Tip 2 Diyabet Nedir ?

Tip 2 Diyabet, vücudun kan şekerini (glikozu) düzenleyen insülin hormonunu etkili bir şekilde kullanamadığı (insülin direnci) veya zamanla yeterli insülin üretemediği, kronik bir metabolizma hastalığıdır.

Diyabet vakalarının yaklaşık %90'ını oluşturan bu tipte, pankreas başlangıçta insülin üretir ancak hücreler bu hormona "duyarsızlaşmıştır". Bu durum, şekerin hücre içine girip enerjiye dönüşmesini engeller ve kanda birikmesine (Hiperglisemi) neden olur.

Hastalığın gelişimindeki temel faktörler şunlardır:

• İnsülin Direnci: Kas, yağ ve karaciğer hücrelerinin insüline yanıt vermemesi.

• Pankreas Yorgunluğu: Kan şekerini düşürmek için sürekli aşırı çalışan pankreasın zamanla insülin üretim kapasitesini kaybetmesi.

• Risk Faktörleri: Genetik yatkınlık, aşırı kilo (obezite), hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme.

Tip 1 ve Tip 2 diyabet arasındaki temel fark, vücudun kan şekerini düzenleyen insülin hormonuna erişim şeklindeki sorunun kaynağıdır.

• Tip 1 Diyabet (Otoimmün): Vücudun bağışıklık sistemi pankreasa saldırır ve hiç insülin üretilmez.

• Tip 2 Diyabet (Metabolik): Vücut insülin üretir ancak hücreler bu hormona yanıt vermez (İnsülin Direnci) veya üretilen miktar zamanla yetersiz kalır.

Tip 2 diyabet belirtileri, kandaki şeker oranının (glikoz) kontrolsüzce yükselmesi (hiperglisemi) ve vücudun bu fazla şekeri idrarla atmaya çalışması sonucu ortaya çıkar. Hastalık genellikle yavaş ve sinsi ilerlediği için belirtiler yıllarca fark edilmeyebilir.

En sık karşılaşılan Tip 2 diyabet belirtileri şunlardır:

• Sık İdrara Çıkma (Poliüri): Böbreklerin fazla şekeri atmak için çok çalışması sonucu, özellikle geceleri artan tuvalet ihtiyacı.

• Aşırı Susama ve Ağız Kuruluğu (Polidipsi): Sık idrara çıkma ile kaybedilen sıvıyı telafi etme isteği.

• Sürekli Açlık Hissi (Polifaji): İnsülin direnci nedeniyle hücrelerin şekeri alamaması ve beynin "açım" sinyali göndermesi.

• Halsizlik ve Yorgunluk: Vücudun ana yakıtı olan glikozun enerjiye dönüşememesi.

• Bulanık Görme: Yüksek şekerin göz merceğinde şişmeye neden olması.

• Yaraların Geç İyileşmesi: Kan dolaşımının bozulması ve enfeksiyon riskinin artması.

• El ve Ayaklarda Uyuşma/Karıncalanma: Yüksek şekerin sinir uçlarına zarar vermesi (Diyabetik Nöropati).

Tip 2 Diyabet nedenleri, karmaşık bir etkileşim sonucunda ortaya çıkar. Temelde genetik yatkınlık (aile öyküsü) ile sağlıksız yaşam tarzı faktörlerinin birleşimi, vücudun insüline karşı direnç geliştirmesine ve hastalığı tetiklemesine neden olur.

Hastalığın gelişiminde rol oynayan en önemli risk faktörleri şunlardır:

• Obezite ve Aşırı Kilo: En belirgin nedendir. Özellikle karın bölgesindeki yağlanma, hücrelerin insüline direnç göstermesini (İnsülin Direnci) artırır.

• Hareketsiz Yaşam Tarzı: Fiziksel aktivite eksikliği, kasların kandaki şekeri enerji olarak kullanmasını engeller ve insülin duyarlılığını azaltır.

• Genetik Faktörler: Ailede (anne, baba veya kardeşlerde) diyabet öyküsü olması riski önemli ölçüde artırır.

• Yaş: Pankreasın zamanla yaşlanması ve insülin üretim kapasitesinin azalması (Genellikle 45 yaş sonrası risk artar).

• Gestasyonel Diyabet Öyküsü: Gebelik sırasında şeker hastalığı geçirmiş olmak.

• Polikistik Over Sendromu (PKOS): Kadınlarda hormonal dengesizlikle seyreden bu durum insülin direncini tetikler.

Tip 2 Diyabet teşhisi, genellikle aç karnına yapılan ve kandaki şeker (glikoz) düzeyini ölçen kan tahlilleri ile konulur. Doktorlar, kesin tanı koymak için aşağıdaki testlerden bir veya birkaçının sonucunun belirli sınır değerlerin üzerinde olmasını bekler.

Tanı sürecinde kullanılan temel yöntemler şunlardır:

• A1C (HbA1c) Testi: Hastanın son 3 aylık ortalama kan şekeri seviyesini gösterir. %6.5 ve üzeri olması diyabet teşhisi için yeterlidir.

• Açlık Plazma Glikozu (APG): En az 8 saatlik açlık sonrası yapılan ölçümdür. Değerin 126 mg/dL veya üzerinde olması diyabete işaret eder.

• Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT): Halk arasında "şeker yüklemesi" olarak bilinir. Şekerli su içildikten 2 saat sonra ölçülen değerin 200 mg/dL ve üzeri olması tanı koydurucudur.

• Rastgele Kan Şekeri: Günün herhangi bir saatinde ölçülen şekerin 200 mg/dL üzerinde olması ve beraberinde çok su içme gibi belirtilerin bulunması.

Tip 2 Diyabet tedavisi, kan şekeri seviyesini (glikoz) güvenli sınırlarda tutarak komplikasyon riskini azaltmayı ve yaşam kalitesini artırmayı hedefler. Tedavi planı, hastalığın evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre basamaklı bir yaklaşımla belirlenir.

Tedavinin temel bileşenleri şunlardır:

• Yaşam Tarzı Değişiklikleri (Temel): Tedavinin olmazsa olmazıdır. Sağlıklı beslenme (düşük karbonhidrat, yüksek lif) ve düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dakika yürüyüş vb.) ile kilo kontrolü sağlanması.

• Oral Antidiyabetik İlaçlar: İnsülin direncini kıran (Örn: Metformin) veya pankreastan insülin salgısını artıran hapların kullanımı.

• İnsülin Tedavisi: Hapların yetersiz kaldığı durumlarda veya kan şekerinin çok yüksek olduğu ileri evrelerde, dışarıdan enjeksiyon yoluyla insülin desteği sağlanması.

• Düzenli Takip: Evde parmak ucu kan şekeri ölçümü ve hastanede 3 aylık ortalama şekeri gösteren HbA1c takibi.