Çocuklarda Sinüzit Tedavisi

Çocuklarda sinüzit, burun ve yüz kemiklerinin içinde yer alan hava boşluklarının (sinüslerin) iltihaplanmasıdır. İltihap; viral üst solunum yolu enfeksiyonları, alerjik rinit, geniz eti büyümesi, burun içi yapısal sorunlar ve bağışıklık zayıflığı gibi etkenlerle tetiklenebilir. Okul ve kreş gibi kalabalık yerlerde, damlacık yoluyla hastalıklar kolayca yayılır. Bu durum, çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonlarını artırır. Bu enfeksiyonlar, sinüzit riskini de yükseltir.

Çocuklarda sinüzit neden olur?

• Viral enfeksiyonlar: En sık tetikleyici. Viral tabloya bakteri eklenirse akut bakteriyel sinüzit gelişebilir.

• Alerji: Alerjik burun tıkanıklığı drenajı bozar, sinüslerde sıvı birikimine yol açar.

• Geniz eti (adenoid) büyümesi: Tıkayıcı etkiyle sinüs boşalımını engeller.

• Burun yapısal bozuklukları: Septum eğriliği, konkaların büyümesi gibi durumlar.

• Bağışıklık sistemi sorunları ve kistik fibrozis gibi nadir durumlar.

• Sigara dumanına maruz kalma ve kuru, tozlu hava da risk faktörleridir.

Çocuklarda sinüzit belirtileri yetişkinlerden farklı ve bazen daha belirsiz olabilir:

• 10 günden uzun süren burun akıntısı (çoğu kez sarı-yeşil), burun tıkanıklığı

• Yüz bölgesinde dolgunluk/baskı hissi (özellikle büyük çocuklarda)

• Öksürük (geceleri artar), geniz akıntısı, boğaz temizleme

• Koku alma azalması, ağız kokusu, iştahsızlık

• Çocuklarda sinüzit ateş yapar mı? Evet, özellikle bakteriyel tabloda yüksek ateş görülebilir.

• Davranış değişiklikleri, okul başarısında düşme, yorgunluk

Bebeklerde Sinüzit Belirtileri

Bebeklerde sinüzit belirtileri daha sinsi olabilir.

• İnatçı burun tıkanıklığı
• Huzursuzluk
• Emme güçlüğü
• Beslenme sırasında çabuk yorulma
• Gece öksürüğünde artış
• Sık uyanma ve horlama

Bebeklerde sinüsler tam gelişmediği için klinik tablo nazal enfeksiyon ve geniz akıntısı üzerinden seyreder.

• Çocuklarda akut sinüzit: Semptomlar 4 haftadan kısa sürer.

• Subakut: 4–12 hafta arası.

• Kronik: 12 haftayı geçen, araya giren iyileşmelerle bile kalıcı yakınmaların olduğu durum.

Her evre için yaklaşım farklıdır; kronikte alerji ve anatomik faktörler daha belirgindir.

Sinüzit horlama yapar mı? Evet. Burun tıkanıklığı ve geniz akıntısı, ağızdan solunumu artırarak horlamaya ve hatta uyku kalitesinin bozulmasına yol açabilir. Horlama varlığında adenoid hipertrofisi (geniz eti) ve tonsil büyüklüğü de mutlaka değerlendirilmelidir.

• Yakınmalar 10 günden uzun sürüyor ve düzelmiyorsa

• Yüksek ateş (≥39°C) ve yoğun burun akıntısı/şiddetli ağrı 3 günden uzun sürüyorsa

• Soğuk algınlığından sonra kötüleşme (çift yükselme) oluyorsa

• Göz çevresinde şişlik-kızarıklık, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği gibi acil belirtiler varsa Kulak Burun Boğaz (KBB) veya çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

• Klinik değerlendirme: Semptom süresi-şiddeti, ateş, geniz akıntısı, burun endoskopisi ile mukoza ve püy gözlemi.

• Nazal endoskopi: Geniz eti değerlendirmesi, pürülan akıntının görülmesi.

• Görüntüleme: Rutin film/BT her vakaya gerekmez; komplikasyon, kronikleşme veya cerrahi planlama düşünülürse sinüs BT (düşük doz protokollerle) tercih edilir.

