Rahim İltihabı Neden Olur?

Rahim iltihabı; rahim iç zarının (endometrit), rahim ağzının (servisit) ve bazen tüpler–yumurtalıkların (pelvik inflamatuar hastalık / PID) mikroplarla iltihaplanmasıdır. Halk arasında “vajinada iltihap”la karışsa da vajina, rahim ağzı ve rahim içi farklı bölgelerdir; tedavi bu ayrım yapılarak planlanır. İltihap tedavi edilmezse üst genital yola yayılıp kısırlık, dış gebelik ve kronik pelvik ağrı riskini artırabilir; bu nedenle erken tanı ve doğru antibiyotiklerle tedavi çok önemlidir.

Rahim iltihabının seyri kişiden kişiye değişir. Kimi olguda yalnızca artmış akıntı ve kasık ağrısı varken, kiminde ateş, alt karında hassasiyet ve ilişkide ağrı belirgindir. “Rahimdeki iltihap adet gecikmesi yapar mı?” sorusunun yanıtı çoğunlukla düzensiz kanama–lekelenme yönündedir; siklus tamamen durmaktan ziyade düzeni bozulur. Ancak stres, eşlik eden hastalıklar ve hormonal faktörler gecikmeye de yol açabilir; ayırıcı tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.

Endometrit, rahim iç yüzeyini döşeyen endometriumun iltihabıdır; doğum–düşük sonrası, rahim içi girişimler (kürtaj, histeroskopi), sezaryen veya cinsel yolla bulaşan mikroplar sonrasında gelişebilir. PID tablosunda iltihap rahimden tüplere ve yumurtalıklara uzanır; bu durumda “yumurtalık iltihabı belirtileri” olarak ateş, şiddetli kasık ağrısı, yürürken artan ağrı ve bazen bulantı–kusma öne çıkar.

Servisit, rahim ağzının (serviks) iltihabıdır ve sıklıkla kötü kokulu, gri–sarı akıntı, ilişki/esneme ile temas kanaması, idrarda yanma ve vajinal tahriş yapar. “Servisit nedir?” sorusunun pratik cevabı: Rahim ağzındaki enfeksiyon–iltihap; nedeni çoğunlukla klamidya, gonore, vajinal flora bozukluğu veya irritandır. Tedavi edilmezse enfeksiyon yukarıya yayılabilir.

Risk; birden fazla partner, kondomsuz cinsel ilişki, daha önce PID geçirme, yeni takılmış RİA (spiral) varlığı (özellikle ilk haftalarda), yakın dönemde rahim içi girişim, doğum/ düşük sonrası dönem ve bakteriyel vajinozis–vajinal flora bozukluğu ile artar. Diyabet, bağışıklık baskılanması, uzun süreli antibiyotik kullanımı da yatkınlığı artırabilir.

Öte yandan cinsel olarak aktif olmayan kişilerde de doğum–düşük sonrası veya girişimlere bağlı endometrit görülebilir. Nadir olarak tüberküloz ve bazı aktinomikoz gibi kronik enfeksiyonlar da rahim iltihabına yol açabilir; bu durumlar daha sinsi ve uzun seyirlidir.

“Rahim iltihabı neden olur?” sorusunun sık yanıtları: Klamidya, Neisseria gonorrhoeae (bel soğukluğu), vajinal floranın bozulmasına bağlı anaerob bakteriler, mikoplazma/üreaplazma, doğum–sezaryen sonrası karışık flora ve nadiren tüberkülozdur. Vajinal duş, deterjanlı sabunlar, kokulu ped–tamponlar ve sık antibiyotik kullanımı koruyucu laktobasilleri azaltarak iltihaba zemin hazırlar.

“Vajinada iltihap nasıl geçer” sorusu burada önemlidir: Vajinadaki denge bozulduğunda zararlı mikroplar rahim ağzından yukarı geçebilir. Bu nedenle altta yatan vajinal enfeksiyon (mantar, bakteriyel vajinozis, trikomonas) varsa doğru tedavisi PID riskini de azaltır.

