Meme Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?

Meme dokusundaki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen, farklı alt tiplere (hormonal reseptör pozitif, HER2 pozitif, üçlü negatif vb.) ayrılan bir kanser grubudur. Alt tip; hastalığın davranışını, meme kanseri tedavisi seçeneklerini ve meme kanseri tedavi sürecinin ayrıntılarını belirler.
Hastalığın kadınlarda en sık kanserlerden biri olduğu bilinir. Ancak erkekler meme kanseri olur mu? Evet, daha nadir de olsa erkek meme kanseri görülebilir ve erkeklerde meme kanseri belirtileri çoğu zaman meme başı yakınında kitle/sertlik ve meme başında çekilmedir.

Meme kanseri nedenleri tek bir başlıkta toplanmaz. Yaş, aile öyküsü, ilk adet–menopoz yaşı, doğum yapmama ya da ileri yaşta doğum, hormon replasmanı, obezite ve hareketsizlik gibi faktörler riski artırır. “Meme kanseri genetik mi?” Ailesel olguların bir kısmında BRCA1/BRCA2 ve diğer genlerde değişimler saptanır; ancak tüm vakalar genetik değildir.
Sigara–alkol, gece vardiyası, düşük fiziksel aktivite ve obezite de önemli çevresel belirleyicilerdir. Özellikle karın tipi yağlanma (abdominal obezite) östrojen düzeylerini etkileyerek riski artırabilir.

Meme kanserinin ilk belirtileri arasında memede ele gelen sert, düzensiz sınırlı kitle, meme başında içe çekilme/asimetri, deride portakal kabuğu görünümü, iyileşmeyen kızarıklık ve kanlı–şeffaf meme başı akıntısı sayılabilir. Meme kanseri ağrı yapar mı? Erken evrede çoğu kitle ağrısızdır. Ağrı tek başına kanser demek değildir, ancak yeni ve geçmeyen her bulgu değerlendirilmelidir.

Özel bir alt tip olan inflamatuar meme kanseri, hızlı gelişen kızarıklık, şişlik ve ısı artışıyla mastiti taklit edebilir; gecikmeden uzman görüşü gerekir. “Göğüs kanserin belirtileri” ifadesi çoğu zaman meme dokusuna aittir; “göğüs kafesi tümörü nasıl anlaşılır?” sorusu ise farklıdır: kanserin göğüs duvarına/derin dokulara yayılımında kalınlaşma, sabitlik ve hareketle ağrı görülebilir.

Meme kanseri nasıl anlaşılır? Altın standart biyopsidir. Klinik muayene ve görüntüleme (mamografi, ultrason, gerektiğinde MR) ile şüpheli alan saptanır, ardından iğne biyopsisiyle tanı konur. Meme kanseri kan tahlilinde çıkar mı? Hayır; kan testleri tek başına tanı koydurmaz, ancak genel durum ve tedavi planlaması için değerlendirilir.

Meme kanseri taraması 40 yaş civarında (risk durumuna göre daha erken) yıllık mamografi ve hekim muayenesiyle başlar. Yüksek risklilerde (BRCA taşıyıcılığı vb.) MR ile tarama ve daha erken başlangıç önerilebilir. Düzenli tarama, meme kanseri erken teşhis için en güçlü araçtır.

“1 evre meme kanseri” çoğunlukla sınırlı ve tedaviyle yüksek kür şansı olan tablodur. 2 evre meme kanseri tümör boyutu/lenf nodu tutulumuna göre değişir; 3 evre meme kanseri lokal-ileri hastalığı, 4 evre meme kanseri ise uzak metastaz (kemik, karaciğer, akciğer, beyin) varlığını anlatır.

“4. evre meme kanseri ölüm belirtileri” gibi aramalar anlaşılır olsa da odak palyatif bakım, ağrı kontrolü ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi olmalıdır. Modern tedavilerle ileri evre bile uzun süre kontrol edilebilir hale gelebilir.