• Alerji testi ve immün yetmezlik taraması: Tekrarlayan/kronik olgularda seçilmiş hastaya.

Çocuklarda sinüzit tedavisi; hastalığın evresi, etken (viral/bakteriyel/alerjik), eşlik eden sorunlar (geniz eti, astım, rinit) ve çocuğun yaşına göre planlanır.

1) Destekleyici ve Evde Bakım

Çocuklarda sinüzit nasıl geçer? Önce temel destek:

• İzotonik tuzlu su (salin) ile burun yıkama/spreyle nemlendirme: Mukusu inceltir, drenajı artırır. Bebeklerde nazal aspiratörle nazik temizlik yapılabilir.
• Yeterli sıvı tüketimi, oda nemlendirme, ılık duş-buhar (yakın gözetimle).
• Yatak başını hafif yükseltme, sigara dumanından uzak ortam.
• Ateş/ağrı için hekimin uygun gördüğü parasetamol/ibuprofen (yaşa-kiloya uygun doz).

“Sinüzit boşaltma çocuk”: Evde “sinüs boşaltma” diye bilinçsiz girişimler yapılmamalıdır. Burun içi yıkama izotonik salin ile ve doğru teknikle yapılmalı; basınçlı/yanlış uygulamalar orta kulak basıncı ve enfeksiyon riskini artırabilir. Şüphede KBB hekiminden gösterim/öğreti istenmelidir.

2) Alerjinin Yönetimi

Alerjik zeminde intranasal kortikosteroid spreyler ve antihistaminikler hekimce önerilebilir. Alerji kontrolü sağlandığında sinüzit atakları ve kronikleşme azalır.

3) Antibiyotik Kriterleri

Her sinüzit antibiyotik gerektirmez. Akut bakteriyel sinüzit düşündüren durumlar:

• 10 günden uzun süren tipik semptomlar iyileşme olmaksızın devam ediyorsa
• Yüksek ateş (≥39°C) ve pürülan akıntı/şiddetli yüz ağrısı en az 3 gün sürüyorsa
• Başlangıçta düzelip tekrar kötüleşme (çift yükselme) oluyorsa

Bu durumlarda, yaşa-kiloya göre ilk basamak uygun antibiyotik hekim tarafından başlanır. Tedavi süresi genellikle 10–14 gün (bazı olgularda daha uzun) planlanır. Yanıt 48–72 saat içinde değerlendirilir.

4) İlaç Dışı Klinik Uygulamalar

• Nazal lavaj tekniği (yaş ve işbirliği uygunsa) kontrollü ve hijyenik koşullarda öğretilebilir.
• Fizyoterapi / solunum egzersizleri: Sekresyon temizliğine yardımcı olabilir (özellikle kronik olgularda).
• Probiotik/çinko gibi desteklerin kanıtı sınırlıdır; hekime danışılmadan verilmemelidir.

5) Cerrahi Seçenekler

Cerrahi son çare olup, seçilmiş kronik/tekrarlayan veya komplikasyonlu olgularda düşünülür:

• Adenoidektomi (geniz eti alınması): Tıkayıcı geniz eti olan ve sık sinüzit geçiren çocuklarda ilk cerrahi seçenek.
• Endoskopik sinüs cerrahisi: Uzun süreli medikal tedaviye yanıtsız, görüntüleme ile obstrüksiyon doğrulanmış büyük çocuklarda sınırlı işlemler planlanabilir. Karar, KBB uzmanı ve aile ile birlikte, fayda–risk analizi yapılarak verilir.

“Sinüzit ilacı çocuk” arayışında en kritik nokta, kendi kendine antibiyotik başlanmamasıdır. Doktor önerisi olmadan dekonjestan ve kombine soğuk algınlığı ilaçları küçük çocuklar için riskli olabilir. Yan etkileri nedeniyle bu ilaçları kullanmaktan kaçınılmalıdır. İntranasal kortikosteroidler ve antihistaminikler alerji zemininde, izotonik/hipertonik salin tüm yaşlarda güvenle kullanılabilir (uygun teknik ve sıklıkla).

