriş eden çevresel ve fizyolojik faktörler bulunur. Sigara ve nargile kullanımı, hava kirliliği, tozlu ortamlar ve kuru hava boğaz dokusunun korunma mekanizmasını olumsuz etkileyebilir. Alerjik rinit ve geniz akıntısı da yutak bölgesinde uzun süreli tahrişe neden olabilir.

Reflü, özellikle mide içeriğinin boğaz ve gırtlak bölgesine ulaşması durumunda kronik boğaz yakınmaları oluşturabilir. Bu kişilerde mide yanması olmadan da boğazda gıcık, öksürük, ses kısıklığı ve boğazda yumru hissi görülebilir. Sık tekrarlayan şikâyetlerde altta yatan nedenin belirlenmesi tedavinin temelini oluşturur.

Kronik farenjit tedavisi, şikâyetlere neden olan faktöre göre planlanır. Reflüye bağlı yakınmalarda beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte doktorun uygun gördüğü tedaviler uygulanabilir. Alerji veya geniz akıntısı bulunan kişilerde ise bu durumların kontrol altına alınması gerekebilir.

Sigara ve nargile kullanımının bırakılması, tozlu ortamlardan uzak durulması ve yeterli sıvı tüketilmesi boğaz tahrişini azaltmaya yardımcı olabilir. Kronik farenjit için herkeste etkili olan tek bir ilaç veya kesin bir ev tedavisi bulunmaz. Uzun süren ses kısıklığı, yutma güçlüğü veya tek taraflı boğaz ağrısı gibi yakınmalar ayrıca değerlendirilmelidir.

Viral farenjit, virüslerin yutak dokusunda iltihaplanmaya neden olmasıdır. Farenjit vakalarının önemli bir bölümü viral enfeksiyonlarla ilişkilidir. Soğuk algınlığı, grip ve bazı diğer solunum yolu enfeksiyonları sırasında ortaya çıkabilir.

Viral farenjitte boğaz ağrısına burun akıntısı, burun tıkanıklığı, öksürük, hapşırma ve ses kısıklığı eşlik edebilir. Genellikle destekleyici tedaviyle kendiliğinden düzelir. Antibiyotikler virüslere karşı etkili olmadığından viral farenjitin tedavisinde kullanılmaz.

Bakteriyel farenjit, bakterilerin yutak dokusunda enfeksiyona neden olmasıdır. En bilinen etken A grubu beta hemolitik streptokok olarak da adlandırılan Streptococcus pyogenes bakterisidir. Streptokokal farenjit özellikle okul çağındaki çocuklarda daha sık görülür ancak yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Bakteriyel farenjitte ani başlayan boğaz ağrısı, ateş, yutkunma güçlüğü ve boynun ön kısmındaki lenf bezlerinde hassasiyet görülebilir. Bademciklerde kızarıklık veya beyaz iltihaplı alanlar da bulunabilir. Ancak bu bulgular tek başına bakteriyel enfeksiyonu kanıtlamaz; gerektiğinde hızlı antijen testi veya boğaz kültürüyle tanı doğrulanır.

Viral ve bakteriyel farenjit benzer belirtilere neden olabilse de bazı bulgular ayrımda yardımcı olabilir. Öksürük, burun akıntısı ve ses kısıklığı viral enfeksiyonlarda daha sık görülürken ani başlayan boğaz ağrısı, ateş ve boyun lenf bezlerinde hassasiyet streptokok enfeksiyonunu düşündürebilir.

Belirtiler arasında örtüşme bulunduğundan yalnızca boğazın görünümüne veya ateş olup olmamasına bakarak antibiyotik başlanmamalıdır. Özellikle streptokok şüphesinde doktor gerekli görürse test yapılmasını ister.

Farenjitin bulaşıcı olup olmadığı, iltihaplanmaya neden olan etkene bağlıdır. Viral veya bakteriyel enfeksiyonlardan kaynaklanan akut farenjit, etken mikroorganizmanın solunum salgıları ve yakın temas yoluyla yayılması nedeniyle bulaşıcı olabilir. Reflü, alerji, kuru hava veya sigara dumanına bağlı boğaz tahrişi ise kişiden kişiye bulaşmaz.

