Maymun Çiçeği Belirtileri

Maymun çiçeği hastalığı, “Monkeypox” olarak da bilinir. Ortopoksvirüs ailesine ait bir virüsün neden olduğu, bulaşıcı, döküntülü ve zaman zaman ciddi seyredebilen bir enfeksiyon hastalığıdır. İnsanlarda ilk kez 1970 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde tespit edilen bu virüs, özellikle Orta ve Batı Afrika’da endemik olarak görülmektedir.

Virüs, genetik olarak çiçek hastalığı virüsüne benzerlik gösterse de, etkileri daha hafiftir. Maymun çiçeği virüsü, zoonotik bir hastalık olduğu için hem hayvanlardan insanlara hem de insanlar arasında bulaşabilmektedir.

Maymun çiçeği virüsü, ilk kez 1958 yılında laboratuvar maymunlarında tanımlanmıştır. Ancak virüsün doğal rezervuarı büyük olasılıkla kemirgenlerdir. Afrika’daki ormanlık bölgelerde yaşayan bazı hayvan türlerinde bulunur. Özellikle sıçanlar, sincaplar ve bazı maymun türleri — virüsün taşıyıcısı olabilir.

Virüsün insanlara bulaşması çoğunlukla enfekte hayvanlarla temas (ısırık, tırmalama, kan veya vücut sıvısı teması) yoluyla gerçekleşir. Son yıllarda maymun çiçeği virüsü Afrika dışındaki ülkelere de yayılmıştır. Bu durum küresel bir sağlık endişesi haline gelmiştir.

Maymun çiçeği nasıl bulaşır? sorusu özellikle son yıllarda virüsün dünyaya yayılmasıyla daha fazla gündeme gelmiştir. Virüsün bulaşma yolları şu şekildedir:

• Doğrudan temas: Enfekte kişilerin cilt lezyonlarıyla ya da kabuklaşmış döküntülerle doğrudan temas.

• Solunum yoluyla: Uzun süreli yakın temasta, özellikle öksürme veya hapşırma sırasında solunum damlacıkları yoluyla bulaşabilir.

• Cinsel temas: Özellikle yakın fiziksel temas sırasında bulaş riski artmaktadır.

• Kontamine eşyalar: Enfekte kişinin kullandığı giysiler, yatak takımları, havlular gibi eşyalar yoluyla.

• Hayvanlardan insanlara: Enfekte hayvanların kanı, vücut sıvısı veya ısırmasıyla bulaşabilir.

Özellikle bağışıklığı zayıf bireylerde hastalık daha ağır seyredebilir. Maymun çiçeği virüsü Türkiye'de de tespit edilmiş ve yayılma riskine karşı önlemler alınmıştır.

Maymun çiçeği belirtileri, virüse maruz kaldıktan yaklaşık 5 ila 21 gün içinde ortaya çıkabilir. Genellikle hastalık iki aşamada seyreder: önce prodromal dönem, ardından döküntü dönemi gelir.

Prodromal (başlangıç) belirtiler:

• Yüksek ateş
• Yoğun baş ağrısı
• Lenf bezlerinde şişme (lenfadenopati)
• Kas ve sırt ağrısı
• Şiddetli halsizlik
• Titreme

Bu aşama genellikle 1-3 gün sürer ve döküntülerle devam eder.

Döküntü dönemi

Döküntüler sırasıyla makül, papül, vezikül, püstül ve kabuklanma aşamalarından geçer. Vücudun her yerinde görülebilse de genellikle:

• Yüz
• Avuç içi ve ayak tabanı
• Kol, bacak ve genital bölgeler
• öncelikli olarak etkilenir.

Maymun Çiçeği Kaşınır mı?

Evet, özellikle döküntülerin vezikül ve püstül evresinde yoğun kaşıntı görülür. Ancak kaşımak enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir.