Tedavi; tümörün evresi ve biyolojisine göre cerrahi, kemoterapi, hormon tedavisi, hedefe yönelik tedavi, immünoterapi ve radyoterapinin akılcı kombinasyonudur. Sıralama “neoadjuvan” (önce sistemik tedavi), “adjuvan” (ameliyat sonrası) veya yalnız lokal tedavi şeklinde planlanabilir.

• Cerrahi (meme kanseri ameliyatı): Meme koruyucu cerrahi + radyoterapi veya mastektomi seçenekleri; sentinel lenf nodu biyopsisi/aksiller diseksiyon eşlik edebilir. Meme kanseri ameliyatı kaç saat sürer? Yaklaşım ve eş zamanlı onkoplastik işlemlere bağlı olarak genelde 1,5–4 saat arası değişir.

• Radyoterapi: Meme koruyucu cerrahi sonrası standarttır; mastektomi sonrası belirli risklerde verilir.

• Kemoterapi (meme kanseri kemoterapi): Özellikle yüksek riskli, üçlü negatif ve/veya agresif tümörlerde; neoadjuvan dönemde kitleyi küçültüp cerrahi şansı artırabilir.

• Hormon tedavisi (meme kanserinde hormon tedavisi): Östrojen reseptör pozitif tümörlerde tamoksifen/aromataz inhibitörleri, gerektiğinde over baskılaması ile.

• Hedefe yönelik tedavi: HER2 pozitif tümörlerde anti-HER2 ajanları (tek başına ya da kemoterapiyle).

• İmmünoterapi: Özellikle üçlü negatif alt tipte uygun biyobelirteç pozitifliğinde eklenebilir.

Erkeklerde meme kanseri tedavisi temel prensipte benzerdir; hormonal profil ve cerrahi yaklaşım kişiye göre uyarlanır. Meme kanseri tedavi süreci, tüm bu adımların kişiselleştirildiği bir yol haritasıdır.

“Meme kanserine iyi gelen yiyecekler” tek bir mucize liste değildir. Kanıta dayalı öneri Akdeniz tipi beslenme, yeterli protein, lif, renkli sebze–meyveler, tam tahıllar ve sağlıklı yağlardır. Alkolü sınırlamak, ideal kiloya yaklaşmak ve düzenli fiziksel aktivite (haftalık ≥150 dk) tedaviyi destekler. Bitkisel ürünler hekim onayı olmadan tedavinin yerine geçmez.

Lenfödem riskinde kolu korumak, cilt bakımı ve fizyoterapi önerilerine uymak önemlidir. “Meme kanseri kolda ağrı yapar mı?” Cerrahi/radyoterapi sonrası lenfödem veya sinir etkilenimi ağrı yapabilir. Erken müdahale ile yönetilir.

Tanı ve ilk cerrahi değerlendirme için genel cerrahi (meme cerrahisi), sistemik tedavi için tıbbi onkoloji, ışın tedavisi için radyasyon onkolojisi, görüntüleme–girişimler için radyoloji/nükleer tıp, rehabilitasyon için fizik tedavi ekipte yer alır. Patoloji ve genetik danışmanlık da kişiselleştirilmiş planın parçasıdır.

Ekim ayı, meme kanseri farkındalık ayı olarak anılır. Meme kanseri farkındalık etkinlikleri ve meme kanseri bilekliği gibi semboller taramayı ve erken başvuruyu teşvik eder. “Meme kanseri günü” ve diğer etkinlikler, meme kanseri taramasının önemini yılda en az bir kez hatırlatır.

• Meme kanseri öldürür mü?

Erken evre meme kanseri günümüzde yüksek oranda tedavi edilebiliyor. Tümörün biyolojisi (hormonal reseptör/HER2/üçlü negatif), evresi ve genel sağlık durumu sağkalımı belirliyor. Uygun cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, hormon tedavisi ve hedefe yönelik/immünoterapi kombinasyonlarıyla uzun süreli hastalıksız yaşam mümkün.