Bulaşma riskini azaltmak için ellerin düzenli yıkanması, öksürürken ve hapşırırken ağız ile burnun kapatılması ve kişisel eşyaların ortak kullanılmaması önemlidir. Enfeksiyon döneminde bardak, çatal, kaşık ve havlu gibi eşyaların paylaşılmaması da bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olur.

Akut farenjit viral veya bakteriyel bir enfeksiyondan kaynaklanıyorsa bulaşıcı olabilir. Özellikle öksürük, hapşırma ve yakın temas sırasında solunum salgıları aracılığıyla yayılabilir. Alerji veya reflü gibi enfeksiyon dışı nedenlerle gelişen boğaz iltihabı ise bulaşıcı değildir.

Farenjit vakalarının büyük bölümü ciddi bir soruna yol açmadan iyileşir. Bununla birlikte bazı bakteriyel enfeksiyonlar tedavi edilmediğinde çevre dokulara yayılabilir ve apse gibi komplikasyonlara neden olabilir. Özellikle streptokok enfeksiyonlarında uygun tanı ve tedavi, akut romatizmal ateş gibi komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.

Nefes almada güçlük, tükürüğü yutamama, salya akması, boğazda hızla artan şişlik veya belirgin genel durum bozukluğu acil değerlendirme gerektirir. Şiddetli tek taraflı boğaz ağrısı, ağzı açmakta güçlük ve boğuk ses gibi bulgular da boğaz çevresinde apse gelişimini düşündürebilir.

Basit farenjit genellikle doğrudan nefes darlığına neden olmaz. Ancak boğaz bölgesinde ciddi şişlik, apse veya daha farklı bir üst solunum yolu hastalığı geliştiğinde solunum güçlüğü ortaya çıkabilir. Nefes alamama, hırıltılı solunum veya tükürüğü yutamama durumunda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Farenjit tanısı, hastanın şikâyetleri, hastalık öyküsü ve fizik muayene bulguları değerlendirilerek konulur. Doktor boğazın arka duvarını, bademcikleri ve boyundaki lenf bezlerini inceler. Burun akıntısı, öksürük, ateş ve yutkunma güçlüğü gibi eşlik eden belirtiler de tanı sürecinde dikkate alınır.

Bakteriyel enfeksiyon şüphesi varsa hızlı streptokok antijen testi veya boğaz kültürü istenebilir. Özellikle çocuklarda negatif hızlı antijen testinin ardından boğaz kültürüyle doğrulama gerekebilir. Her hastada kan testi veya görüntüleme yapılması gerekmez; bu tetkikler klinik gerekliliğe göre planlanır.

Farenjit tanısında kullanılabilecek yöntemler şunlardır:

• Boğaz muayenesi: Yutak ve bademciklerde kızarıklık, şişlik veya iltihaplı alanlar değerlendirilir.

• Hızlı streptokok testi: A grubu streptokok bakterisinin varlığını araştırır.

• Boğaz kültürü: Boğazdan alınan örnekte bakteriyel etkenlerin üremesi incelenir.

• Kan testleri: Gerekli görülen durumlarda enfeksiyon ve genel sağlık durumu hakkında bilgi sağlar.

• Endoskopik değerlendirme: Uzun süren, tekrarlayan veya farklı bir hastalık düşündüren şikâyetlerde kulak burun boğaz uzmanı tarafından yapılabilir.

Farenjitte boğazın arka duvarında kızarıklık, hafif şişlik ve tahriş görünümü oluşabilir. Bazı vakalarda yutak yüzeyinde küçük kabarıklıklar veya salgı birikimi görülebilir. Bakteriyel enfeksiyonlarda bademciklerde beyaz iltihaplı alanlar bulunabilir; ancak bu görünüm yalnızca bakteriyel farenjite özgü değildir.

Boğazın görüntüsü, hastalığın nedenini tek başına belirlemek için yeterli değildir. Benzer kızarıklık ve beyazlıklar viral enfeksiyonlarda, tonsillitte ve farklı boğaz hastalıklarında da görülebilir. Kesin değerlendirme için muayene ve gerektiğinde laboratuvar testleri yapılmalıdır.