Maymun Çiçeği Görüntüsü

Maymun çiçeği görüntüsü, suçiçeğine benzer kabarcıklarla karakterizedir. Ancak bu kabarcıklar daha büyük ve içi iltihap doludur. Lezyonlar genellikle iz bırakarak iyileşir. Görsel olarak tanınabilir hale gelmiş vakalarda yüz, el ve ayaklarda simetrik döküntüler gözlemlenir.

Maymun çiçeği Türkiye’de var mı? sorusu, özellikle 2022 yılında küresel vakaların artmasıyla sıkça gündeme geldi. Sağlık Bakanlığı ve uluslararası sağlık otoriteleri, Türkiye'de maymun çiçeği virüsünün görüldüğünü ve bazı vakaların Ankara, İstanbul gibi büyük şehirlerde tespit edildiğini duyurdu.

Ancak Türkiye’deki vakalar genellikle hafif seyretmiş ve ölümle sonuçlanmamıştır. Buna rağmen, bulaşıcılık riski nedeniyle karantina ve takip süreçleri sıkı şekilde yürütülmektedir.

Çocuklarda maymun çiçeği, yetişkinlere göre daha ciddi seyredebilir. Özellikle 8 yaş altı çocuklarda, bağışıklık sistemi henüz gelişmemiş olduğu için komplikasyon riski daha yüksektir.

Çocuklarda görülen özel belirtiler:

• Ateşin 39°C’nin üzerinde olması
• Ciltte yaygın döküntüler
• Ağız içinde lezyonlar
• Sıvı kaybı ve dehidratasyon

Anne-baba temaslı çocuklar veya toplu yaşam alanlarında (kreş, okul) bulunanlar daha dikkatli takip edilmelidir.

Maymun çiçeği varyantı, virüsün farklı genetik özellikler taşıyan türlerini tanımlar. İki ana varyantı bulunmaktadır:

1. Kongo (Orta Afrika) varyantı: Daha ağır seyreder, ölüm oranı yüksektir (%10’a kadar).

2. Batı Afrika varyantı: Daha hafif belirtiler gösterir, ölüm oranı çok düşüktür.

Türkiye'de ve Avrupa'da tespit edilen vakalar genellikle Batı Afrika varyantı ile ilişkilidir.

Maymun çiçeği kaç günde geçer? sorusunun cevabı hastanın bağışıklık durumuna göre değişse de genel süre şöyledir:

• İnkübasyon süresi: 5–21 gün

• Semptomların süresi: 2–4 hafta

• Döküntülerin iyileşmesi: Ortalama 14–21 gün

Lezyonlar kuruyup kabuklandığında hastalık bulaşıcılığını yitirir.

Maymun çiçeği öldürür mü? sorusu sıklıkla sorulmaktadır. Çoğu zaman hafif veya orta şiddetli geçse de, bazı durumlarda ölümcül olabilir.

Risk faktörleri:

• Bağışıklık sistemi zayıf bireyler
• 8 yaş altı çocuklar
• Gebeler
• Komorbid (ek hastalığı olan) bireyler

Afrika’daki Kongo varyantı, %10’a varan ölüm oranına sahiptir. Ancak Türkiye’deki ve Avrupa’daki vakalarda ölüm oranı yok denecek kadar azdır.

Maymun çiçeği tedavisi, hastalığın şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Şu anda hastalığa özel olarak geliştirilmiş net bir antiviral tedavi bulunmadı. Ancak bazı ilaçlar ve destekleyici yöntemlerle hastalık kontrol altına alınabilir.

Destekleyici tedavi yaklaşımları:

• Ateş düşürücüler: Paracetamol gibi ilaçlarla ateş kontrol altına alınır.
• Sıvı desteği: Vücudun kaybettiği sıvı yerine konur.
• Beslenme takviyesi: Vücut direncini artıracak şekilde protein ve vitamin desteği sağlanır.
• Kaşıntı önleyici losyonlar: Döküntüleri rahatlatmak için kullanılır.
• İzole ortamda bakım: Bulaşıcılığı önlemek için hastalar karantinaya alınmalıdır.