İleri (4. evre) hastalıkta amaç çoğu zaman hastalığı kontrol altında tutmak, yaşam süresini ve kalitesini artırmak. Ağrı, yorgunluk, beslenme ve duygu durum için destekleyici–palyatif bakım tedavinin doğal bir parçasıdır. Tek başına “ölümcül” bir etiket yerine, kişiselleştirilmiş bir yol haritası düşünülmelidir.

• Meme kanseri kaç yaşında olur?

Risk yaşla artar; 40 yaş sonrası tarama önem kazanır. Ancak genç yaşta da görülebilir. Aile öyküsü olanlar, BRCA1/BRCA2 taşıyıcıları ve meme yoğunluğu yüksek olanlar daha erken ve sık izlenir.

İlk adet yaşı erken, menopoz geç, hiç doğum yapmamak ya da ileri yaşta doğum, obezite ve hareketsizlik gibi etkenler riski yükseltir. Bu nedenle “hangi yaşta olur?” sorusundan çok, kişisel risk ve tarama planı hedeflenmelidir.

• Meme kanseri muayenesi nasıl yapılır?

Hekim memeyi ve koltuk altını gözlem ve palpasyon ile değerlendirir. Ardından yaş, meme yoğunluğu ve bulgulara göre mamografi, ultrason ve gerekirse MR istenir. Şüpheli alan varsa iğne biyopsisi ile kesin tanı konur.

Evde “kendi kendine muayene” farkındalık sağlar ama taramanın yerini tutmaz. “Meme kanseri taraması” periyodik ve standarttır; bulgu olmasa da yapılır. Unutmayın: meme kanseri kan tahlilinde çıkmaz; kan testleri tanı koydurmaz, genel durumu izlemek içindir.

• Kanserli meme görüntüsü nasıl olur?

Klinikte düzensiz sınırlı, sert bir kitle, ciltte portakal kabuğu görünümü, meme başında çekinti/akıntı şüphe uyandırır. Görüntüleme raporlarında BI-RADS sınıflaması, lezyonun riskini belirtir.

Ancak “kanserli meme görüntüsü” tek başına tanı değildir; iyi huylu durumlar da benzer görünebilir. Kesinlik için biyopsi şarttır. İnternetteki resimlerle kendi kendinize hüküm vermek yerine uzmana başvurun.

• Meme kanseri ameliyatı ne kadar sürer, iyileşme nasıldır?

Yaklaşıma göre 1,5–4 saat sürebilir: meme koruyucu cerrahi + radyoterapi ya da mastektomi (gerekirse onkoplastik veya rekonstrüksiyon). Koltuk altı için sentinel lenf nodu biyopsisi çoğu olguda yeterlidir; yayılım varsa diseksiyon yapılabilir.

Taburculuk genellikle 1–2 gün; dren takibi, yara bakımı, kol egzersizleri ve lenfödem önlemleri iyileşmenin parçasıdır. İşe dönüş/egzersiz, cerrahi tipi ve ek tedavilere göre 2–6 hafta değişir.

• Meme kanserine ne iyi gelir?

“Tedavinin yerine geçecek mucize gıda” yoktur. Kanıta dayalı destekler: Akdeniz tipi beslenme, yeterli protein–lif, alkolün kısıtlanması, haftalık ≥150 dk aerobik + 2 gün direnç egzersizi, sigaranın bırakılması ve düzenli uyku.

Yan etki yönetimi (bulantı, ağız yaraları, nöropati, cilt bakımı) için onkoloji–diyetisyen–fizyoterapi ekibiyle çalışın. Bitkisel ürünler ilaç etkileşimi yapabilir; hekim onayı olmadan kullanmayın.

• Meme kanseri risk faktörleri nelerdir?

