Seroloji Nedir? Seroloji Testleri Hangileridir?

Seroloji, tıpta, kandaki antikor ve antijenlerin incelenmesi bilimidir. "Serum bilimi" olarak da adlandırılır ve özellikle enfeksiyon hastalıklarının teşhisinde ve bağışıklık sisteminin değerlendirilmesinde önemli rol oynar. Serolojik testler, kandaki antikorların varlığını, türünü ve miktarını belirleyerek, vücudun belirli bir mikroorganizmaya veya maddeye (antijen) karşı bağışıklık geliştirip geliştirmediğini veya ne düzeyde bağışıklık geliştirdiğini gösterir.

Seroloji testleri, vücudun enfeksiyonlara veya diğer yabancı maddelere (antijenlere) karşı ürettiği antikorları saptamaya yönelik kan testleridir. Bu testler, geçmiş veya mevcut enfeksiyonları, otoimmün hastalıkları ve bazı kanser türlerini teşhis etmek için kullanılır.

Seroloji Testlerinin Çalışma Prensibi:

• Vücut, bir enfeksiyon veya yabancı madde ile karşılaştığında, bu maddeye karşı antikor adı verilen proteinler üretir.
• Seroloji testleri, kandaki bu antikorların varlığını ve miktarını ölçerek kişinin belirli bir enfeksiyona maruz kalıp kalmadığını veya bağışıklık durumunu belirler.
• Testlerde, antijenler (enfeksiyon etkenleri veya yabancı maddeler) kullanılır. Eğer kandaki antikorlar antijenlere bağlanırsa, bu durum pozitif sonuç olarak değerlendirilir.

Seroloji Testlerinin Kullanım Alanları:

• Enfeksiyon Hastalıkları:
  • HIV, hepatit (A, B, C), sifiliz, kızamık, kızamıkçık gibi viral ve bakteriyel enfeksiyonların teşhisi
  • COVID-19 gibi güncel enfeksiyonların teşhisi ve bağışıklık durumunun değerlendirilmesi
• Otoimmün Hastalıklar:
  • Romatoid artrit, lupus, çölyak hastalığı gibi bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı hastalıkların teşhisi
• Kan Grubu Tayini:
  • Kan nakillerinde uyumluluğu belirlemek için kan grubu antikorlarının saptanması
• Organ Nakli:
  • Organ nakli öncesinde ve sonrasında, alıcı ve verici arasındaki uyumluluğun ve olası enfeksiyonların tespiti
• Kanser Teşhisi:
  • Bazı kanser türlerinin teşhisi ve takibinde kullanılan tümör belirteçlerinin saptanması

Seroloji testleri, vücudun enfeksiyonlara veya diğer yabancı maddelere (antijenlere) karşı ürettiği antikorları saptamaya yönelik kan testleridir. Farklı seroloji testleri, farklı prensiplerle çalışır ve farklı amaçlarla kullanılır. İşte yaygın olarak kullanılan seroloji testi türleri:

1. ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay):

• En yaygın kullanılan seroloji testlerinden biridir.
• Antijen veya antikorların enzimlerle işaretlenerek saptanması prensibine dayanır.
• Yüksek hassasiyeti ve özgüllüğü sayesinde birçok enfeksiyon hastalığının teşhisinde kullanılır.
• Örnek: HIV, hepatit, Lyme hastalığı testleri.

2. RIA (Radioimmunoassay):

• Radyoaktif izotoplar kullanılarak antijen veya antikorların saptanması prensibine dayanır.
• Çok yüksek hassasiyete sahip olsa da radyoaktif madde kullanımı nedeniyle kullanımı sınırlıdır.
• Hormon düzeylerinin ölçümü gibi özel durumlarda kullanılır.

3. İmmünofloresan Testleri (IFA):

• Floresan mikroskobu kullanılarak antikorların saptanması prensibine dayanır.
• Antikorlar floresan boyalarla işaretlenir ve mikroskop altında gözlemlenir.
• Özellikle otoimmün hastalıkların ve bazı viral enfeksiyonların teşhisinde kullanılır.