Rahim iltihabı belirtileri arasında alt karın/kasık ağrısı, özellikle ilişki ve muayenede artan ağrı, ateş–üşüme, kötü kokulu–artmış akıntı, lekelenme/ara kanama, tuvalette yanma–sıklık yer alır. Bazen bel–kalça bölgesine vuran ağrı ve genel kırgınlık da tabloya eşlik eder.

Yumurtalık iltihabı belirtileri daha şiddetli olabilir: yüksek ateş, yürürken–merdivende ağrıda artış, tek/iki taraflı belirgin hassasiyet ve bulantı–kusma. Rahimde iltihap resmi diye aranan görseller çoğu zaman ultrason bulgularını gösterir: rahim içinde sıvı–kalınlaşma, tüplerde sıvı birikimi veya tubo–ovaryen apse gibi görüntüler tanıda ipucu verir.

Tanıda öykü–muayene ilk basamaktır: ateş, nabız, alt karın hassasiyeti ve servikal hareket ağrısı değerlendirilir. Vajinal pH/mikroskopi, NAAT (PCR) ile klamidya–gonore taraması, tam kan sayımı, CRP/SEDİM gibi iltihap göstergeleri ve gebelik testi (dış gebelik ayırımı için) istenir. Gerektiğinde ultrason ile rahim içi/tüp–yumurtalık yapıları değerlendirilir.

Doğum–düşük–sezaryen sonrası kuşkuda, endometrit lehine uterus hassasiyeti, kötü kokulu loşi ve ateş üçlüsü tanıyı destekler. Yetersiz yanıt veya apse şüphesinde ileri görüntüleme (MR/BT) ve nadiren endometrial örnekleme gündeme gelebilir.

“İltihap nasıl geçer?”ın anahtarı doğru antibiyotik kombinasyonları ve erken başlanmasıdır. PID ve endometrit tedavisinde tipik yaklaşım; gonore–klamidya–anaerob kapsayacak geniş spektrumdur. Dışarıdan tedavi edilebilecek hafif–orta olgularda kas içi/tek doz sefalosporin + doksisiklin ± metronidazol gibi kombinasyonlar kullanılabilir. Ağır, ateşli veya apse şüphesi olanlarda hastane yatışıyla damar içi antibiyotikler (ör. klindamisin + gentamisin protokolleri) tercih edilir.

Doğum/ sezaryen sonrası endometrit için de çoğu zaman geniş spektrum gerekir. Semptomlar gerileyene dek damar içi tedavi sürdürülür ve ağızdan tamamlanır. Tüberküloz kaynaklı endometritte standart anti-TB rejimleri uygulanır. Tedavide partner araştırması ve gerekiyorsa eş/partner tedavisi önemlidir; tedavi bitene kadar cinsel perhiz/kondom önerilir.

Tek bir “rahim iltihabı için hangi antibiyotik?” yanıtı yoktur; tabloya, şiddete, gebelik durumuna ve test sonuçlarına göre değişir. Genel prensipler: gonore kapsaması için sefalosporin, klamidya için tetrasiklin/alternatifler, anaerob kapsaması için metronidazol/klindamisin eklenmesidir. Hamilelikte bazı ilaçlar kontrendikedir; bu nedenle kendi kendine antibiyotik başlamak yerine mutlaka hekime başvurun.

Yanlış veya eksik antibiyotik; yakınmaları bastırıp altta apseyi büyütebilir, nüksü artırabilir. Tedaviye 48–72 saatte yanıt yoksa, tanı gözden geçirilir; tubo–ovaryen apse varsa drenaj/cerrahi gündeme gelebilir.

“Rahim iltihabı nasıl temizlenir?” ifadesi yanıltıcı olabilir; amaç bakteriyi eradike etmek ve iltihabı söndürmektir. Bunun yolu reçeteli antibiyotik ve doğru izlemden geçer. Vajinal duş, limon, sirke, karbonat, bitkisel yağ damlatma gibi uygulamalar florayı bozup iltihabı ağırlaştırır; kesinlikle önermeyiz.

