Çocuklarda Burun Kanaması Nedenleri?

Burun içini döşeyen zar (nazal mukoza) çok damarlıdır ve çocuklarda hem travmaya daha açık hem de kurumaya daha yatkındır. Bu nedenle burun kanaması çocuklarda oldukça sık görülür ve çoğu zaman önemsiz, önlenebilir nedenlere bağlıdır. Yine de tekrarlayan ya da şiddetli kanamalar; altta yatan alerji, anatomik yapı farklılıkları veya pıhtılaşma sorunları açısından ciddiyetle değerlendirilmelidir. Bu yazıda çocuklarda burun kanaması nedenleri, ilk yardım, evde bakım ve ne zaman doktora başvurulacağı adım adım anlatılmıştır.

Günlük pratikte kanamaların büyük kısmı ön (anterior) bölgeden, burun orta bölmesine yakın Kisselbach alanından olur; kolay durur. Arka (posterior) kanamalar çocuklarda nadirdir; ağız–boğaza yoğun kan akması, iki burundan birden kanama gibi bulgularla ilerleyebilir ve tıbbi müdahale gerektirir.
Anahtar arama ifadeleri metinde doğal akışta yanıtlanmıştır: burun kanaması, çocuklarda burun kanaması, çocuklarda burun kanaması neden olur, çocuklarda burun kanaması nasıl geçer, çocuk burun kanaması nasıl durur vb.

Çocuklarda burun kanaması nedenleri çoğunlukla masumdur; en sık etkenler:

• Burun karıştırma/kaşıma ve minör travma: Okul öncesi çağda en yaygın sebeptir.

• Kuru hava ve mevsim geçişleri: Kalorifer/klima ile mukoza kurur, çatlar ve kanar.

• Alerjik rinit veya üst solunum yolu enfeksiyonları: Hapşırık, kaşıntı, sümkürme mukoza yüzeyini tahriş eder.

• İlaçlar ve spreyler: Doktor önerisi olmadan uzun süreli dekonjestan sprey kullanımı kuruluk/irtitasyon yapabilir.

• Yapısal problemler: Eğri septum, geniş konka, polip, yabancı cisim.

• Pıhtılaşma bozuklukları: Aile öyküsü, diş eti–kolay morarma eşlik ediyorsa değerlendirilmeli (örn. von Willebrand).

• Nadir nedenler: Damar gelişim bozuklukları, tümörler (çok nadir).

Çocuklarda ansızın burun kanaması çoğu kez burun karıştırma ya da kurulukla tetiklenen yüzeysel çatlaklardan kaynaklanır.

Çocuklarda gece burun kanaması sık görülür; çünkü gece oda kurur, çocuk ağız–burunla daha sert nefes alır, mukoza çatlar. Ayrıca gece fark edilmeyen burun karıştırma veya horlama–geniz eti gibi durumlar iritasyonu artırabilir. Doğru nem–ısı ve yatmadan önce izotonik sprey/serum fizyolojik kullanımı gece kanamalarını belirgin azaltır.

Baş ağrısı burun kanaması ile birlikte olduğunda akla çoğunlukla sinüs basıncı/soğuk algınlığı, alerji veya sersiz–şiddetli sümkürme gelir. Ağrı şiddetli ve ani, kanama çok, görme–denge–kusma eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Ergenlerde nadiren yüksek tansiyon de tabloya eşlik edebilir; düzenli ölçüm yararlıdır.

Burundan kan pıhtısı gelmesi kanamanın yüzeyde pıhtılaşıp sonradan atıldığını gösterir ve sıkça normal bir süreçtir. Ancak sık, iri pıhtılar veya tekrarlayan pıhtılı kanamalar, özellikle tek taraflı ise, KBB uzmanı tarafından endoskopik muayene ile değerlendirilmelidir.

“Çocuk burun kanaması nasıl durur?” sorusunun doğru yanıtı aşağıdaki adımların hatasız uygulanmasıdır:

1. Sakinleştirin ve öne eğin: Çocuğu dik–yarı oturur pozisyonda baş hafif öne alın. Arkaya yatırmayın; kan yutağa akıp kusma/öksürük yapabilir.

2. Yumuşak kısmı sıkın: Burun kemik altındaki yumuşak kanatları baş–işaret parmağı ile 10 dakika kesintisiz sıkın. Süre dolmadan bırakmayın.

3. Soğuk uygulama: Burun köprüsü–üstüne soğuk kompres (buz torbası havluyla sarılı) uygulayın.

4. Tekrarlama: 10 dakikada durmazsa 5–10 dakika daha sıkın.

5. Gerekirse sprey: Doktorunuzun uygun gördüğü yaşta kısa süreli vazokonstriktör sprey (ör. oksimetazolin) tek doz yardımcı olabilir.

Ne yapmayın?

• Pamuğa alkol/kolonya, limon, sirke sürmeyin.

• Kafayı geriye atmayın, burnun içine derin tampon itmeyin.

• Sert sümkürmeyin; pıhtıyı zorla çıkarmayın.

Kanama durduktan sonra:

• 24 saat burun karıştırma–sümkürme–koşma–sıcak banyo yok.

• İnce tabaka vazelin veya nemlendirici pomad ile uç kısmını günde 2–3 kez nemlendirin.

• Odayı %40–50 nemde tutun, serum fizyolojik sprey/ampul ile günde 2–3 kez burun içini nemlendirin.

