Obezite Belirtileri Nelerdir?

Vücudun harcadığından daha fazla enerji almasıyla yağ dokusunun artması ve bunun yaşam kalitesini, metabolizmayı ve organları olumsuz etkilemesi durumudur. Obezite hastalığı nedir dendiğinde; yalnızca tartıdaki rakam değil, yağ dağılımı, eşlik eden hastalıklar ve fonksiyon kaybı da önemlidir. Yağ dokusu aktif bir endokrin organdır; iltihabi aracıları artırarak insülin direncini besler, damar sertliğini hızlandırır ve çok sayıda sistemi etkiler.

Obezite belirtileri genellikle sinsi başlar ve kümülatif artar. En sık;

• eforla nefes darlığı,
• uyku apnesi nedeniyle horlama–gündüz uyuklama,
• eklem ağrıları (özellikle diz–bel),
• halsizlik, terleme–ısı intoleransı,
• ciltte kıvrım yerlerinde mantar/dermatit,
• boyunda koltuk altlarında akantozis nigrikans (insülin direncini düşündüren koyulaşma),
• reflü ve şişkinlik görülür.

Kadınlarda adet düzensizliği–PCOS, erkeklerde testosteron düşüklüğü tabloya eşlik edebilir. Psikososyal tarafta özgüven azalması, sosyal kaçınma ve duygudurum değişiklikleri sık karşılaşılır.

“Obezitenin zararları” kısa vadede hareket kısıtlılığı ve ağrı; orta–uzun vadede tip 2 diyabet, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalık, yağlı karaciğer hastalığı, safra taşı, uyku apnesi, osteoartrit, GERD, depresyon–anksiyete, infertilite ve bazı kanserlerin risk artışı şeklinde özetlenir. Bu nedenle “kilodan bağımsız olarak sağlığı iyileştirme” hedefi, tedavinin merkezinde durur.

Genetik yatkınlık, çocukluk çağında yanlış beslenme–hareketsizlik, uykusuzluk, stres, ultraişlenmiş–yüksek kalorili gıdalar, bazı ilaçlar (ör. bazı antidepresanlar, steroidler), hormonal durumlar (hipotiroidi, Cushing), gebelik sonrası kilo tutulumu ve çevresel etkenler iç içedir. Çocuklukta ekran–atıştırmalık döngüsü ve çocuklarda obezite için aile içi beslenme rutinleri belirleyicidir.

“Obezite sınırı kaç kilo” ya da “obezite kaç kilodan başlar” sorularının tek rakamlı bir cevabı yoktur. Çünkü eşik boya göre değişir. Pratik “obezite hesaplama” yöntemi BKİ (BMI)’dır: kilo(kg) / boy(m)².

• 18.5–24.9: Normal

• 25.0–29.9: Fazla kilolu

• 30.0–34.9: Obezite derecesi I

• 35.0–39.9: Obezite derecesi II

• ≥40.0: Obezite derecesi III (morbid)

Bel çevresi de riskin güçlü göstergesidir (karın içi yağlanma). Dolayısıyla “obezite sınırı kaç kilo?” yerine, “benim boyuma göre obezite testi (BKİ) kaç?” sorusu daha doğrudur. Klinik pratikte obezite doktoru (Endokrinoloji/Aile hekimi) bel çevresi–kan tetkikleriyle riski bütüncül değerlendirir.

Dünya obezite sıralaması ve Avrupa obezite sıralaması son yıllarda obezitenin her coğrafyada arttığını gösteriyor. Türkiye obezite oranı da benzer biçimde yükseliş eğiliminde. Kesin yüzdeler dönemsel olarak güncellenir. Ancak eğri nettir: hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme kalıpları yaygınlaştıkça obezite yükü artar. Bu nedenle bireysel planın yanında okul–işyeri–şehir planlaması gibi çevresel düzeltmeler de kritik önemdedir.

“Obezite hangi sağlık sorunlarına sebep olur?”: diyabet, hipertansiyon, dislipidemi, koroner arter hastalığı, inme, uyku apnesi, karaciğer yağlanması–NASH, osteoartrit, gut, reflü, safra taşı, böbrek hastalığı, infertilite/PCOS ve meme–endometrium–kolon gibi bazı kanser türlerinde risk artışı. Birden fazla risk faktörü aynı kişide kümelenir ve toplam risk katlanır.

Obezite tedavisi üç sacayağına dayanır: beslenme, hareket ve davranış. Protein–lif ağırlıklı, işlenmiş şeker–trans yağdan fakir bir plan; haftalık 150 dk orta yoğunluk + 2 gün direnç antrenmanı; uykunun 7–9 saate çekilmesi ve stres yönetimi çekirdeği oluşturur. Gerektiğinde obezite ilaçları (hekim denetiminde, endikasyon–kontrendikasyona göre) eklenebilir.