4. Aglütinasyon Testleri:

• Antikorların antijenlere bağlanarak kümeler oluşturması prensibine dayanır.
• Bu kümeler çıplak gözle görülebilir ve test sonucunu gösterir.
• Kan grubu tayini ve bazı bakteriyel enfeksiyonların teşhisinde kullanılır.
• Örnek: Kan grubu testleri (ABO ve Rh faktörü).

5. Kemilüminesans İmmünoassay (CLIA):

• Bu yöntem, antijen-antikor tepkimesi sonucu oluşan ışık miktarının ölçülmesi esasına dayanır.
• ELISA testine benzer ancak daha yüksek hassasiyete sahiptir.
• Çok çeşitli hastalıkların tanısında kullanılmaktadır.

6. Western Blot:

• Proteinlerin ayrıştırılması ve spesifik antikorlarla tespit edilmesi prensibine dayanır.
• Özellikle HIV ve Lyme hastalığı gibi hastalıkların doğrulanmasında kullanılır.

• HIV Antikor Testi (ELISA, Western Blot):
  • HIV enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Hepatit A Antikor Testi (Anti-HAV IgM/IgG):
  • Hepatit A enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Hepatit B Antikor Testi (HBsAg, Anti-HBs, Anti-HBc IgM/IgG):
  • Hepatit B enfeksiyonunu ve bağışıklık durumunu değerlendirmek için kullanılır.
• Hepatit C Antikor Testi (Anti-HCV):
  • Hepatit C enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Sifiliz Testi (VDRL, TPHA):
  • Sifiliz enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Lyme Hastalığı Antikor Testi (ELISA, Western Blot):
  • Lyme hastalığını tespit etmek için kullanılır.
• Streptokok Antikor Testi (ASO):
  • Streptokok enfeksiyonlarını tespit etmek için kullanılır.
• Rubella (Kızamıkçık) Antikor Testi (IgG, IgM):
  • Kızamıkçık enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Toksoplazma gondii Antikor Testi (IgG, IgM):
  • Toksoplazma enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır. Özellikle hamilelikte önem taşır.
• CMV (Sitomegalovirüs) Antikor Testi (IgG, IgM):
  • CMV enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Epstein-Barr Virüsü (EBV) Antikor Testi (IgG, IgM):
  • EBV enfeksiyonunu (mononükleoz) tespit etmek için kullanılır.
• Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Antikor Testi (HSV-1, HSV-2):
  • HSV enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Helikobakter pilori Antikor Testi:
  • Helikobakter pilori enfeksiyonunu tespit etmek için kullanılır.
• Kızamık (Measles) Antikor Testi (IgG, IgM):
  • Kızamık enfeksiyonunu belirlemek için kullanılır.
• Kabakulak (Mumps) Antikor Testi (IgG, IgM):
  • Kabakulak enfeksiyonunu belirlemek için kullanılır.
• Covid-19 antikor testleri(IgG,IgM,IgA):
  • Sars Cov-2 virüsüne karşı vucudun oluşturmuş olduğu antikorların tespiti için kulanılır.
• Brusella antikor testleri:
  • Brusella enfeksiyonunun tespitinde kullanılır.
• Leptospiroz antikor testleri:
  • Leptospiroz hastalığının tanısında kullanılır.
• Salmonella antikor testleri:
  • Salmonella türü bakterilerle oluşan enfeksiyonların tanısında kullanılır.
• Şigella antikor testleri:
  • Şigella bakterilerinin neden olduğu hastalıkların teşhisinde kullanılır.
• Klamidya antikor testleri:
  • Klamidya trachomatis bakterisinin neden olduğu enfeksiyonların tespitinde kullanılır.