Sürekli burun kanaması (haftada birkaç kez veya ayda >3–4 defa) şu durumlarla birlikteyse hekime başvurun:

• Uzun süren (>20–30 dk) veya şiddetli kanama

• Tek taraflı ve hep aynı burun deliğinden kanama

• Sık pıhtılı kanama, gece uykudan uyandıran ataklar

• Kolay morarma/diş eti–idrar–dışkıda kan gibi sistemik bulgular

• Yeni ilaç (kan sulandırıcı, bazı burun spreyleri) başlangıcı

• Yabancı cisim şüphesi (tek taraflı kötü kokulu akıntı ile birlikte)

Bu durumda KBB hekimi; nazal endoskopi ile kanama odağını saptar, gümüş nitrat ile koterizasyon, uygun pomad/sprey tedavisi veya nadiren tampon/modern balon uygulaması yapabilir. Sık kanamada; tam kan sayımı, demir, pıhtılaşma testleri ve gerekirse alerji değerlendirmesi istenir.

Çocuklarda burun kanaması nasıl geçer ve tekrarları nasıl azaltırız:

• Burun hijyeni–nem: Günde 2–3 kez serum fizyolojik sprey/ampul, ince tabaka nemlendirici pomad.

• Tırnaklar kısa: Burun karıştırmayı önemseyin; küçük çocuklarda eldiven/oyuncakla yönlendirme işe yarar.

• Alerji kontrolü: Hekimin önerdiği antihistaminik/nazal steroid tedavileri düzenli kullanın; toz–duman maruziyetini azaltın.

• Doğru sümkürme: Tek burun deliği kapatılarak nazik sümkürme, duş/serum sonrası yumuşayan sekresyonların temizlenmesi.

• Oda koşulları: Nemlendirici cihaz, kalorifere su kabı; doğrudan klima–vantilatör hava akımından kaçınma.

• İlaç farkındalığı: Doktor önerisi olmadan uzun süreli dekonjestan kullanmayın; sistemik NSAİİ/aspirin gereksiz kullanımını sınırlandırın (hekim önerisi dışına çıkmayın).

1) Çocuklarda burun kanaması neden olur?

En sık neden; kuru mukoza + burun karıştırma/kaşımadır. Buna alerjik rinit, üst solunum yolu enfeksiyonu, kalorifer–klima gibi kuru hava, sert sümkürme ve nadiren yapısal sorunlar (septum eğriliği, konka büyümesi, yabancı cisim) eklenebilir. Pıhtılaşma bozukluğu aile öyküsü varsa veya çocuk kolay morarıyorsa, altta yatan hematolojik nedenler de değerlendirilmelidir.

2) Çocuklarda burun kanaması nasıl geçer? İlk yardım adımları neler?

• Çocuğu dik/yarı oturur pozisyonda baş hafif öne alın.
• Burun kemik altındaki yumuşak kanatları baş–işaret parmağıyla 10 dakika kesintisiz sıkın.
• Soğuk kompresi (havluyla sarılı buz) burun köprüsüne uygulayın.
• Durmazsa 5–10 dakika daha tekrar edin; hekimin önerdiği yaşta tek doz vazokonstriktör sprey yardımcı olabilir.

Kanama durduktan sonra 24 saat sümkürme, sıcak banyo, koşma ve burun karıştırmadan kaçının. Burun içine serum fizyolojik ve ince tabaka nemlendirici pomad uygulayın.

3) Sürekli burun kanaması kansızlık yapar mı?

Evet. Sık veya uzun süren kanamalar demir eksikliği anemisine yol açabilir. Bu durumda tam kan sayımı ve demir parametreleri kontrol edilir; gerektiğinde demir desteği planlanır. Sık tekrar eden kanamalarda KBB ve gerekirse Çocuk Hematoloji değerlendirmesi önerilir.

4) Baş ağrısı + burun kanaması birlikte olduğunda ne düşünmeli?

Soğuk algınlığı/alerji ve sinüs basıncı ile hafif baş–yüz ağrısı görülebilir. Ancak ani, çok şiddetli baş ağrısı, yoğun kanama, görme/denge bozukluğu veya kusma eşlik ediyorsa acil başvuru gerekir. Ergenlerde yüksek tansiyon olasılığı da gözden geçirilmelidir.

5) Burundan kan pıhtısı gelmesi normal mi?

Çoğu kez yüzeyde oluşan pıhtının doğal atılmasıdır ve normal kabul edilir. Ancak iri pıhtılar, tek taraflı ve sık pıhtılı kanamalar ya da kötü kokulu akıntı varsa yabancı cisim veya lokal lezyon açısından nazal endoskopi ile değerlendirme gerekir.

6) Burun kanaması sırasında pamuk tıkamak doğru mu?

Derine itilen pamuk/tampon mukozayı zedeler ve kanamayı artırabilir. En doğrusı: Dıştan yumuşak kısmı 10 dakika kesintisiz sıkmak ve başın öne eğik olmasıdır. Gerekirse hekim önerili kısa süreli hemostatik gaz/strip kullanılır; kolonya/limon/sirke gibi tahriş ediciler kullanılmaz.

A Life’ta Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ve Kulak Burun Boğaz ekiplerimiz; öykü–muayene, gerektiğinde nazal endoskopi ve kan testleriyle kanama odağını saptar.

Önceliğimiz nemlendirme–bakım–eğitim ile kanamaları azaltmak; tekrarlayan olgularda lokal koterizasyon, uygun pomad/sprey, alerji yönetimi ve nadiren tampon/girişimsel seçeneklerle kalıcı çözüm sağlamaktır.

Çocuğunuzda kanamalar sıklaşıyor, gece uykudan uyandırıyor veya tek taraflı–pıhtılı geliyorsa randevu oluşturarak kapsamlı değerlendirme alabilirsiniz.