Antiviral İlaçlar

Maymun çiçeği tedavisinde deneysel olarak kullanılan bazı ilaçlar mevcuttur:

• Tecovirimat (TPOXX): Çiçek virüsü tedavisi için onaylanmıştır, maymun çiçeğinde de kullanılmaktadır.
• Brincidofovir: DNA virüslerine karşı etkilidir.
  Bu ilaçlar, ağır vakalarda ve özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda tercih edilebilir.

Evet, maymun çiçeği aşısı bulunmaktadır. Bu hastalık için özel olarak geliştirilen aşılar değildir. Çiçek hastalığına karşı kullanılan aşıların %85 oranında koruyucu olduğu tespit edilmiştir.

Kullanılan aşılar:

• ACAM2000: Çiçek hastalığına karşı geliştirilmiştir, canlı virüs içerir.
• JYNNEOS (Imvanex / Imvamune): Daha yeni nesil bir aşıdır, canlı ama çoğalmayan virüs içerir. Bağışıklık sistemi zayıf olan bireyler için daha güvenlidir.

Kimler aşılanmalı?

• Temaslı bireyler
• Sağlık çalışanları
• Yüksek riskli gruplar (immün yetmezliği olanlar, cinsel yolla bulaşan hastalık riski taşıyanlar)

Türkiye'de maymun çiçeği aşısı, henüz yaygın kullanımda değildir ancak Sağlık Bakanlığı olası durumlara karşı tedarik hazırlığındadır.

Maymun çiçeği neden olur? sorusuna yanıt verirken, bu virüsün hayvanlar arasında doğal olarak bulunduğu ve insanlara hayvandan insana temas ile bulaştığı unutulmamalıdır.

Virüs vücuda girdikten sonra hücreleri enfekte eder ve bağışıklık sisteminin devreye girmesiyle belirti ve döküntüler oluşur. Bağışıklık zayıfsa hastalık daha ağır geçebilir.

Risk faktörleri:

• Afrika bölgelerinde bulunmak
• Hayvanlarla yakın temas
• Cinsel temasla bulaşma riski
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar

Maymun çiçeği için en etkili savunma, bulaşma yollarını engellemek ve hijyen kurallarına uymaktır.

Korunma yöntemleri:

• Enfekte kişilerle fiziksel temastan kaçınmak
• Ortak eşya (havlu, kıyafet, yatak takımı) kullanımından kaçınmak
• Elleri sık sık sabunla yıkamak
• Açık lezyonları olan kişilerle temastan kaçınmak
• Maske ve eldiven gibi kişisel koruyucu ekipmanlar kullanmak
• Riskli bölgelere seyahatten önce aşı ve tıbbi danışma almak

Özellikle sağlık çalışanlarının enfeksiyon kontrol protokollerine uyması önemlidir.

A Life Sağlık Grubu, maymun çiçeği gibi bulaşıcı hastalıkların tanı ve tedavisinde deneyimli ve donanımlıdır. Ayrıca, çok disiplinli bir yaklaşım kullanır. Uzman doktorlarımız, güncel bilimsel veriler doğrultusunda hastaları değerlendirir ve tedavi planlarını bireysel olarak oluşturur.

A Life Sağlık Grubu'nun sunduğu hizmetler:

• Enfeksiyon hastalıkları uzmanı değerlendirmesi
• Klinik muayene ve detaylı öykü alma
• Gerekli durumlarda laboratuvar ve PCR testleri
• Semptomlara göre ilaç tedavisi ve izolasyon önerileri
• Hasta eğitimi ve temaslı takibi
• 7/24 canlı destek ve randevu sistemi

Hastalığın şüpheli belirtilerini taşıyan bireyler, A Life Sağlık Grubu’na başvurarak hızlı tanı ve güvenli izolasyon süreçlerinden faydalanabilir.