Farenjite iyi gelen yöntemler, hastalığın nedenine ve belirtilerin şiddetine göre değişir. Viral kaynaklı ve hafif seyreden vakalarda yeterli sıvı tüketimi, dinlenme, boğazı tahriş eden etkenlerden uzak durma ve uygun ağrı kesiciler şikâyetleri hafifletebilir. Bakteriyel enfeksiyonlarda ise doktor değerlendirmesi sonucunda gerekli görülürse antibiyotik tedavisi uygulanır.

Boğaz ağrısını ve tahrişi hafifletmeye yardımcı olabilecek yöntemler şunlardır:

• Bol sıvı tüketmek: Su ve ılık içecekler boğazın nemli kalmasına yardımcı olur.

• Dinlenmek: Özellikle enfeksiyon döneminde vücudun toparlanmasını destekler.

• Tuzlu suyla gargara yapmak: Yetişkinlerde ve güvenli şekilde gargara yapabilen kişilerde boğaz rahatsızlığını hafifletebilir.

• Ilık içecekler tüketmek: Boğazdaki kuruluk ve tahriş hissini azaltabilir.

• Bal kullanmak: Bir yaşından büyük kişilerde bal, öksürüğün hafiflemesine yardımcı olabilir.

• Sigara dumanından uzak durmak: Boğaz mukozasının daha fazla tahriş olmasını önlemeye yardımcı olur.

• Ortam havasını nemlendirmek: Kuru havanın neden olduğu boğaz kuruluğunu azaltabilir.

• Sesi dinlendirmek: Uzun süre yüksek sesle konuşmaktan ve bağırmaktan kaçınmak boğaz tahrişini azaltabilir.

Bu yöntemler belirtileri hafifletmeye yöneliktir ve altta yatan enfeksiyonu her zaman tedavi etmez. Şikâyetler şiddetliyse, uzuyorsa veya kötüleşiyorsa doktor muayenesi gerekir.

Boğaz kaşıntısını hafifletmek için öncelikle tahrişe neden olan faktörün belirlenmesi gerekir. Yeterli su içmek, sigara dumanından uzak durmak, ortam havasının çok kuru olmasını önlemek ve uygun ılık içecekler tüketmek rahatlama sağlayabilir. Kaşıntının nedeni alerji veya geniz akıntısıysa bu durumların tedavisi de gerekebilir.

Boğazda batma hissi enfeksiyon, kuruluk, geniz akıntısı veya reflü nedeniyle oluşabilir. Su tüketmek, boğazı tahriş eden yiyecek ve içeceklerden uzak durmak ve uygun durumlarda ılık tuzlu suyla gargara yapmak şikâyeti hafifletebilir. Batma hissi tek taraflıysa, giderek artıyorsa veya yutma güçlüğüyle birlikte görülüyorsa muayene yapılmalıdır.

Farenjite bağlı öksürük, yutak bölgesindeki tahriş ve geniz akıntısıyla ilişkili olabilir. Yeterli sıvı tüketmek, bir yaşından büyük kişilerde bal kullanmak ve sigara dumanından uzak durmak öksürüğün hafiflemesine yardımcı olabilir. Öksürük uzun süre devam ediyorsa reflü, alerji, astım veya başka solunum yolu hastalıkları açısından değerlendirme gerekir.

Ilık tuzlu suyla gargara, boğaz ağrısını ve tahriş hissini hafifletmek için kullanılabilir. Bunun için bir bardak ılık suya yaklaşık yarım çay kaşığı tuz eklenerek karıştırılabilir. Hazırlanan karışımla gargara yapıldıktan sonra su tükürülmelidir; yutulmamalıdır. Küçük çocuklarda gargara sırasında boğulma riski bulunduğundan bu yöntem uygun değildir.

Farenjit sırasında dondurma tüketmek genel olarak yasak değildir. Soğuk gıdalar bazı kişilerde boğaz ağrısını geçici olarak hafifletebilirken bazı kişilerde rahatsızlık hissini artırabilir. Bu nedenle tüketim kişinin toleransına göre düzenlenmeli, dondurma tedavi yöntemi olarak görülmemelidir.