Kişide BKİ ≥35 + komorbidite ya da ≥40 ise obezite cerrahisi değerlendirilir. Obezite cerrahisi nedir? Mide hacmini küçültüp/veya emilimi azaltarak kilo kaybı ve metabolik iyileşme sağlayan cerrahi yaklaşımlardır (örn. sleeve gastrektomi, gastrik bypass). Obezite ameliyatı kararında multidisipliner kurul, beslenme–psikoloji–egzersiz desteği ve uzun dönem takip şarttır. “Diyabet–hipertansiyon eşlik ediyor, diyet/ilaçlarla sonuç alamadım” senaryosunda bariatrik cerrahi güçlü bir seçenektir.

Çocuklarda obezite büyüme eğrileri (persentil) ile değerlendirilir; yetişkin BKİ kesitleri birebir kullanılmaz. Nefes darlığı, uyku sorunları, aktiviteden kaçınma, hızlı kıyafet daralması, karaciğer enzim yüksekliği, tansiyon artışı uyarıcıdır. Aile sofrası–okul çantası–ekran süresi üçgeninde düzenleme ve ebeveyn rol modelliği en etkili tedavidir.

Hasta eğitimi (porsiyon, etiket okuma, davranışsal hedefler), günlük aktivite–adım planı, cilt kıvrımlarının bakımı, yara–mantar profilaksisi, uyku apnesi taraması, ilaç uyumu ve motivasyonel görüşme temel basamaklardır. Bariatrik cerrahi planlananlarda preop kilo yönetimi, solunum egzersizleri ve erken mobilizasyon eğitimi eklenir.

Aşırı yüksek BKİ’li bireylerde güvenli transfer için obezite ambulansı (güçlendirilmiş sedye–asansör sistemleri, geniş ekipman) gereklidir. Hastane altyapısında geniş kapasiteli BT/MR gantrileri, bariatrik cerrahi masaları ve uygun kanül–manşonlar bakımın kalitesini belirler. Erişilebilirlik, tedavinin sürdürülebilirliğinin parçasıdır.

Bir diyabet ve obezite merkezi, endokrinoloji, beslenme–diyet, fizyoterapi–egzersiz, psikoloji/psikiyatri ve gerekirse genel cerrahi–gastroenteroloji gibi branşları aynı çatı altında buluşturur. Bu sayede bireyin medikal, davranışsal ve sosyal engelleri eşzamanlı ele alınır; hedef yalnız kilo değil, metabolik sağlık ve yaşam kalitesidir.

• Obezite sınırı kaç kilo? / Obezite kaç kilodan başlar?

Boydan bağımsız “tek kilo” yoktur. Sınır BKİ ≥30’dur; yani obezite hesaplama formülü (kilo/boy²) ile kişiye göre değişir. Bel çevresi de riski belirler.

• Obezite engel oranı nedir?

Tıbbi–idari kurullar, eşlik eden hastalıklar ve fonksiyon kaybına göre kişiye özel obezite engel oranı belirler. Sabit bir yüzde yoktur; ülke mevzuatı ve toplam etkilenim esas alınır.

• Obezite ilaçları herkese uygun mu?

Hayır. Endikasyon, yan etki profili ve eşlik eden hastalıklara göre doktor kararıyla verilir; obezite tedavisinin çekirdeği davranış değişimidir, ilaç destekleyicidir.

• Obezite cerrahisi kimlere önerilir?

Genellikle BKİ ≥40 veya BKİ ≥35 olup diyabet–uyku apnesi–hipertansiyon gibi komorbiditeleri bulunan ve yaşam tarzı/ilaçla başarı sağlanamayan kişilere; karar multidisipliner verilir.

• Obezite doktoru hangi branş?

En sık Endokrinoloji ve Metabolizma, Aile Hekimliği, İç Hastalıkları; gerekirse Genel Cerrahi (bariatrik), Diyetisyen, Fizyoterapist ve Psikolog ekipte yer alır.

Obezite nedir sorusunun yanıtı, yalnızca “kiloları verme” meselesi değildir. Obezite belirtileri fark edildiğinde metabolik sağlığı, uykuyu, hareketi ve psikolojik dayanıklılığı birlikte iyileştiren bir plan gereklidir. İyi bir ekip ve kişiselleştirilmiş hedeflerle obezite tedavisi mümkündür; küçük ve sürdürülebilir adımlar, uzun vadeli en büyük kazanımı getirir.