• Romatoid Faktör (RF) Testi:
  • Romatoid artrit teşhisinde yardımcı olur.
• Anti-Nükleer Antikor (ANA) Testi:
  • Otoimmün hastalıkları (lupus gibi) teşhis etmek için kullanılır.
• Anti-dsDNA Antikor Testi:
  • Sistemik lupus eritematozus (SLE) teşhisinde kullanılır.
• Anti-CCP Antikor Testi:
  • Romatoid artrit teşhisinde kullanılır.
• Çölyak Hastalığı Antikor Testleri:
  • Çölyak hastalığını teşhis etmek için kullanılır.
• Anti-TPO (tiroid peroksidaz) antikorları:
  • Haşimato tiroidi hastalığı tanı ve takibinde kullanılır.
• Anti-TG (Tiroglobulin) antikorları:
  • Haşimato tiroidi hastalığı tanı ve takibinde kullanılır.
• Anti-mitokondriyal antikor (AMA) testi:
  • Primer biliyer siroz tanısında kullanılır.
• Anti-düz kas antikor (ASMA) testi:
  • Otoimmün hepatit tanısında kullanılır.

• Kan Grubu Tayini (ABO ve Rh faktörü):
  • Kan nakillerinde uyumluluğu belirlemek için kullanılır.
• CRP (C-Reaktif Protein) Testi:
  • Vücuttaki inflamasyonu ölçmek için kullanılır.
• IgE testleri:
  • Alerji testlerinde kullanılan testlerdendir.
• IgG testleri:
  • Geçirilmiş olan enfeksiyonların tespitinde kullanılır.
• IgA testleri:
  • Mukozal bağışıklık hakkında bilgiler verir.
• Kompleman testleri(C3,C4):
  • Bağışıklık sisteminin etkinliğinin ölçümünde kullanılır.
• Tümör belirteçleri (CA 125, PSA, CEA vb.):
  • Bazı kanser türlerinin teşhis ve takibinde kullanılır.
• RF-IgM,RF-IgA,RF-IgG:
  • Romatoid faktörün farklı tiplerini ölçerek daha ayrıntılı bilgi verir.
• Antisentromer Antikorlar:
  • CREST Sendromu teşhisinde kullanılır.
• Antistreptolizin O (ASO) Titrasyonu:
  • Geçirilmiş streptokok enfeksiyonu şiddetini belirler.
• Antiglomerüler Bazal Membran (Anti-GBM) Antikorları:
  • Goodpasture sendromu teşhisinde kullanılır.
• Antinötrofil Sitoplazmik Antikorlar (ANCA):
  • Vaskülit (damar iltihabı) teşhisinde kullanılır.
• Kardiyolipin Antikorları (IgG, IgM):
  • Antifosfolipid sendromu teşhisinde kullanılır.
• beta 2 glikoprotein 1 antikorları(IgG,IgM):
  • Antifosfolipid sendromu teşhisinde kullanılır.
• Tiroid reseptör antikorları (TRAb):
  • Graves hastalığı teşhisinde kullanılır.
• Myeloperoksidaz antikorları(MPO-ANCA):
  • Vaskülit teşhisinde kullanılır.
• Proteinaz 3 antikorları(PR3-ANCA):
  • Vaskülit teşhisinde kullanılır.
• Glutamik asit dekarboksilaz antikorları (GAD antikorları):
  • Tip 1 diyabet ve diğer otoimmün hastalıkların teşhisinde kullanılır.
• Endomisyum antikorları(EMA):
  • Çölyak hastalığı teşhisinde yardımcı olur.
• Doku Transglutaminaz Antikorları(tTG):
  • Çölyak hastalığı teşhisinde yardımcı olur.
• Paraneoplastik antikorlar:
  • bazı kanser türlerine bağlı nörolojik bozuklukların tespitinde kullanılır.
• lupus antikoagülanı:
  • Kanın pıhtılaşma bozukluklarının araştırılmasında kulanılır.

Her testin belirli bir amaca hizmet ettiğini ve sonuçların bir sağlık uzmanı tarafından doğru bir şekilde yorumlanması gerektiğini unutmayın.