Ilık bitki çayları sıvı alımını destekleyerek boğazdaki kuruluk hissini hafifletebilir. Ancak adaçayı veya başka bir bitkinin farenjiti tedavi ettiğini gösteren yeterli kanıt bulunmamaktadır. Özellikle hamileler, emzirenler, kronik hastalığı olanlar ve düzenli ilaç kullananlar bitkisel ürünleri kullanmadan önce sağlık uzmanına danışmalıdır.

Farenjit tedavisi, iltihaplanmanın viral, bakteriyel veya enfeksiyon dışı bir nedenden kaynaklanmasına göre planlanır. Viral farenjitte genellikle belirtileri hafifletmeye yönelik destekleyici tedavi uygulanır. Streptokok gibi bakteriyel etkenlerin doğrulanması durumunda doktor uygun antibiyotik tedavisine karar verebilir.

Alerji, geniz akıntısı veya reflü kaynaklı kronik boğaz yakınmalarında ise altta yatan durumun tedavi edilmesi gerekir. Bu nedenle her farenjit hastasına aynı ilaç verilmez. Tedavinin türü ve süresi hastanın yaşı, muayene bulguları, eşlik eden hastalıkları ve enfeksiyon etkeni dikkate alınarak belirlenir.

Farenjit tedavisinde antibiyotik yalnızca uygun görülen bakteriyel enfeksiyonlarda kullanılır. Viral farenjitte antibiyotiklerin etkisi yoktur ve gereksiz kullanımları antibiyotik direnci, ishal ve alerjik reaksiyon gibi sorunlara yol açabilir. A grubu streptokok enfeksiyonu hızlı test veya boğaz kültürüyle doğrulandığında doktor uygun antibiyotiği reçete edebilir.

Antibiyotik seçimi ve kullanım süresi kişinin klinik durumuna göre belirlenmelidir. Daha önce kullanılan bir antibiyotiğin tekrar alınması veya başkasına reçete edilmiş ilacın kullanılması doğru değildir.

Farenjit için kullanılacak ilaçlar, hastalığın nedenine ve belirtilere göre değişir. Ağrı ve ateşin kontrolü için doktorun veya eczacının uygun gördüğü ağrı kesici ve ateş düşürücüler kullanılabilir. Bazı yetişkinlerde boğaz pastilleri veya lokal etkili ürünler geçici rahatlama sağlayabilir.

Bakteriyel enfeksiyon doğrulanırsa uygun antibiyotik tedavisi planlanabilir. Alerjik rinit, reflü veya geniz akıntısına bağlı şikâyetlerde ise bu durumlara yönelik farklı ilaçlar gerekebilir. Özellikle çocuklarda, hamilelerde ve kronik hastalığı bulunan kişilerde ilaç seçimi mutlaka sağlık uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Boğaz spreyleri ve pastiller bazı kişilerde ağrı, yanma ve tahriş hissini geçici olarak hafifletebilir. Ancak bu ürünler farenjitin nedenini ortadan kaldırmaz ve her hastada aynı etkiyi göstermeyebilir. Kullanılacak ürünün içeriği, yaşa uygunluğu ve diğer ilaçlarla etkileşim ihtimali dikkate alınmalıdır.

Çocuklarda farenjit çoğunlukla viral solunum yolu enfeksiyonları nedeniyle gelişir. Okul ve kreş gibi kalabalık ortamlarda yakın temas, enfeksiyon etkenlerinin yayılmasını kolaylaştırabilir. A grubu streptokok bakterileri de özellikle 5-15 yaş arasındaki çocuklarda boğaz enfeksiyonuna neden olabilir.

Çocuklarda boğaz ağrısına ateş, iştahsızlık, huzursuzluk, yutkunma güçlüğü ve boyundaki lenf bezlerinde şişlik eşlik edebilir. Bazı çocuklarda baş ağrısı, karın ağrısı, bulantı ve kusma da görülebilir. Çocuğun sıvı alamaması, nefes almakta zorlanması veya genel durumunun bozulması halinde acil değerlendirme gerekir.