Yaş, aile öyküsü/genetik (BRCA1/2 ve bazı genler), erken menarş–geç menopoz, doğum yapmama/ileri yaşta doğum, uzun süreli hormon replasmanı, obezite, alkol, düşük fiziksel aktivite ve yoğun meme dokusu başlıca risklerdir.

Kişisel risk yüksekse tarama daha erken (bazı durumlarda 30’lu yaşlar) ve MR destekli yapılabilir. Emzirmek, normal kiloyu korumak, düzenli hareket risk yönetiminde faydalıdır; risk sıfırlanmaz ama azalır.

• Meme kanseri kaç evredir ve metastaz ne demek?

Evre 0 (DCIS)–IV aralığındadır. Evre; tümör boyutu, lenf nodu tutulumu ve uzak yayılıma göre belirlenir. Metastaz, kanserin memeden uzak organlara (kemik, karaciğer, akciğer, beyin) yayılmasıdır.

Evre, tedavi stratejisinin temelini oluşturur; aynı evrede bile alt tip (hormonal/HER2/üçlü negatif) tedaviyi değiştirir. Metastatik hastalıkta amaç uzun süreli kontrol ve yaşam kalitesidir.

• Erkeklerde meme kanseri nasıl anlaşılır?

Erkeklerde genellikle meme başı çevresinde sert kitle, meme başında çekinti/yaralar ve koltuk altı lenf nodu büyümesiyle fark edilir. Gecikme sık olduğundan, yeni–tek taraflı sertlikte doktora başvurmak önemli.

Risk: Aile öyküsü/BRCA mutasyonu, Klinefelter sendromu, karaciğer hastalığı, östrojen tedavileri ve radyasyon öyküsü. Tanı ve tedavi prensipleri kadınlarla benzerdir; erkekler meme kanseri olur mu? Evet—az görülür ama olur.

• Kemoterapi herkese gerekir mi? Hormon/HEDEF tedavileri nasıl seçilir?

Hayır. Meme kanseri türleri ve evreye göre karar verilir. Östrojen reseptör pozitif tümörlerde hormon tedavisi (tamoksifen/aromataz inhibitörleri ± over baskılanması) çoğu zaman temel bileşendir.

HER2 pozitif tümörlerde anti-HER2 hedefe yönelik ilaçlar; üçlü negatif alt tipte kemoterapi ± immünoterapi öne çıkar. Neoadjuvan (ameliyat öncesi) tedaviler tümörü küçültüp cerrahi şansını artırabilir.

• Meme kanseri kolda ağrı yapar mı?

Hastalık koltuk altı nodlarına ve/veya göğüs duvarına yayıldığında ağrı–uyuşma olabilir. Ancak en sık koldaki yakınmalar cerrahi/radyoterapi sonrası gelişen lenfödem ve sinir etkilenimidir.

Lenfödemi önlemek için cilt bakımı, uygun egzersiz ve manuel lenf drenajı önerilir. Kolda yeni–artan şişlik/ağrı/ısı artışı varsa gecikmeden değerlendirme gerekir.

• “Meme kanseri kan tahlilinde çıkar mı?” ve “erken teşhis nasıl olur?”

Kan tahlili tanı koydurmaz; tümör belirteçleri tarama aracı değildir. Erken teşhis; düzenli mamografi, gerekirse US/MR, klinik muayene ve şüpheli lezyonda biyopsi ile mümkündür.

Kendi kendine muayene, “normalinizi” bilmenizi sağlar; farklı–yeni bir bulgu saptarsanız beklemeden başvurun. Meme kanseri farkındalık ayı etkinlikleri (Ekim) bu mesajı yılda bir kez daha görünür kılar.

Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Memede yeni–kalıcı kitle, ciltte çekinti/kızarıklık, meme başında akıntı ya da açıklanamayan koltuk altı şişliği fark ederseniz vakit kaybetmeden genel cerrahi (meme cerrahisi) veya tıbbi onkoloji birimine başvurun. Erken ve doğru adım, tedavinin en güçlü parçasıdır.