Destekleyici önlemler şikâyeti azaltır: istirahat, bol sıvı, ağrı için hekim önerili analjezik, pamuklu–bol iç çamaşırı, ıslak mayoyla kalmama ve tedavi bitene dek cinsel perhiz/kondom. Rahim iltihap sökücü bitkiler, vajinal enfeksiyona doğal çözüm gibi önerilerin bilimsel kanıtı sınırlı olup, vajina içine uygulanan karışımlar tahriş/yanık yapabilir; hekim onayı olmadan kullanmayın.

Evet, özellikle PID tekrarları tüplerde yapışıklık ve hasar yaparak gebe kalmayı zorlaştırabilir ve dış gebelik riskini artırır. Erken tanı–tedavi bu riski belirgin azaltır; ancak şikâyetler kronikleşmişse üreme tıbbı yöntemleri (HSG ile tüp açıklığı değerlendirmesi, gerekirse yardımcı üreme teknikleri) gündeme gelebilir.

Gebelik planlıyorsanız ve “geçmeyen akıntı–kasık ağrısı” yaşıyorsanız, tedaviyi ertelemeden tamamlamak en doğru yaklaşımdır. “Rahimde iltihap gebeliği engeller mi?” sorusunun cevabı büyük ölçüde zamanlama ve uygun tedaviye bağlıdır.

Vajinal enfeksiyon belirtileri (koku, akıntı, kaşıntı) ile servisit birlikte olabilir ve bu durumda rahim iltihabı riski artar. Vajinal enfeksiyonun tipi doğru belirlenip tedavi edilirse (mantar için antifungal, bakteriyel vajinozis için metronidazol/klindamisin, trikomonas için antiprotozoal ve partner tedavisi) üst yola yayılımın önüne geçilir.

Vajinal enfeksiyon evde tedavisi başlığı altındaki öneriler yalnızca destekleyicidir; tedavinin yerine geçmez. Özellikle hamilelikte ve doğum sonrası dönemde kendiliğinden geçer mi diye beklemek yerine uygun gebelik-uyumlu tedavi düzenlenmelidir.

Aşağıdaki durumlarda beklemeden başvurun;

• 40°C’ye yaklaşan ateş,
• artan alt karın ağrısı,
• baygınlık hissi,
• kötü kokulu bol akıntı,
• ilişki sonrası kanama,
• tedaviye 48–72 saatte yanıtsızlık,
• hamilelikte lekelenme, ağrı ve doğum/ düşük sonrası ateş, hassasiyet.

Bu bulgular tubo–ovaryen apse, sepsis veya dış gebelik gibi acilleri gösterebilir.

Uygun tedavi boyunca kontrol randevusu yapın; yakınmalar tamamen geçse bile ilaçları erken kesmeyin. RİA varlığında PID saptanırsa, hekim yakın izlem yapar; 48–72 saatte düzelme yoksa cihazın çıkarılması değerlendirilebilir.

A Life’ta şikâyetlerinizi ayrıntılı öykü–muayene ile değerlendirir; vajinal pH, mikroskopi, NAAT (klamidya–gonore), tam kan–iltihap testleri ve gerekli ise ultrason ile tanıyı netleştiririz. Rahim iltihabı tedavisi için kanıta dayalı antibiyotik kombinasyonlarını kişisel durumunuza (gebelik, emzirme, ilaç alerjisi) göre düzenler, partner yönetimi ve nüks önleme (hijyen, kondom, vajinal bakım) eğitimini birlikte planlarız.

Uzamış–tekrarlayan olgularda servisit–vajinit–PID ayrımını yeniden gözden geçirir, apse şüphesinde girişimsel seçenekleri ilgili branşlarla koordine ederiz. “Rahim iltihabı için hangi antibiyotik?”, “rahim iltihabı nasıl temizlenir?”, “rahimde iltihap gebeliği engeller mi?” gibi tüm sorularınız için kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.