Bebeklerde de viral enfeksiyonlara bağlı boğaz iltihabı ve tahriş gelişebilir. Ancak bebekler boğaz ağrısını ifade edemediğinden beslenme sırasında huzursuzluk, emmede azalma, ateş ve ağlama gibi belirtiler görülebilir. Özellikle küçük bebeklerde ateş veya beslenme güçlüğü varsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Çocuklarda farenjit tedavisi yaşa, belirtilere ve enfeksiyonun nedenine göre düzenlenir. Viral enfeksiyonlarda yeterli sıvı alımı, dinlenme ve doktorun uygun gördüğü belirtileri hafifletici tedaviler uygulanabilir. Streptokok enfeksiyonu doğrulanırsa çocuk doktoru uygun antibiyotik tedavisini belirler.

Çocuklara doktor önerisi olmadan antibiyotik, boğaz spreyi veya yetişkinler için hazırlanmış ilaçlar verilmemelidir. Bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir. Küçük çocuklarda pastil ve sert şekerler boğulma riski oluşturabileceğinden kullanılmamalıdır.

Farenjit, yutak bölgesinin iltihaplanmasıdır; tonsilit ise boğazın iki yanında bulunan bademciklerin iltihaplanması anlamına gelir. Her iki durum da boğaz ağrısı, ateş ve yutkunma güçlüğüne neden olabilir. Bazen farenjit ve tonsilit aynı anda gelişebilir; bu tabloya farengotonsillit denilebilir.

Bu iki hastalık birbirinden farklı anatomik bölgeleri etkiler ancak belirtileri örtüşebilir. Bademciklerde beyazlık görülmesi tek başına bakteriyel enfeksiyon tanısı koydurmaz. Gerekli durumlarda muayene ve testlerle ayrım yapılır.

Farenjit yutak dokusunun, larenjit ise gırtlak ve ses tellerinin iltihaplanmasıdır. Farenjitte boğaz ağrısı ve yutkunma sırasında rahatsızlık daha belirgin olabilir. Larenjitte ise ses kısıklığı, sesin zayıflaması veya geçici olarak kaybolması daha sık görülür.

Farenjit ve larenjit aynı anda da görülebilir. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarında hem yutak hem de gırtlak dokusu etkilenebilir.

Farenjitten korunmak için enfeksiyonların yayılmasını azaltmak ve boğazı tahriş eden faktörlerden uzak durmak önemlidir. El hijyenine dikkat etmek, hasta kişilerle yakın teması sınırlamak ve kişisel eşyaları paylaşmamak bulaşıcı etkenlere karşı koruma sağlayabilir. Sigara dumanı, toz ve aşırı kuru hava gibi tahriş edici koşulların azaltılması da özellikle tekrarlayan boğaz yakınmalarını önlemeye yardımcı olabilir.

Farenjit riskini azaltmak için şu önlemler uygulanabilir:

• Elleri düzenli olarak sabun ve suyla yıkamak.

• Öksürürken ve hapşırırken ağız ile burnu kapatmak.

• Bardak, çatal, kaşık ve havlu gibi kişisel eşyaları paylaşmamak.

• Sigara ve nargile dumanından uzak durmak.

• Yaşam alanlarını düzenli havalandırmak.

• Yeterli sıvı tüketmek.

• Alerjik rinit ve geniz akıntısı gibi sorunları kontrol altında tutmak.

• Reflü şikâyetleri varsa uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemelerini uygulamak.

• Uzun süre yüksek sesle konuşmaktan ve bağırmaktan kaçınmak.

Farenjit şikâyetlerinde başvurulması gereken bölüm Kulak Burun Boğaz Hastalıklarıdır. Özellikle uzun süren boğaz ağrısı, tekrarlayan farenjit, ses kısıklığı ve yutkunma güçlüğü bulunan kişiler KBB uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Çocuklarda ise ilk değerlendirme Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir.

Nefes almada güçlük, tükürüğü yutamama, hızla gelişen boğaz şişliği veya ciddi genel durum bozukluğu varsa poliklinik randevusu beklenmeden acil servise başvurulmalıdır.