Çocuklarda sinüzit bitkisel tedavi başlığı altında yer alan yağlar ve karışımlar, standart doz ve güvenlik bilgisi taşımaz. Bu durum, koku alerjisi, mukoza irritasyonu ve bronkospazm gibi riskler yaratabilir. Bu nedenle “doğal” etiketli ürünler bile hekim onayı olmadan kullanılmamalıdır. Bilimsel ve güvenilir yöntemler (salin yıkama, hekim önerili spreyler, antibiyotik kriterlerine uyum) önceliklidir.

Ergenlik çağında sinüzit artışının birkaç nedeni vardır:

• Sinüslerin anatomik gelişiminin tamamlanmasıyla drenaj yolları belli bölgelerde kolay tıkanabilir.

• Hormon değişiklikleri ve yağlanma, mukus viskozitesini ve ciltten-burundan mikrobiyal kolonizasyonu etkileyebilir.

• Artan sosyal ortam/kapalı alan maruziyeti, yetersiz uyku, düzensiz beslenme, alerji yoğunluğu atakları tetikleyebilir.

• Spor–okul yoğunluğu nedeniyle erken tedavi gecikmeleri tabloyu uzatabilir.

• Burun bakımı rutini oluşturun: Sabah–akşam salin sprey/irrigasyon, doğru sümkürme tekniği.

• Uyku hijyeni: Oda nemlendiricisi, sırt üstü yerine hafif yan/sırt başı yükseltilmiş pozisyon.

• Sıvı ve beslenme: Ilık çorbalar, su tüketimi; baharatlı/iritan gıdalardan kaçınma.

• Alerjen kontrolü: Toz akarları, evcil hayvan tüyü, küf; yatak odası sade ve temiz.

• Okul iletişimi: Öğretmen/rehberlik ile bilgi paylaşımı; atak dönemlerinde beden eğitimi/koşu gibi aktiviteleri düzenleme.

• İlaç uyumu: Spreyler/antibiyotikler saatinde; yan etki ve tepki takibi.

• Uyarı işaretleri: Göz çevresi şişlik/kızarıklık, şiddetli baş ağrısı, görme değişiklikleri, ense sertliği—acil başvuru.

• Çocuklarda sinüzit nasıl geçer?
Akut vakaların çoğu destekleyici bakımla düzelir. Bakteriyel şüphede uygun antibiyotik, alerji zemininde nazal steroid/antihistaminik eklenir.

• Sinüzit çocukta bulaşıcı mı?
Sinüzitin kendisi değil; altta yatan viral enfeksiyon bulaşıcıdır. El hijyeni ve maske/mesafe kuralları önemlidir.

• Sinüzit horlama yapar mı?
Evet. Burun tıkanıklığı–geniz akıntısı horlamayı artırabilir; geniz eti ve bademcikler de değerlendirilmelidir.

• Antibiyotik kaç gün kullanılır?
Hekim kararına göre genellikle 10–14 gün. İyileşme yoksa yeniden değerlendirme gerekir.

• Burun yıkama kaç yaşında yapılır?
Bebeklerde damla/spreyle nemlendirme ve nazal aspirasyon; daha büyük çocuklarda hekim öğretimiyle düşük basınçlı lavaj uygundur.

• Spor yapabilir mi?
Ateş yoksa ve genel durum iyiyse hafif–orta aktiviteler mümkündür. Şiddetli efor ve havuz (klor irritasyonu) atakta kısıtlanabilir.

• El hijyeni, sınıf/ev havalandırması, hasta kişilerle yakın temastan kaçınma

• Alerji kontrolü, mevsimsel tedavi planları

• Sigara dumanından uzak durma

• Yeterli uyku-beslenme-sıvı

• Rutin burun bakımı ve aşı takvimine uyum (özellikle influenza)

A Life’ta Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ile KBB uzmanlarımız, çocuklarda sinüzit tedavisi için bütüncül bir yaklaşım sunar. Gerekli olduğunda nazal endoskopi, alerji değerlendirmesi ve düşük doz sinüs BT ile kişiye özel plan yapılır. Hedefimiz; atakların hızlı kontrolü, kronikleşmenin önlenmesi ve yaşam kalitesinin artırılmasıdır.